Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Khởi đầu thể chế cho một Việt Nam tự cường, hội nhập và phát triển bền vững

Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Khởi đầu cho một Việt Nam tự cường và hội nhập

Ngày 7/4, Quốc hội sẽ tiến hành bầu Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ. (Nguồn: VGP)

Ngày 6/4, Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI khai mạc tại Nhà Quốc hội, mở đầu cho một nhiệm kỳ mới của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Theo dự kiến, kỳ họp diễn ra khoảng 11 ngày, chia thành 2 đợt, tập trung vào công tác nhân sự, chương trình lập pháp đầu nhiệm kỳ và các quyết sách lớn về phát triển kinh tế - xã hội, tài chính, ngân sách, giám sát.

Nhưng trong bối cảnh đất nước vừa bước ra từ thành công của Đại hội XIV của Đảng, đang vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và đồng thời đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế trong một thế giới biến động nhanh, kỳ họp này không chỉ là sự mở đầu về tổ chức. Đây còn là điểm khởi phát về thể chế cho một giai đoạn phát triển mới của Việt Nam: tự cường hơn trong nội lực, chủ động hơn trong hội nhập và bản lĩnh hơn trong định vị vị thế quốc gia.

Mở đầu nhiệm kỳ mới, giai đoạn phát triển mới

Mỗi kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội đều mang ý nghĩa hiến định và chính trị rất rõ: Đó là lúc xác lập bộ máy lãnh đạo chủ chốt của Nhà nước, khởi động chương trình lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước trong suốt 5 năm tiếp theo. Nhưng Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI mang một tầm vóc lớn hơn thông lệ.

Nó diễn ra trong một thời điểm rất đặc biệt: Đại hội XIV của Đảng vừa thành công tốt đẹp; Chương trình hành động của Ban Chấp hành Trung ương để thực hiện Nghị quyết Đại hội đã được ban hành; Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV cũng vừa kết thúc với nhiều định hướng quan trọng; và cả hệ thống chính trị đang bước vào trạng thái hành động với yêu cầu cao hơn về chất lượng thể chế, năng lực quản trị và hiệu quả tổ chức thực hiện.

Kỳ họp sẽ làm việc khoảng 11 ngày, chia thành 2 đợt, với trọng tâm là xem xét, quyết định công tác nhân sự, tổ chức bộ máy, thông qua một số dự án luật và nghị quyết, cùng các nội dung quan trọng về kinh tế - xã hội, tài chính, ngân sách, giám sát. Điều này cho thấy Quốc hội khóa XVI bắt đầu nhiệm kỳ không chỉ bằng việc “ổn định tổ chức”, mà bằng một chương trình nghị sự có mật độ chính sách rất cao, phản ánh trực tiếp yêu cầu của giai đoạn mới.

Điều đáng chú ý là Đại hội XIV của Đảng không chỉ đặt ra những mục tiêu phát triển quen thuộc theo nghĩa kinh tế - xã hội, mà nhấn mạnh mạnh hơn đến hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển, nâng cao năng lực quản trị quốc gia, phát huy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đồng thời gắn phát triển với giữ vững quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại, hội nhập quốc tế.

Nói cách khác, đất nước đang bước vào một giai đoạn mà sức mạnh quốc gia không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế, mà còn bằng chất lượng thể chế, năng lực điều hành, khả năng kiểm soát rủi ro, sức đề kháng trước cú sốc bên ngoài và bản lĩnh hội nhập trong một trật tự quốc tế ngày càng phức tạp.

Trong bối cảnh đó, Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI không chỉ là nơi khởi động một nhiệm kỳ mới, mà là nơi bắt đầu trả lời câu hỏi lớn hơn: Việt Nam sẽ thể chế hóa khát vọng phát triển của mình như thế nào để vừa giữ được chủ động chiến lược, vừa mở rộng không gian hội nhập; vừa thúc đẩy tăng trưởng, vừa bảo đảm ổn định; vừa hiện đại hóa quản trị, vừa giữ vững bản sắc và nền tảng chính trị - xã hội?

Quốc hội bầu Tổng Bí thư Tô Lâm làm Chủ tịch nước nhiệm kỳ 2026-2031. (Nguồn: VGP)

Từ kiện toàn nhân sự đến hoàn thiện thể chế

Theo nội dung Kỳ họp, Quốc hội sẽ nghe báo cáo của Hội đồng Bầu cử quốc gia về tổng kết cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, xác nhận tư cách đại biểu Quốc hội khóa XVI; đồng thời xem xét, quyết định nhiều vấn đề nhân sự cấp cao của bộ máy nhà nước như Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, các Phó Chủ tịch Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, lãnh đạo các cơ quan của Quốc hội, lãnh đạo Chính phủ, Tòa án, Viện kiểm sát và một số chức danh quan trọng khác. Đây là phần việc có ý nghĩa rất lớn đối với sự ổn định, liên tục và hiệu quả vận hành của bộ máy nhà nước.

