Tiếp biến văn hóa: Phương Tây và Đông Á

Theo dõi TGVN trên
Trước khi đề cập vấn đề này, nên thống nhất khái niệm những từ ngữ “Đông Á” và “hội nhập quốc tế”.

Nếu như thời Pháp trước đây, Đông Á có nghĩa là Viễn Đông (Extrême Orient) thì gồm có cả Đông Nam Á, Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản, Việt Nam. Trong bài này chúng tôi theo nghĩa hẹp của “Đông Á”, chỉ nói đến khối Trung Quốc và các nước chịu ảnh hưởng Trung Quốc.

Cần phải phân biệt Hội nhập quốc tế (International intergration) và Hội nhập toàn cầu (Global intergration). Sự phân biệt giữa quốc tế hóa và toàn cầu hóa rõ nét nhất ở lĩnh vực kinh tế. Theo từ điển Pháp ngữ phổ thông, nền kinh tế quốc tế đặt quan hệ giao tiếp giữa các quốc gia trong không gian kinh tế mang tính quốc gia, bằng cách trao đổi và đầu tư trực tiếp ra bên ngoài quốc gia. Còn toàn cầu hóa (tiếng Anh: Globalisation) là sự biến chuyển của một nền kinh tế quốc tế sang một nền kinh tế toàn cầu, được đặc trưng bởi sự cạnh tranh toàn bộ đối với tất cả các quốc gia trên cơ sở tư nhân, chứ không phải chính trị trong không gian kinh tế toàn cầu mà phần nào các quốc gia không kiểm soát nổi. Kinh tế tư bản chuyển từ quốc tế sang toàn cầu: Trước đây đã có những công ty liên quốc gia trở thành siêu quốc gia. Nay thì mọi thứ trở thành toàn cầu, siêu quốc gia: thị trường tài chính, các hãng khổng lồ, ẩm thực, âm nhạc, internet, khí hậu, thời trang... Một bản nhạc, một bộ quần áo mới... xuất hiện trên TV, ngay lập tức có thể xuất hiện ở nhiều nơi trên thế giới.

Vậy thì hội nhập quốc tế là hiện tượng của một quốc gia, gắn bó với một số quốc gia khác, trong một số lĩnh vực nhất định (quân sự, kinh tế, văn hóa, tôn giáo...). Sự gắn bó ấy có thể hẹp (ví dụ: Ủy ban Quốc tế kiểm tra của Hội nghị Genève chỉ có vài nước) hoặc rộng (như Liên hợp quốc). Nhưng rộng đến đâu vẫn là giao tế giữa các quốc gia (quốc + tế) chưa phải là toàn cầu hóa.

Hội nhập quốc tế về văn hóa bao giờ cũng đi liền với tiếp biến văn hóa (Acculturation) là sự gặp gỡ giữa hai hay nhiều nền văn hóa và kết quả của sự gặp gỡ ấy đối với mỗi nền văn hóa; một nền văn hóa có thể mất đi một số yếu tố và tạo ra được cái mới, với những yếu tố hội nhập....

Nếu hiểu hội nhập quốc tế như trên, thì về mặt văn hóa Việt Nam đã có nhiều cuộc hội nhập quốc tế trong quá trình lịch sử.

Cuộc hội nhập quốc tế về văn hóa thứ nhất của ta là chịu ảnh hưởng văn minh Trung Quốc, trong hai giai đoạn: giai đoạn Bắc thuộc hơn 1.000 năm và giai đoạn các triều đại Việt Nam độc lập 900 năm. Trong quá trình hội nhập và tiếp biến văn hóa ấy, văn hóa Việt (Đông Nam Á) vẫn giữ được và khẳng định bản sắc, trong khi tiếp thu và cải biến những yếu tố lấy của văn hóa Trung Quốc. Việt Nam, Nhật Bản và Triều Tiên đã cùng văn hóa Trung Quốc có những nét chung mà không đồng hóa do bản sắc mỗi dân tộc vững chắc. Có thể nói văn hóa khối Đông Á có hai đặc điểm chung: tinh thần cộng đồng là chủ yếu, át hẳn tính cá thể (theo Hofstelec và E. Hall, khái niệm cá thể hay cộng đồng mạnh hay yếu là tiêu chuẩn chủ yếu để xếp loại các nền văn hóa), nhất là do ảnh hưởng Khổng học. Tư duy Đông Á nặng về tổng hợp, tình cảm, trực giác hơn là tư duy phương Tây thiên về lý tính phân tích, vật chất, dẫn đến khoa học.

