Khát vốn đầu tư khiến nhiều startup Đông Nam Á trở thành "doanh nghiệp zombie"

Khát vốn đầu tư khiến nhiều startup Đông Nam Á trở thành 'doanh nghiệp zombie'

Hoạt động gọi vốn của các startup tại Đông Nam Á tiếp tục suy giảm trong năm 2025, khiến nhiều doanh nghiệp buộc phải đóng cửa hoặc rơi vào tình trạng “zombie” – tồn tại cầm chừng do không huy động được nguồn vốn mới.

Theo dữ liệu của DealStreetAsia, các startup trong khu vực huy động được 1,16 tỷ USD trong quý IV/2025, giảm nhẹ so với cùng kỳ năm trước. Tính cả năm 2025, tổng vốn đầu tư đạt khoảng 5,4 tỷ USD, tăng 18% so với năm 2024 nhưng vẫn chỉ bằng khoảng 1/4 so với mức đỉnh năm 2021 – thời điểm bùng nổ của hệ sinh thái khởi nghiệp.

Trong khi đó, theo Crunchbase, tổng vốn đầu tư cho startup trên toàn cầu tăng khoảng 30% trong năm 2025, cho thấy Đông Nam Á đang phục hồi chậm hơn so với các khu vực khác sau giai đoạn “mùa đông gọi vốn”.

Khát vốn đầu tư khiến nhiều startup Đông Nam Á trở thành 'doanh nghiệp zombie'

Nhiều startup buộc phải đóng cửa

Trước bối cảnh nguồn vốn khan hiếm, nhiều startup buộc phải thay đổi mô hình kinh doanh, bán bớt tài sản hoặc thu hẹp hoạt động. Một số công ty trong khu vực đã đóng cửa kể từ năm 2023, trong đó có hãng công nghệ sinh học Tessa Therapeutics và công ty fintech Pace Enterprise tại Singapore.

Một trường hợp tiêu biểu là startup Indonesia Ula – nền tảng bán buôn B2B phục vụ các cửa hàng tạp hóa nhỏ (warung). Thành lập năm 2019 bởi cựu nhân viên Amazon Nipun Mehra, Ula từng thu hút nhiều nhà đầu tư lớn như quỹ của gia đình Jeff Bezos, Sequoia Capital và Tiger Global với kỳ vọng cải tổ hệ thống phân phối truyền thống.

Tuy nhiên, đại dịch COVID-19 đã khiến kế hoạch mở rộng của công ty bị gián đoạn ngay từ giai đoạn đầu. Mô hình kinh doanh của Ula cũng gặp nhiều thách thức do chi phí giao hàng “chặng cuối” cao, trong khi mạng lưới cửa hàng nhỏ lẻ phân bố rải rác. Dù công ty thử nghiệm mô hình điểm nhận hàng tập trung để giảm chi phí, việc đạt lợi nhuận sớm vẫn rất khó khăn. Đến năm 2023, Ula buộc phải tạm dừng hoạt động và sau đó dần đóng cửa.

Lãi suất cao làm thay đổi dòng vốn đầu tư

Theo các chuyên gia, môi trường gọi vốn trở nên khó khăn hơn kể từ năm 2022 khi chính sách tiền tệ toàn cầu thắt chặt. Lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ kỳ hạn 10 năm đã tăng mạnh từ khoảng 1% lên gần 5% trong năm 2023, khiến nhà đầu tư chuyển sang các tài sản ít rủi ro hơn thay vì rót vốn vào startup.

Ngoài ra, hệ sinh thái đầu tư mạo hiểm tại Đông Nam Á còn non trẻ, khiến việc chấp nhận các vòng gọi vốn “down round” – huy động vốn với định giá thấp hơn vòng trước – ít xảy ra hơn so với Mỹ, châu Âu hay Ấn Độ. Điều này khiến nhiều startup không thể huy động thêm vốn, buộc phải cắt giảm chi phí và tồn tại trong trạng thái “zombie”.

Một số vụ bê bối lớn, như cáo buộc gian lận kế toán tại công ty công nghệ nuôi trồng thủy sản eFishery, cũng làm gia tăng lo ngại của nhà đầu tư về quản trị doanh nghiệp trong hệ sinh thái startup khu vực.

Dòng vốn chuyển sang hạ tầng số và công nghệ thiết yếu

Xu hướng đầu tư cũng đang có sự dịch chuyển. Trước đây, dòng vốn chủ yếu tập trung vào các nền tảng tiêu dùng số như gọi xe hay thương mại điện tử. Tuy nhiên, trong năm 2025, thương vụ gọi vốn lớn nhất lại thuộc về Princeton Digital Group – nhà vận hành trung tâm dữ liệu tại Singapore – với 1,3 tỷ USD, phản ánh nhu cầu hạ tầng số tăng mạnh trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Các nhà đầu tư cho rằng trong bối cảnh thị trường khó khăn, những startup cung cấp giải pháp thiết yếu và có khả năng tạo lợi nhuận bền vững sẽ vẫn có cơ hội thu hút vốn. Những doanh nghiệp mang lại giải pháp “giải quyết vấn đề cấp thiết” cho khách hàng sẽ có khả năng vượt qua giai đoạn khó khăn tốt hơn so với những mô hình chỉ mang tính tiện ích.