Nhưng nếu chỉ nhìn công tác nhân sự như một khâu sắp xếp tổ chức, có lẽ vẫn chưa đủ. Trong giai đoạn hiện nay, nhân sự phải được nhìn gắn với yêu cầu nâng cấp năng lực quản trị quốc gia. Khi đất nước đặt mục tiêu phát triển nhanh hơn, hội nhập sâu hơn, ứng phó linh hoạt hơn trước những biến động khó lường của thế giới, thì bộ máy không thể chỉ cần sự ổn định, mà phải có năng lực kiến tạo, điều phối và phản ứng chính sách ở trình độ cao hơn.

Đó là bộ máy vừa phải đủ bản lĩnh chính trị, vừa phải đủ khả năng vận hành trong bối cảnh kinh tế số, địa chính trị phân mảnh, chuỗi cung ứng tái cấu trúc và cạnh tranh quốc gia ngày càng gay gắt. Chất lượng nhân sự vì thế không chỉ liên quan đến công việc trong nước, mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực hội nhập và vị thế đối ngoại của đất nước.

Song hành với công tác nhân sự là công tác lập pháp. Quốc hội sẽ xem xét, thông qua 8 dự án luật và 1 nghị quyết. Trong đó có Luật Hộ tịch (sửa đổi), Luật Thủ đô (sửa đổi), Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi), Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi), cùng một số luật sửa đổi, bổ sung trong các lĩnh vực công chứng, trợ giúp pháp lý, cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, thi đua, khen thưởng. Việc đặt chương trình lập pháp vào trọng tâm ngay từ kỳ họp đầu tiên cho thấy rất rõ rằng Quốc hội khóa XVI không chờ bộ máy “ổn định rồi mới sửa luật”, mà đi thẳng vào phần cốt lõi nhất của năng lực phát triển: thể chế.

Đây là một tín hiệu rất đáng chú ý trong bối cảnh hội nhập hiện nay. Bởi trong thế giới ngày nay, sức hấp dẫn của một quốc gia không chỉ đến từ quy mô thị trường hay lợi thế lao động, mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng thể chế: pháp luật có minh bạch không, thủ tục có thuận lợi không, quyền tiếp cận thông tin có được bảo đảm không, bộ máy có phản ứng nhanh không, cam kết pháp lý có ổn định không và môi trường chính sách có cho phép doanh nghiệp, nhà đầu tư, các chủ thể sáng tạo yên tâm hoạch định dài hạn hay không. Nói cách khác, nếu ngoại giao mở đường, thì thể chế trong nước phải trở thành mặt bằng để những cơ hội từ đối ngoại và hội nhập được chuyển hóa thành kết quả phát triển thực chất.

Một điểm cũng rất đáng nhấn mạnh là kỳ họp diễn ra trong bối cảnh đất nước đang vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2025 đã quy định hệ thống đơn vị hành chính được tổ chức thành 2 cấp: cấp tỉnh và cấp xã, phường, đặc khu.

Đây không chỉ là thay đổi về sơ đồ tổ chức, mà là một thay đổi về triết lý quản trị: giảm tầng nấc trung gian, tăng tính chủ động của địa phương, nâng vai trò cấp cơ sở, đồng thời đòi hỏi Trung ương phải mạnh hơn về định hướng, pháp luật, giám sát và điều phối. Trong một quốc gia đang hội nhập sâu rộng, mô hình này còn mang thêm ý nghĩa là phải làm cho bộ máy vận hành nhanh hơn, linh hoạt hơn, sát thực tiễn hơn, từ đó nâng cao sức cạnh tranh thể chế của quốc gia trong toàn bộ quá trình phát triển.

Nếu nhìn rộng ra, từ nhân sự đến lập pháp, từ tổ chức bộ máy đến mô hình chính quyền địa phương, tất cả đều liên quan đến một câu chuyện lớn: Việt Nam có thể xây dựng được một Nhà nước đủ hiện đại, đủ linh hoạt, đủ hiệu lực để bảo đảm vừa phát triển nhanh, vừa giữ được ổn định, vừa hội nhập chủ động, vừa bảo vệ được các lợi ích cốt lõi của mình hay không? Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI, theo nghĩa đó, là nơi bắt đầu những câu trả lời thể chế cho một bài toán phát triển có tầm vóc mới.

Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn. (Nguồn: Quốc hội)

Thông điệp đối ngoại của Quốc hội trong kỷ nguyên mới

Nếu công tác nhân sự và lập pháp là phần đặt nền, thì các nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030, kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia, kế hoạch vay, trả nợ công và kế hoạch đầu tư công trung hạn chính là phần thiết kế tương lai phát triển của đất nước.