Từ nửa sau thế kỷ XIX, phương Tây xâm chiếm thuộc địa, tấn công vào Đông Á, đặt ra cho khối này vấn đề sống còn là hội nhập với văn hóa phương Tây, nghĩa là hiện đại hóa. Hiện đại hóa đối với Trung Quốc, Nhật Bản, Triều Tiên, Việt Nam, có nghĩa là phương Tây hóa. Mỗi nước phản ứng một khác. Theo một công trình điều tra của Nhật Bản: Nhật Bản chịu ảnh hưởng của Trung Quốc (26 điểm) ít hơn Triều Tiên (42 điểm) và Việt Nam (46 điểm). Do Nhật Bản có một thời kỳ mấy trăm năm đóng cửa đối với Trung Quốc, lại không như Triều Tiên và Việt Nam quá thấm nhuần Khổng học, do mở các kỳ thi tuyển quan lại dựa vào Khổng học chính thống. Vì vậy, trước họa bị xâm lăng, người Nhật sớm dứt với một số ràng buộc của văn hóa Trung Quốc, quay sang bắt chước, học hỏi phương Tây, hiện đại hóa từ thời Minh trị, trở thành hùng cường. Trung Quốc luẩn quẩn trong chế độ phong kiến, trở thành một bán thuộc địa. Triều Tiên bị chính nước Đông Á Nhật Bản cai trị. Còn Việt Nam thành thuộc địa của Pháp.

Khi hội nhập với phương Tây, qua tiếp biến văn hóa, các nước Đông Á hiện đại hóa đều phải giải quyết một vấn đề: bảo tồn bản sắc dân tộc như thế nào khi phải chấp nhận sự thách thức của tinh thần cá thể và kiểu tư duy phương Tây. Mỗi nước giải quyết một cách.

Dưới góc độ văn hóa, cuộc hội nhập của Việt Nam với phương Tây là hội nhập quốc tế lần thứ hai (qua 80 năm Pháp thuộc).

Cuộc hội nhập lần thứ ba là thời kỳ hơn 30 năm cách mạng và chiến tranh: Hội nhập với khối XHCN (1945-1986). Trong lần thứ hai và thứ ba này, ta vẫn bảo tồn và làm phong phú thêm bản sắc dân tộc.

Cuộc hội nhập hiện nay (từ đổi mới 1986) chuyển từ quốc tế hóa sang toàn cầu hóa với những đặc điểm như trên đã nói. Vấn đề chung cho Đông Á, như một chính khách Hàn Quốc đã  nói: trong bản giao hưởng thế giới, phải hòa nhập văn hóa toàn cầu với những đặc tính văn hóa dân tộc mình, vừa hiện đại, vừa truyền thống, Nhật Bản và Hàn Quốc có nhiều thành công về mặt này./.

Hữu Ngọc

Đọc thêm

Phối hợp tổ chức kỷ niệm Năm Đoàn kết Hữu nghị Việt Nam-Lào 2022 tại Philippines

Phối hợp tổ chức kỷ niệm Năm Đoàn kết Hữu nghị Việt Nam-Lào 2022 tại Philippines

Baoquocte.vn. Hai Đại sứ quán cùng nhau chúc mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện Việt Nam-Lào mãi mãi xanh tươi, đời ...
Việt Nam luôn coi trọng quan hệ hữu nghị truyền thống và hợp tác nhiều mặt với Kazakhstan

Việt Nam luôn coi trọng quan hệ hữu nghị truyền thống và hợp tác nhiều mặt với Kazakhstan

Baoquocte.vn. Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp xã giao Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Kazakhstan Mukhtar Tileuberdi nhân chuyến thăm chính thức Việt Nam.
Đại sứ Nga: Hiện nay, ASEAN là tổ chức khu vực uy tín và quan trọng hơn cả

Đại sứ Nga: Hiện nay, ASEAN là tổ chức khu vực uy tín và quan trọng hơn cả

Baoquocte.vn. Đại sứ Nga tại Việt Nam Gennady Bezdetko khẳng định, chính những nguyên tắc cơ bản đã tạo nên tính hấp dẫn của ASEAN với bên ngoài.
An ninh của Afghanistan vẫn là vấn đề của châu Á

