Sức mạnh của chủ nghĩa dân túy

“Không có gì là không thể”. Câu nói ấy chưa bao giờ đúng như bây giờ, khi mà chỉ vài tháng nửa cuối năm 2016, một loạt sự kiện tưởng như không thể đã diễn ra trên thế giới.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
TIN LIÊN QUAN
suc manh cua chu nghia dan tuy Cánh tả ở Mỹ Latinh: Cơ hội mới, thách thức cũ
suc manh cua chu nghia dan tuy Nam Phi: Chiến thắng cho dân túy?

Anh tách khỏi Liên minh châu Âu (EU) và Donald Trump – một tỉ phú không hề có kinh nghiệm chính trường – đã trở thành Tổng thống Mỹ. Có thể nói rằng đây chính là sức mạnh của chủ nghĩa dân túy. Vậy chủ nghĩa dân túy được thể hiện trong câu chuyện Brexit và chiến thắng của ông Trump như thế nào?

Từ cách thức bầu cử

Với trường hợp Brexit, lần đầu tiên người dân Vương quốc Anh được quyền bỏ phiếu bầu cho việc Anh sẽ ở lại hay ra khỏi EU. Việc lấy ý kiến cử tri trực tiếp, chỉ chọn giữa đi hay ở, đã tạo cơ hội cho các nhà lãnh đạo và các đảng phái đưa ra lý lẽ và chiến dịch để thuyết phục người dân theo ý chí của mình. Như vậy, các tầng lớp nhân dân khác nhau đã đi bầu, dựa theo những lý lẽ mà họ tin là đúng.

Trường hợp bầu cử Tổng thống Mỹ về cơ bản cũng là hình thức dân bầu, nhưng họ được bầu thông qua một hệ thống phức tạp hơn được gọi là “Đại cử tri đoàn” (Electoral College), thuật ngữ dùng để chỉ 538 đại cử tri cứ 4 năm họp lại một lần để bầu Tổng thống. Trong bỏ phiếu phổ thông, mặc dù tên của các ứng viên Tổng thống xuất hiện trên lá phiếu bầu nhưng thực chất về mặt kỹ thuật, trong ngày bầu cử, người dân Mỹ bình thường chỉ chọn ra ứng viên mà họ cho là sẽ nhận được lá phiếu từ đại cử tri của bang mình.

suc manh cua chu nghia dan tuy
Tổng thống Mỹ được bầu qua một hệ thống, quy trình phức tạp. (Đồ họa: TG&VN)

Các đại cử tri thường là các lãnh đạo của Đảng, những viên chức địa phương hoặc nhà hoạt động trước đó cam kết rằng mình sẽ bỏ phiếu cho một ứng viên Tổng thống nhất định. Số lượng đại cử tri ở mỗi bang tương đương với số lượng nhà lập pháp mà bang đó có trong Hạ viện (vốn được quyết định theo tỷ lệ dân số) cộng thêm 2 Thượng nghị sĩ. Tổng cộng cả nước Mỹ có 538 phiếu đại cử tri. Ứng viên giành số phiếu quá bán sẽ chiến thắng, vì thế 270 là con số quan trọng nhất đối với cuộc bầu cử.

Đến đối tượng bầu tại Brexit

Nhìn vào trường hợp Brexit, theo kết quả khảo sát, 69% số người trên 65 tuổi ủng hộ Brexit, trong khi tỷ lệ này ở người trẻ dưới 26 chỉ là 21%. Ta có thể thấy được một thực tế rằng những người trung niên, cao tuổi chiếm tỷ lệ rất lớn trong phe Brexit, trong khi đa số phe ủng hộ Anh ở lại với EU đều là người trẻ.

