Liệu EU có thể từ bỏ ‘thế phòng thủ’ trong cạnh tranh với Trung Quốc?

Liệu EU có thể từ bỏ thế phòng thủ trong cuộc cạnh tranh với Trung Quốc?

Bên trong một nhà máy công nghiệp tại châu Âu. (Nguồn: EAF)

Mối lo ngại ngày càng tăng của châu Âu về sự cạnh tranh từ hàng nhập khẩu của Trung Quốc đã thúc đẩy các lời kêu gọi áp dụng các biện pháp bảo hộ mạnh mẽ hơn, nhưng nhiều thách thức hiện tại của lục địa này cũng phản ánh những tồn tại trong chính sách đối nội, chẳng hạn như sự chậm trễ trong điều chỉnh công nghiệp và sự phụ thuộc vào năng lượng giá rẻ của Nga.

Trong khi Liên minh châu Âu (EU) tìm cách bảo vệ các ngành công nghiệp chiến lược khỏi áp lực cạnh tranh từ Trung Quốc, việc mở rộng sử dụng chính sách công nghiệp có nguy cơ làm suy yếu thêm hệ thống thương mại dựa trên luật lệ.

Thay vì chủ yếu dựa vào hạn ngạch thuế quan và chủ nghĩa bảo hộ, châu Âu nên tận dụng tốt hơn sức ảnh hưởng ngoại giao để dẫn dắt các nỗ lực hiện đại hóa các quy định của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) về quản lý trợ cấp công nghiệp, đồng thời khôi phục niềm tin vào thương mại đa phương.

Châu Âu vẫn đang phòng thủ

Các nhà lãnh đạo châu Âu đã tỏ ra khá cứng rắn trong việc thể hiện lập trường với Trung Quốc. Tháng 6/2026, Đảng Nhân dân châu Âu (EPP) đã phản ứng với các tham vọng dài hạn của Trung Quốc và kêu gọi nâng cấp các công cụ hiện có.

Theo quan điểm của châu Âu, vấn đề cốt lõi vẫn là tình trạng “dư thừa công suất” trong ngành công nghiệp Trung Quốc. Cụ thể, sức mạnh sản xuất của Trung Quốc đang ngày càng lan rộng sang các mặt hàng tinh vi nhất, bao gồm cả lĩnh vực tư liệu sản xuất - vốn là thế mạnh truyền thống của các doanh nghiệp Đức.

Các công ty châu Âu đang chật vật cạnh tranh và tình trạng mất việc làm được dự báo sẽ ngang ngửa với “cú sốc Trung Quốc” từng xảy ra ở khu vực Trung Tây nước Mỹ. Trong bối cảnh đó, các nhà hoạch định chính sách châu Âu cho rằng, các doanh nghiệp chủ lực của họ rõ ràng gặp bất lợi khi không thể tiếp cận nguồn lực công ở quy mô tương tự.

Tuy nhiên, góc nhìn từ Trung Quốc lại hoàn toàn khác. Những khó khăn của các nhà sản xuất tại Đức nhận được rất ít sự cảm thông bởi quốc gia này đã đầu tư vào công nghệ xanh với quy mô lớn để đáp ứng thách thức biến đổi khí hậu. Các nhà sản xuất ô tô Đức đã có 1/4 thế kỷ, hoặc hơn, để lên kế hoạch chuyển đổi sang sản xuất xe điện, nhưng lại gặp thất bại nghiêm trọng.

More from WVR
Cơn sốt thẻ cầu thủ World Cup 2026: Album Panini ‘cháy hàng’, người hâm mộ đua nhau sưu tập 980 miếng dán lịch sử

Thay vì đón nhận đổi mới, các nhà lãnh đạo chính trị Đức lại cố gắng mặc cả với Trung Quốc để bảo vệ các nhà sản xuất trong nước. Vì vậy, việc các hãng xe Trung Quốc vượt lên giành thị phần cũng không phải điều bất ngờ.

Bên cạnh đó, chiến lược phụ thuộc vào nguồn năng lượng giá rẻ từ Nga cũng đã chứng tỏ là một sai lầm lớn khi nhìn lại, với việc xung đột Nga - Ukraine đẩy chi phí năng lượng lên cao vào đúng thời điểm các công ty châu Âu chịu áp lực lớn nhất.

Đây đều được đánh giá là những sai lầm của châu Âu và khó có thể kỳ vọng Trung Quốc sẽ kìm hãm sự mở rộng kinh tế của chính nước này để bù đắp cho lục địa già.

East Asia Forum nhận định: “Châu Âu đang ở trong tư thế phòng thủ, với áp lực gia tăng từ mọi phía. Những đòn thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump, cuộc chiến của Nga tại Ukraine và thách thức kinh tế từ Trung Quốc đã bộc lộ những giới hạn trong năng lực chiến lược của EU khi phải đối phó với nhiều áp lực cùng một lúc".

Theo đó, vấn đề của châu Âu là muốn tìm cách gây tổn thất kinh tế cho Trung Quốc mà bản thân không phải gánh chịu bất kỳ thiệt hại nào.

Nền kinh tế châu Âu đang trì trệ khi mà các dự báo mới nhất cho thấy mức tăng trưởng GDP chỉ đạt 1,1% vào năm 2026 và chỉ 0,9% ở khu vực đồng Euro.

Một bộ phận trong giới hoạch định chính sách châu Âu tin rằng, các biện pháp bảo hộ được đề xuất, bao gồm các yêu cầu về tỷ lệ nội địa hóa và các quy tắc mua sắm được lồng ghép trong Đạo luật Tăng tốc công nghiệp của EU, chỉ là một rào chắn tạm thời để chống lại sự gia tăng đột biến của hàng nhập khẩu Trung Quốc, và sẽ bị bãi bỏ cũng như thay thế khi ngành sản xuất châu Âu có được chỗ đứng vững chắc hơn.

Tuy nhiên, nhận định này được giới quan sát xem là khá “ngây thơ”. Một khi chính sách công nghiệp đã được thiết lập, việc gỡ bỏ thường rất khó khăn. Minh chứng rõ nhất là EU đến nay vẫn gặp nhiều trở ngại trong việc cắt giảm các khoản trợ cấp kéo dài hàng chục năm dành cho ngành nông nghiệp.

Liệu có những lựa chọn khác không?

Trong Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), châu Âu có thể và nên đóng một vai trò lớn hơn trong việc tích cực xây dựng lại một cơ chế thương mại được điều chỉnh bằng luật lệ, thay vì bằng các tuyên bố gây căng thẳng kinh tế.

Trong văn bản trình lên Hội nghị Bộ trưởng WTO tại Yaoundé (Cameroon) vào tháng 3/2026, EU đã chỉ ra một cách chính xác rằng, sự trỗi dậy của chính sách công nghiệp trên khắp thế giới phát triển đòi hỏi phải có các quy định mới để quản lý việc sử dụng những công cụ vi phạm tinh thần thương mại tự do.

EU hoàn toàn có thể triển khai sức mạnh ngoại giao của khối này để thúc đẩy chương trình nghị sự cải cách WTO nếu họ thực sự mong muốn.

Tuy nhiên, xu hướng bảo hộ ngày càng gia tăng ngay trong nội khối, môi trường chính trị trong nước đầy biến động tại một số quốc gia châu Âu, cùng với sự gắn kết chặt chẽ giữa chính sách công nghiệp và các mục tiêu an ninh quốc gia trong tư duy chính sách của châu Âu, tất cả đều cho thấy Brussels khó có khả năng nắm giữ vai trò dẫn dắt trong việc thúc đẩy chương trình nghị sự cải cách WTO.