An ninh của Afghanistan vẫn là vấn đề của châu Á

Baoquocte.vn. Sau một năm nắm quyền ở Afghanistan, Taliban chưa thể làm được gì nhiều, đặc biệt là về an ninh và chống khủng bố.
Tin thế giới 18/8: Nhà máy Zaporizhzhia có thể đóng cửa, Phần Lan nói MiG-31 Nga xâm nhập, Trung Quốc ‘rắn’ với Mỹ về vấn đề Đài Loan

Tin thế giới 18/8: Nhà máy Zaporizhzhia có thể đóng cửa, Phần Lan nói MiG-31 Nga xâm nhập, Trung Quốc ‘rắn’ với Mỹ về vấn đề Đài Loan

Baoquocte.vn. Nga cân nhắc đóng cửa nhà máy Zaporizhzhia, Phần Lan nói MiG-31 Nga xâm nhập, Trung Quốc ‘rắn’ với Mỹ về Đài Loan là tin thế giới nổi bật ngày ...
Ban hành Nghị định 53/2022/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật An ninh mạng 2018

Ban hành Nghị định 53/2022/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật An ninh mạng 2018

Baoquocte.vn. Ngày 15/8, Chính phủ đã ban hành Nghị định 53/2022/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật An ninh mạng 2018.
Tây Ban Nha 'đau đầu' vì vấn nạn lợn rừng

Tây Ban Nha 'đau đầu' vì vấn nạn lợn rừng

Baoquocte.vn. Cuộc sống của người dân tại nhiều thành phố ở Tây Ban Nha bị đảo lộn khi phải tiếp đón những 'vị khách không mời mà đến' là những đàn ...
Nhìn lại 55 năm ASEAN và định hướng tương lai

Nhìn lại 55 năm ASEAN và định hướng tương lai

Baoquocte.vn. Sáng 18/8, tại Hà Nội, ASEAN-ISIS, Học viện Ngoại giao đã tổ chức Tọa đàm quốc tế 'Nhìn lại 55 năm ASEAN và định hướng tương lai'.
Hưng Thịnh Corp và YOO hợp tác thiết kế dự án biệt thự bán đảo Hollywood Hills

Hưng Thịnh Corp và YOO hợp tác thiết kế dự án biệt thự bán đảo Hollywood Hills

Baoquocte.vn. Ngày 17/8/2022, tại Bangkok (Thái Lan), Hưng Thịnh Land – thành viên Tập đoàn Hưng Thịnh và YOO – Thương hiệu thiết kế nhà ở và khách sạn nổi tiếng ...
Covid-19 ngày 18/8: Gần 3.300 F0 mới; 8.877 bệnh nhân khỏi bệnh; không có trường hợp tử vong

Covid-19 ngày 18/8: Gần 3.300 F0 mới; 8.877 bệnh nhân khỏi bệnh; không có trường hợp tử vong

Baoquocte.vn. Bản tin phòng chống dịch ngày 18/8 của Bộ Y tế cho biết có 3.295 ca mới, tăng hơn 300 ca so với hôm qua; hơn 8.800 bệnh nhân điều ...
Quảng Ninh nói không với rác thải nhựa, hướng tới phát triển du lịch bền vững

Quảng Ninh nói không với rác thải nhựa, hướng tới phát triển du lịch bền vững

Baoquocte.vn. Du lịch Quảng Ninh nói không với rác thải hiện đang là khẩu hiệu hành động và quyết tâm của tỉnh trong hành trình phát triển du lịch bền vững.
Thưởng lãm vịnh du thuyền – Khám phá đặc quyền sống xa hoa của giới siêu giàu

Thưởng lãm vịnh du thuyền – Khám phá đặc quyền sống xa hoa của giới siêu giàu

Baoquocte.vn. Đồng điệu với phong cách sống thượng lưu và giàu trải nghiệm mới mẻ, giới tinh hoa Việt Nam đã và đang mạnh tay đầu tư cho lối sống du thuyền. Theo đó, bất động ...
Báo du lịch Canada: Vịnh Hạ Long - top 5 điểm đến đẹp nhất thế giới 2022

Báo du lịch Canada: Vịnh Hạ Long - top 5 điểm đến đẹp nhất thế giới 2022

Baoquocte.vn. Trang du lịch The Travel của Canada đưa Vịnh Hạ Long vào danh sách những điểm đến đẹp nhất năm 2022, đứng thứ 5.
Chiêm ngưỡng 3 bảo vật quốc gia quý hiếm ở Quảng Ngãi