Bản sắc vùng miền được nhận định là một động lực rất mạnh mẽ trong những cuộc trưng cầu dân ý như thế này, và nó càng thể hiện rõ ràng hơn khi tìm hiểu nguyên nhân người già ở Anh ủng hộ phương án rời khỏi EU. Vương quốc Anh (United Kingdom) có tên gọi đầy đủ là Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ireland, gồm 4 vùng là England (nước Anh), Wales (xứ Wale), Scotland và Bắc Ireland. Với cách phân chia các vùng như vậy, trong khi người Anh nói chung được gọi là “British”, thì nhiều người ở các vùng khác nhau thích tự gọi mình là “Irish”, “Scottish”… tùy thuộc vào khu vực họ đang sinh sống.

suc manh cua chu nghia dan tuy
Những người ủng hộ Brexit tập trung tại trung tâm London, Anh. (Nguồn: The Independent)

Phần đông những người tự gọi mình là “British” ủng hộ phương án ở lại EU, trong khi những người tự gọi mình là “English” lại cổ vũ nhiệt tình cho phương án Brexit. Tỷ lệ số người nhận mình là “English” trong dân số Anh tăng lên theo độ tuổi, và đây là một trong những lý do chính khiến đa số người lớn tuổi ủng hộ Brexit.

Không chỉ bị ảnh hưởng bởi bản sắc vùng miền, việc ủng hộ Brexit giữa người già và người trẻ ở Anh có sự khác biệt lớn bởi những quyền lợi mà họ được hưởng hàng ngày. Trong khi người trẻ tận hưởng những cơ hội tự do đi lại, làm việc ở nước ngoài, người già tại Anh dường như đặt sự quan tâm lớn hơn đến những dịch vụ chăm sóc sức khỏe của mình. Họ cho rằng phần lớn nhân viên chăm sóc y tế là người nhập cư và không nói được tiếng Anh, và chất lượng dịch vụ y tế thì càng lúc càng giảm sút và quá tải bởi cắt giảm ngân sách.

Có vẻ như phe Brexit đã khai thác triệt để đặc điểm này từ các thế hệ lớn tuổi. Khi nêu lên khẩu hiệu "lấy lại quyền kiểm soát", họ muốn đánh vào tâm lý hoài niệm quá khứ, muốn tự kiểm soát đời sống cá nhân, cũng như những nỗi bức xúc trong các trải nghiệm hàng ngày hiện nay của người già. Viễn cảnh chia tay EU và "giành độc lập" khiến họ có cảm giác sống lại thời xa xưa ấy, khi họ làm mọi thứ theo cách của mình.

Và bầu cử Tổng thống Mỹ

Chuyện ở Anh cũng tương tự trường hợp của Tổng thống đắc cử Donald Trump, với việc liên tục hô to khẩu hiệu “Đưa nước Mỹ hùng mạnh trở lại”, ông đã nhằm chủ yếu vào những cử tri da trắng nghèo, học vấn không cao, phần lớn chỉ có bằng phổ thông chứ ít người có bằng đại học, đặc biệt những người cảm thấy bị bỏ lại đằng sau bởi toàn cầu hóa.

Thực tế là có 58% số phiếu bầu cho Trump trên tổng số 69% tổng số cử tri da trắng. Trump sử dụng những lý lẽ như việc Mỹ tham gia vào những hiệp định thương mại (NAFTA, TPP,…) là đang lấy mất việc làm của người Mỹ đem đi cho người nước ngoài, người nhập cư. Trump cũng đặt nặng tư tưởng bài ngoại, sỉ nhục người nhập cư và quy kết cho người nhập cư, đặc biệt từ Mexico là những kẻ tội phạm và cấm toàn bộ người Hồi giáo nhập cư vào Mỹ.

suc manh cua chu nghia dan tuy
Tổng thống đắc cử Donald Trump. (Nguồn: AFP)

Tất cả những lý lẽ này đã đánh đúng tâm lý của nhóm đối tượng cử tri tương đối bảo thủ đang cảm thấy an ninh và quyền lợi của mình bị đe dọa bởi những người nhập cư đang sinh sống và làm việc tại Mỹ, trong bối cảnh khủng bố ngày càng gia tăng và quyền lợi của những người Mỹ da màu được chú trọng hơn nhiều. Thật dễ hiểu khi tình trạng phân biệt chủng tộc của Mỹ luôn ở mức cao nên những tư tưởng phân biệt chủng tộc của vị Tổng thống đắc cử dù bị thế giới lên án nhưng vẫn được đa số người Mỹ ủng hộ.

