Chỉ 2 phút thiền, não bộ đã bắt đầu thay đổi

Một nghiên cứu mới cho thấy những thay đổi trong hoạt động não bộ có thể xuất hiện chỉ sau vài phút thiền. (Ảnh minh họa AI)

Nhiều người từ bỏ thiền ngay khi bắt đầu vì cảm thấy tâm trí liên tục bị xao nhãng. Chỉ vài giây sau khi ngồi xuống, những suy nghĩ về công việc, cuộc sống hay các mối bận tâm thường lập tức xuất hiện, khiến việc tập trung vào hơi thở trở nên khó khăn.

Tuy nhiên, theo một nghiên cứu vừa công bố trên tạp chí Mindfulness, cảm giác mất tập trung ban đầu có thể chỉ là một phần của quá trình thích nghi. Nếu tiếp tục duy trì việc thiền thêm vài phút, não bộ đã bắt đầu xuất hiện những thay đổi đáng kể.

"Chúng tôi ghi nhận các thay đổi xuất hiện chỉ sau vài phút và đạt đỉnh vào khoảng phút thứ 7. Trạng thái này có thể kéo dài đến khoảng 15 phút", Giáo sư, Tiến sĩ gây mê tại Trường Y Harvard Balachundhar Subramaniam và là đồng tác giả nghiên cứu, cho biết.

Điều gì xảy ra với não bộ khi thiền?

Nghiên cứu được thực hiện trên 103 người trưởng thành có trình độ thiền khác nhau, từ người mới bắt đầu đến người đã thực hành trong thời gian dài.

Trong quá trình nghiên cứu, những người tham gia được yêu cầu thực hiện thiền quan sát hơi thở - một hình thức thiền tập trung chú ý, trong đó người thực hành hướng sự tập trung vào nhịp thở và để các suy nghĩ tự đến rồi đi mà không bám theo chúng.

Hoạt động não bộ của họ được theo dõi bằng điện não đồ (EEG), phương pháp ghi nhận các tín hiệu điện phát sinh từ não.

Kết quả cho thấy, chỉ sau vài phút thiền, nhiều loại sóng não liên quan đến trạng thái thư giãn và tập trung bắt đầu gia tăng.

Cụ thể, các nhà nghiên cứu ghi nhận sự gia tăng của sóng theta, theta-alpha, alpha và beta-1. Ngược lại, hoạt động của sóng delta và gamma-1 giảm xuống. Theo nhóm nghiên cứu, mô hình này phản ánh việc não bộ chuyển dần sang trạng thái bình tĩnh hơn, giảm xao nhãng và duy trì sự chú ý tốt hơn.

Trạng thái "tỉnh táo nhưng thư giãn"

Một trong những phát hiện đáng chú ý của nghiên cứu là hoạt động gamma-1 giảm xuống trong quá trình thiền.

Điều này có vẻ trái ngược với một số nghiên cứu trước đây từng ghi nhận thiền làm tăng sóng gamma - loại sóng não thường liên quan đến nhận thức cao và sự tỉnh thức.

Tuy nhiên, theo ông Balachundhar Subramaniam, sự khác biệt này xuất phát từ đối tượng và phương pháp nghiên cứu.

Các nghiên cứu trước chủ yếu thực hiện trên những người có kinh nghiệm thiền sâu và sử dụng những kỹ thuật thiền khác nhau. Trong khi đó, nghiên cứu lần này tập trung vào việc quan sát hơi thở trong môi trường yên tĩnh, không có bất kỳ kích thích hay nhiệm vụ nào cần phản ứng.

Trong bối cảnh đó, sự suy giảm của một phần hoạt động gamma nhiều khả năng phản ánh việc tâm trí đang dần lắng xuống.

"Khi sóng theta, alpha và theta-alpha cùng tăng lên, sự chú ý hướng vào bên trong bản thân cũng tăng lên. Nó giống như một chiếc đèn pin được bật sáng bên trong mỗi người", ông giải thích.

Theo nhóm nghiên cứu, sự kết hợp giữa việc gia tăng các sóng não liên quan đến tập trung và giảm các sóng liên quan đến xao nhãng tạo nên trạng thái mà họ gọi là "tỉnh táo thư giãn" - khi con người vừa thư thái vừa duy trì được sự chú ý.

Nếu duy trì việc ngồi yên trong khoảng 7 phút, quá trình quan sát hơi thở thường trở nên tự nhiên hơn đáng kể. (Nguồn: FFH)

Người thiền lâu năm có phản ứng mạnh hơn

Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện những người có kinh nghiệm thiền lâu năm xuất hiện sự thay đổi sóng não rõ rệt hơn so với người mới bắt đầu.

Ở nhóm này, mức tăng của sóng theta và theta-alpha cao hơn, trong khi mức giảm của sóng delta và gamma-1 cũng lớn hơn.

Theo các tác giả, điều đó cho thấy thiền cũng giống như nhiều kỹ năng khác: hiệu quả có thể được củng cố thông qua quá trình luyện tập đều đặn.

Ông Subramaniam cho biết, nhiều người thường từ bỏ thiền vì nghĩ rằng họ không có đủ thời gian hoặc không thể kiểm soát những suy nghĩ lan man trong đầu.

Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy, nếu duy trì việc ngồi yên trong khoảng 7 phút, quá trình quan sát hơi thở thường trở nên tự nhiên hơn đáng kể.

"Nếu là người mới bắt đầu, thiền có hướng dẫn là cách dễ nhất để tiếp cận. Bạn chỉ cần làm theo chỉ dẫn", ông nói.

Theo ông, sau khoảng 4-6 tuần thực hành đều đặn, việc thiền có thể trở thành một thói quen hằng ngày.

Những thay đổi này có ý nghĩa gì?

Tiến sĩ Ignacio Saez, Giám đốc Phòng thí nghiệm Thần kinh sinh lý học con người tại Trường Y Icahn thuộc Mount Sinai (Mỹ), cho rằng nghiên cứu mới giúp làm rõ thời điểm các thay đổi trong hoạt động não bộ bắt đầu xuất hiện khi con người thiền.

Theo ông, khi chuyển từ trạng thái suy nghĩ lan man sang tập trung vào hơi thở, não bộ đang phân bổ lại nguồn lực cho các quá trình như chú ý, tự quan sát, điều hòa cảm xúc và xử lý trí nhớ.

"Đó là những thay đổi trong trạng thái hoạt động của não bộ và chúng để lại những dấu hiệu điện sinh học có thể đo được", ông nhận định.

Dù vậy, các chuyên gia nhấn mạnh rằng, những thay đổi trong sóng não không nên được xem là bằng chứng trực tiếp cho các lợi ích sức khỏe cụ thể.

Thay vào đó, chúng nên được hiểu như những chỉ dấu cho thấy não bộ đã chuyển sang một trạng thái hoạt động khác.

Theo ông Saez, các tín hiệu ghi nhận trên EEG giống như một "cánh cửa" giúp giới khoa học hiểu rõ hơn cách thiền tác động đến não bộ, hơn là một thước đo sức khỏe độc lập.