Chiêm ngưỡng 3 bảo vật quốc gia quý hiếm ở Quảng Ngãi

Baoquocte.vn. Bảo vật quốc gia gồm: Tượng Tu sĩ Chămpa Phú Hưng, bộ sưu tập bình gốm đất nung Long Thạnh, bộ sưu tập trang sức vàng Trà Veo 3 và Lâm Thượng
Lễ Quốc khánh 2/9: Ngành đường sắt tăng nhiều chuyến tàu khách đến các điểm du lịch

Lễ Quốc khánh 2/9: Ngành đường sắt tăng nhiều chuyến tàu khách đến các điểm du lịch

Baoquocte.vn. Đường sắt Việt Nam sẽ tổ chức chạy nhiều chuyến tàu trên các tuyến đường sắt phục vụ nhu cầu đi lại của hành khách dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9.
Gần 50.000 du khách Nga 'vượt khó' tới Croatia

Gần 50.000 du khách Nga 'vượt khó' tới Croatia

Baoquocte.vn. Kể từ khi Nga tiến hành chiến dịch đặc biệt tại Ukraine, gần 50.000 du khách Nga đã tới nước này.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 34]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 34]

Baoquocte.vn. Những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 33]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 33]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 32]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 32]

Baoquocte.vn. Những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 31]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 31]

Baoquocte.vn. Những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 30]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 30]

Baoquocte.vn. Những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Di sản danh nhân Nguyễn Đình Chiểu: Sống mãi cùng dòng chảy nhân loại

Di sản danh nhân Nguyễn Đình Chiểu: Sống mãi cùng dòng chảy nhân loại

Baoquocte.vn. Cuộc đời của danh nhân văn hóa Nguyễn Đình Chiểu là một nguồn cảm hứng không chỉ đối với người dân Việt Nam mà còn với cả nhân loại.
Nhà văn Nguyên Ngọc ra mắt tác phẩm mới

Nhà văn Nguyên Ngọc ra mắt tác phẩm mới

Baoquocte.vn. Tập bút ký Dọc đường của nhà văn Nguyên Ngọc viết về văn chương, giáo dục, con đường phát triển đất nước trên hành trình sống đầy ắp trải nghiệm.
Ra mắt phiên bản mới của cuốn sách 'Việt Nam văn hóa sử cương'

Ra mắt phiên bản mới của cuốn sách 'Việt Nam văn hóa sử cương'

Baoquocte.vn. 'Việt Nam văn hóa sử cương' của học giả Đào Duy Anh được coi là kim chỉ nam cho nhiều công trình nghiên cứu văn hóa nước ta trong suốt gần một thế kỷ.
'Cỗ máy tri thức': Cuốn sách giải thích nền tảng và những quyền năng của khoa học

'Cỗ máy tri thức': Cuốn sách giải thích nền tảng và những quyền năng của khoa học

Baoquocte.vn. Trong cuốn sách 'Cỗ máy tri thức', nhà triết học Michael Strevens trả lời câu hỏi vì sao nhân loại sử dụng khoa học để nghiên cứu những bí mật vũ trụ.
Không bao giờ là thất bại, tất cả là thử thách - cuốn tự truyện đầy xúc động của nhà sáng lập Huyndai

Không bao giờ là thất bại, tất cả là thử thách - cuốn tự truyện đầy xúc động của nhà sáng lập Huyndai

Baoquocte.vn. Không bao giờ là thất bại, tất cả là thử thách - cuốn tự truyện đầy xúc động không chỉ thuật lại cuộc đời và sự nghiệp của Chung Ju Yung.
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Tuyết Minh ra mắt bút ký - tiểu luận 'Những chặng đường'

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Tuyết Minh ra mắt bút ký - tiểu luận 'Những chặng đường'

Baoquocte.vn. Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Thị Tuyết Minh vừa ra mắt bút ký - tiểu luận 'Những chặng đường' được sáng tác trong thời gian hơn 20 năm.
Bác sĩ Mỹ: 'Dinh dưỡng lành mạnh, ngại gì bệnh tim'

Bác sĩ Mỹ: 'Dinh dưỡng lành mạnh, ngại gì bệnh tim'

Baoquocte.vn. Với 25 năm kinh nghiệm lâm sàng về đẩy lùi bệnh tim bằng dinh dưỡng, bác sĩ Joel Fuhrman tại Mỹ đã viết cuốn sách 'Dinh dưỡng lành mạnh ngại gì bệnh tim'.
Phiên bản di động