Nếu nhìn vào bản đồ phân bố cử tri của cả hai trường hợp Brexit và bầu cử Tổng thống Mỹ, ta sẽ thấy một điểm giống nhau, đó là những vùng phát triển, các khu đô thị thì thường đi theo phe cấp tiến, cánh tả (ủng hộ Anh ở lại EU với trường hợp Brexit và ủng hộ bà Hillary Clinton trong bầu cử Tổng thống Mỹ); trong khi những vùng nông thôn, ít phát triển, trình độ thấp thì có xu hướng bầu cho phe cánh hữu, bảo thủ, đi ngược lại với các giá trị phát triển thông thường (ủng hộ việc Anh rời EU và ủng hộ Trump).

Thông qua Brexit và bầu cử Mỹ, có thể thấy, rất có thể những người chiến thắng đều đã có những bước tính toán cẩn thận và kỹ càng để nhằm vào phần đông dân chúng, đưa những lập luận và lý lẽ để kêu gọi, thuyết phục họ ủng hộ chính sách của mình. Với vị Tổng thống đắc cử “thú vị” của Mỹ, đây có thể là một chiến lược tranh cử và thực tế hoạch định chiến lược có thể khác nhiều so với những gì ông tuyên bố khi vận động cử tri. Thực tiễn cho thấy Obama hay nhiều Tổng thống Mỹ khác cũng không thực hiện đúng hoàn toàn những gì họ tuyên bố lúc tranh cử bởi nhiều yếu tố đằng sau và quá trình hoạch định chính sách của Mỹ không đơn giản là chỉ dựa vào mỗi ý chí của Tổng thống.

Bản thân cuộc bầu cử đưa Donald Trump lên nắm quyền đã có nhiều yếu tố bất ngờ, vì thế chúng ta hoàn toàn có thể hi vọng vào một nhiệm kỳ Tổng thống mới của Mỹ có nhiều điều thú vị và bất ngờ hơn những khía cạnh tiêu cực mà chúng ta đang nghĩ. Chiến lược an ninh quốc gia của chính quyền Trump – một trong những điều sẽ cho thấy cách thức ông “đưa nước Mỹ hùng mạnh trở lại” - có lẽ đang là một ẩn số được cả thế giới đón đợi.

Chủ nghĩa dân túy được định nghĩa là "những tư tưởng và hoạt động chính trị với mục đích đại diện cho nguyện vọng và nhu cầu của người dân bình thường". Hiện nay, chủ nghĩa dân túy cũng được dùng để nói về những thủ đoạn chính trị mang tính chất mị dân, đánh vào tâm lý, quan điểm của đám đông để kêu gọi, tổ chức phong trào nhằm lôi kéo tranh thủ quần chúng.
suc manh cua chu nghia dan tuy Chủ nghĩa dân tộc - mối đe dọa của châu Âu

Đó là quan điểm của ông Joschka Fischer* trong một bài viết trên mạng Project Syndicate ngày 2/11. TG&VN xin giới thiệu cùng bạn đọc.

suc manh cua chu nghia dan tuy Làm sao để Brexit bớt “đau đớn”?

Chuyên gia Mohammed A. El-Erian nêu ra câu hỏi trên và cố gắng đi tìm câu trả lời trong một bài viết đăng trên Project ...

suc manh cua chu nghia dan tuy Toàn cầu hóa và sự chia rẽ quan điểm chính trị

Đã qua rồi cái thời cánh tả “đấu đá” với cánh hữu, giờ đây là cuộc chiến giữa phe ủng hộ và phe phản đối ...

Mai Mai

Đọc thêm

Casper Ruud, Tsitsipas tiến vào bán kết Barcelona Open 2024

Casper Ruud, Tsitsipas tiến vào bán kết Barcelona Open 2024

Ở vòng 3 Barcelona Open 2024, Tsitsipas đánh bại Carballes Baena, Casper Ruud thắng dễ Thompson để tiến vào tứ kết giải ATP 500 tại Tây Ban Nha.
Cách thêm bạn bằng QR Messenger giúp kết nối liên lạc nhanh chóng hơn

Cách thêm bạn bằng QR Messenger giúp kết nối liên lạc nhanh chóng hơn

Phiên bản mới nhất của Messenger đã thêm nhiều tính năng mới rất hữu ích. Một trong những tính năng được nhiều người chú ý chính là kết nối qua ...
Cách kết nối OPPO Watch X với điện thoại nhanh chóng và đơn giản nhất