Theo nội dung kỳ họp, đây là nhóm nội dung trọng tâm được Quốc hội xem xét, thông qua cùng với các báo cáo về ngân sách, quyết toán ngân sách, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, dân nguyện và giám sát. Đây không chỉ là những văn bản kỹ thuật theo thông lệ. Thực chất, đó là sự lựa chọn mô hình phát triển của Việt Nam trong 5 năm tới.

Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, ý nghĩa của những nghị quyết ấy càng vượt ra ngoài phạm vi nội bộ. Một kế hoạch phát triển 5 năm không chỉ nói cho người dân trong nước biết Việt Nam muốn đi theo hướng nào, mà còn gửi tín hiệu tới các đối tác, nhà đầu tư, các trung tâm tài chính, các tổ chức quốc tế và cộng đồng khu vực, toàn cầu về độ ổn định, độ nhất quán và tầm nhìn của chính sách Việt Nam.

Khi Quốc hội quyết định trật tự ưu tiên về đầu tư công, tài chính công, nợ công, an sinh xã hội, chuyển đổi số, hạ tầng chiến lược, năng lực đổi mới sáng tạo, điều đó đồng nghĩa với việc Việt Nam đang tự định vị mình trong chuỗi giá trị mới, trong các mạng lưới kết nối khu vực mới và trong các không gian cạnh tranh quốc tế mới.

Điều này càng phù hợp với tinh thần đối ngoại mà Đại hội XIV nhấn mạnh: Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng, hiệu quả.

Có thể nói, trong giai đoạn mới, đối ngoại không chỉ là một “mặt trận” của quan hệ quốc tế theo nghĩa truyền thống, mà trở thành một cấu phần hữu cơ của chiến lược phát triển quốc gia. Như vậy, hiệu quả của đối ngoại cuối cùng vẫn phụ thuộc rất lớn vào nội lực thể chế, vào khả năng hấp thụ cơ hội và vào chất lượng của bộ máy trong nước. Kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI vì thế cũng là thời điểm để khẳng định một điều: Sức mạnh của Việt Nam trong hội nhập trước hết phải được xây dựng từ bên trong, bằng thể chế, bằng quản trị và bằng niềm tin phát triển dài hạn.

Một nội dung khác cũng mang chiều sâu chiến lược là công tác giám sát và dân nguyện. Theo chương trình, Quốc hội sẽ nghe báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân; xem xét kết quả giải quyết kiến nghị của cử tri; thông qua chương trình giám sát năm 2027 và có thể thành lập đoàn giám sát chuyên đề. Điểm này rất quan trọng, bởi một Quốc hội mạnh không chỉ ở chỗ ban hành nhiều luật hay nhiều nghị quyết, mà ở chỗ bảo đảm việc thực hiện được theo dõi đến cùng, trách nhiệm được xác định rõ và tiếng nói của Nhân dân được phản ánh trở lại vào quá trình ra quyết định. Trong một thế giới biến động, nơi niềm tin thể chế trở thành một tài sản chiến lược của mỗi quốc gia, thì năng lực giám sát và năng lực giải trình càng có ý nghĩa lớn.

Có lẽ, điều cần nhấn mạnh là Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI không chỉ được thế giới quan sát như một sự kiện chính trị nội bộ. Nó còn là một chỉ dấu về cách Việt Nam bước vào giai đoạn mới của phát triển và hội nhập.

Một kỳ họp được chuẩn bị tốt, nghị sự rõ, quyết sách đúng trọng tâm, thông điệp chính sách nhất quán và tầm nhìn thể chế đủ dài sẽ góp phần củng cố hình ảnh một Việt Nam ổn định, có trách nhiệm, có năng lực tự điều chỉnh và có bản lĩnh vững vàng trong một môi trường quốc tế nhiều bất định. Ngược lại, chính sự vững vàng ấy cũng sẽ làm gia tăng độ tin cậy của Việt Nam trong mắt đối tác quốc tế.

Ngày 6/4, Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI khai mạc. Về hình thức, đó là sự mở đầu của một nhiệm kỳ Quốc hội mới.

Nhưng ở tầng sâu hơn, đó là lúc Việt Nam bắt đầu chuyển một bước sang giai đoạn phát triển mới bằng ngôn ngữ của thể chế. Từ nhân sự đến lập pháp, từ mô hình chính quyền địa phương đến các kế hoạch 5 năm, từ giám sát đến dân nguyện, tất cả đang hợp thành một thông điệp lớn: Một Việt Nam muốn đi xa trong hội nhập phải mạnh từ bên trong; một Việt Nam muốn giữ được chủ động chiến lược phải có nền tảng thể chế đủ vững; và một Việt Nam muốn nâng cao vị thế quốc tế phải bắt đầu từ việc nâng cao chất lượng quản trị quốc gia. Nếu làm tốt, kỳ họp này sẽ không chỉ mở đầu một nhiệm kỳ mới của Quốc hội. Nó sẽ mở đầu một chu kỳ thể chế mới cho khát vọng phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.