Cách kết nối OPPO Watch X với điện thoại nhanh chóng và đơn giản nhất

OPPO Watch X vừa được ra mắt và nhận nhiều sự quan tâm từ người dùng. Nếu như bạn đang loay hoay tìm cách kết nối OPPO Watch X với ...
Cách tắt đã xem với một người trên Instagram với vài bước đơn giản

Cách tắt đã xem với một người trên Instagram với vài bước đơn giản

Khi quá trình sử dụng Instagram, trong một vài trường hợp việc xem tin nhắn của người khác có thể gây rắc rối khi họ biết bạn đã xem tin ...
Không phải Hungary, đây mới là quốc gia EU mua khí đốt Nga nhiều nhất; Gazprom vẫn bán hàng cho châu Âu qua Ukraine

Không phải Hungary, đây mới là quốc gia EU mua khí đốt Nga nhiều nhất; Gazprom vẫn bán hàng cho châu Âu qua Ukraine

Tháng 2, Pháp đã trở thành khách hàng mua khí đốt số một của Nga trong số các nước thành viên EU, thay thế Hungary ở vị trí này.
Việt Nam thuộc nhóm quốc gia dẫn đầu châu Á về đầu tư cho cơ sở hạ tầng

Việt Nam thuộc nhóm quốc gia dẫn đầu châu Á về đầu tư cho cơ sở hạ tầng

Đại sứ Đặng Hoàng Giang nhấn mạnh, xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại và đồng bộ là một trong 3 đột phá chiến lược của Việt ...
Một quốc gia lo thế giới phân tâm với Ukraine; CIA cảnh báo Kiev sẽ thua; G7-NATO gấp rút hành động

Một quốc gia lo thế giới phân tâm với Ukraine; CIA cảnh báo Kiev sẽ thua; G7-NATO gấp rút hành động

Lithuania lo ngại rằng, căng thẳng Trung Đông sẽ khiến quốc tế bị phân tán sự chú ý vào Ukraine, trong khi Kiev đang lâm vào cảnh thiếu vũ khí.
Iran tố G7 'mâu thuẫn', cảnh báo Israel sẽ 'hối tiếc' nếu phiêu lưu quân sự

Iran tố G7 'mâu thuẫn', cảnh báo Israel sẽ 'hối tiếc' nếu phiêu lưu quân sự

Iran khẳng định sẽ không ngần ngại đưa ra phản ứng 'quyết đoán, gây hối tiếc và răn đe' để bảo vệ an ninh và lợi ích quốc gia nếu Israel trả đũa.
Mỹ lại chặn HĐBA thông qua việc Palestine làm thành viên LHQ

Mỹ lại chặn HĐBA thông qua việc Palestine làm thành viên LHQ

Mỹ phủ quyết bản dự thảo nghị quyết của Liên hợp quốc với nội dung mở đường cho Palestine trở thành thành viên đầy đủ của cơ quan này.
Điểm tin thế giới sáng 19/4: Hàn Quốc đóng tàu chiến cho Peru, Philippines phát triển đặc khu kinh tế, Mỹ-Anh trừng phạt Iran

Điểm tin thế giới sáng 19/4: Hàn Quốc đóng tàu chiến cho Peru, Philippines phát triển đặc khu kinh tế, Mỹ-Anh trừng phạt Iran

Báo Thế giới & Việt Nam điểm một số tin tức thế giới đáng chú ý sáng nay, 19/4.
Campuchia thông báo về chuyến thăm của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị

Campuchia thông báo về chuyến thăm của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị

Chuyến thăm của Ngoại trưởng Trung Quốc tới Campuchia sẽ góp phần làm tăng cường hơn nữa quan hệ hữu nghị và Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện.
Nga bất ngờ xác định một động thái lớn liên quan căng thẳng Armenia-Azerbaijan

Nga bất ngờ xác định một động thái lớn liên quan căng thẳng Armenia-Azerbaijan

Điện Kremlin cho biết, lực lượng gìn giữ hòa bình của Nga đã bắt đầu rút khỏi khu vực Nagorno-Karabakh tranh chấp giữa Armenia và Azerbaijan.
'Vén màn bí mật' về kho tên lửa của Lực lượng vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran

'Vén màn bí mật' về kho tên lửa của Lực lượng vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran

Theo trang mạng quân sự Nga, Iran hiện đang sở hữu kho tên lửa lớn nhất và đa dạng nhất ở Trung Đông.
Schengen và ‘giấc mơ có thật’ của hai nước Đông Âu

Schengen và ‘giấc mơ có thật’ của hai nước Đông Âu

Sau khi Bulgaria và Romania gia nhập, Schengen mở rộng thành khu vực đi lại tự do của 29 thành viên.
Các sáng kiến toàn cầu mới của Trung Quốc

Các sáng kiến toàn cầu mới của Trung Quốc

Sau một thập kỷ triển khai đại sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), Trung Quốc tiếp tục mở rộng ảnh hưởng toàn cầu bằng các sáng kiến mới.
Sự tàn khốc chưa hồi kết

Sự tàn khốc chưa hồi kết

Cuộc xung đột Nga-Ukraine bước vào năm thứ ba và đang ngày càng trở nên khốc liệt.
Phong tục thú vị trong ngày lễ Phục sinh trên thế giới

Phong tục thú vị trong ngày lễ Phục sinh trên thế giới

Là ngày lễ quan trọng nhất của Kitô giáo, lễ Phục sinh được tổ chức ở nhiều nước châu Âu với những phong tục độc đáo, thú vị.
Vì tương lai dòng Mekong-Lan Thương

Vì tương lai dòng Mekong-Lan Thương

Cơ chế hợp tác Mekong-Lan Thương (MLC) ra đời tháng 3/2016, quy tụ sáu quốc gia ven sông là Trung Quốc, Việt Nam, Campuchia, Lào, Myanmar và Thái Lan.
Đại diện cấp cao EU: Thừa nhận cái giá phũ phàng từ ‘chảo lửa’ Trung Đông, EU chìm trong ‘ảo tưởng’ quá lâu, đặt an ninh vào tay Mỹ quá lâu

Đại diện cấp cao EU: Thừa nhận cái giá phũ phàng từ ‘chảo lửa’ Trung Đông, EU chìm trong ‘ảo tưởng’ quá lâu, đặt an ninh vào tay Mỹ quá lâu

Liên minh châu Âu (EU) cần thay đổi mô hình về sự hội nhập và mối quan hệ với phần còn lại của thế giới.
Liên minh Mỹ-Nhật: Tăng cường an ninh và mở rộng hợp tác

Liên minh Mỹ-Nhật: Tăng cường an ninh và mở rộng hợp tác

Nhật Bản và Mỹ nhất trí tăng cường liên minh an ninh ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời cam kết trở thành đối tác toàn cầu.
Những điểm nhấn trong chuyến thăm Trung Quốc của Ngoại trưởng Nga

Những điểm nhấn trong chuyến thăm Trung Quốc của Ngoại trưởng Nga

Trong chuyến thăm Trung Quốc từ ngày 8-9/4, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov đã thảo luận nhằm tăng cường hợp tác an ninh trước nhiều thách thức.
Sẽ thế nào nếu NATO vắng bóng Mỹ?

Sẽ thế nào nếu NATO vắng bóng Mỹ?

Liệu NATO có thể củng cố quốc phòng và an ninh tập thể để thích ứng với chiến thắng có thể xảy ra của ông Donald Trump tại bầu cử Mỹ 2024 không?
Tác động của việc Triều Tiên thử thành công vũ khí siêu thanh chiến lược

Tác động của việc Triều Tiên thử thành công vũ khí siêu thanh chiến lược

Việc Triều Tiên thử nghiệm tên lửa siêu thanh mới cho thấy bước tiến về khả năng răn đe hạt nhân, đồng thời gia tăng cẳng thẳng khu vực.
Vụ tấn công khủng bố ở Moscow sẽ thay đổi cục diện xung đột Nga-Ukraine như thế nào?

Vụ tấn công khủng bố ở Moscow sẽ thay đổi cục diện xung đột Nga-Ukraine như thế nào?

Vụ khủng bố đẫm máu ở Moscow hôm 22/3 có thể tác động lớn đến chính sách đối ngoại của Nga, tạo ra bước ngoặt của xung đột Nga-Ukraine.
Phiên bản di động