‘Mảnh ghép mới’ trong chiến lược hội nhập chất lượng cao

FTA Việt Nam - EFTA là “mảnh ghép mới” trong chiến lược hội nhập chất lượng cao. (Nguồn: The Nation)

Sau gần 14 năm kể từ khi khởi động đàm phán năm 2012, Việt Nam và EFTA đã chính thức hoàn tất toàn bộ quá trình thương lượng Hiệp định thương mại tự do. Đây là một trong những FTA có thời gian đàm phán dài nhất của Việt Nam, phản ánh mức độ phức tạp khi các bên phải dung hòa lợi ích trong nhiều lĩnh vực có tiêu chuẩn rất cao như thương mại hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ, môi trường và phát triển bền vững.

Sân chơi nhỏ, cơ hội lớn

EFTA gồm bốn quốc gia là Na Uy, Thụy Sỹ, Iceland và Liechtenstein. Quy mô dân số chỉ khoảng 15 triệu người nhưng đại diện cho nhóm thị trường có trình độ phát triển, tiêu chuẩn chất lượng và thu nhập bình quân đầu người thuộc hàng cao nhất thế giới; đồng thời sở hữu năng lực công nghệ, tài chính, đổi mới sáng tạo và phát triển xanh hàng đầu châu Âu. Chính vì vậy, giá trị của Hiệp định này không thể đo bằng số lượng dân cư hay kim ngạch thương mại đơn thuần.

Sau sự kiện kết thúc đàm phán, thông cáo chung EFTA-Việt Nam đã nêu bật: “Hiệp định thương mại tự do này là một thỏa thuận toàn diện và hiện đại bao gồm nhiều lĩnh vực, trong đó có thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, quy tắc xuất xứ, các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch thực vật, rào cản kỹ thuật đối với thương mại, đầu tư, quyền sở hữu trí tuệ, các biện pháp khắc phục thương mại, mua sắm công, thương mại và phát triển bền vững, doanh nghiệp nhỏ và vừa, và hợp tác và xây dựng năng lực.

More from WVR
Nỗ lực sớm kết thúc đàm phán FTA giữa Việt Nam và Khối Mậu dịch tự do châu Âu

Thỏa thuận này nhằm mục đích tăng cường quan hệ thương mại giữa các nước thành viên EFTA và Việt Nam bằng cách xóa bỏ hoặc giảm thuế quan, tạo thuận lợi cho thương mại và thúc đẩy phát triển bền vững”.

Với tư cách là người phát ngôn của EFTA trong các cuộc đàm phán FTA với Việt Nam, Bộ trưởng Ngoại giao Na Uy Espen Barth Eide nhận định, trong bối cảnh bất ổn toàn cầu hiện nay, việc tăng cường quan hệ với các đối tác thương mại đáng tin cậy trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Ông tin tưởng, thỏa thuận “đầy tham vọng và hướng tới tương lai” này sẽ cải thiện đáng kể khả năng tiếp cận thị trường cho hàng hóa và dịch vụ, đồng thời tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như thương mại và phát triển bền vững, cũng như quyền sở hữu trí tuệ.

Theo Bộ Công Thương, đến năm 2025, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - EFTA đạt khoảng 4,8 tỷ Euro (5,5 tỷ USD). Con số này còn khá khiêm tốn nếu so với nhiều FTA khác của Việt Nam, nhưng tiềm năng hợp tác được đánh giá lớn nhờ tính bổ trợ giữa nền kinh tế hai bên.

Thứ trưởng Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nêu bật “ý nghĩa đặc biệt quan trọng” của thỏa thuận vì đã kết nối các nền kinh tế có thế mạnh bổ sung cho nhau. Một bên là các quốc gia EFTA, những quốc gia dẫn đầu thế giới về đổi mới sáng tạo, công nghệ, tài chính, năng lượng sạch và phát triển bền vững; một bên là Việt Nam, một trong những nền kinh tế năng động nhất châu Á và là trung tâm khu vực mới nổi về sản xuất, thương mại và đầu tư. Sự bổ trợ này tạo dư địa để hai bên mở rộng đầu tư, thay vì chỉ gia tăng trao đổi hàng hóa.

Quan trọng hơn, thỏa thuận này thiết lập nền tảng để nâng tầm quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và các quốc gia EFTA lên một giai đoạn phát triển mới. Với những cam kết toàn diện và tiêu chuẩn cao, thỏa thuận sẽ giúp tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch và dễ dự đoán, tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho dòng chảy thương mại, đầu tư, công nghệ và tri thức giữa hai bên.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, Việt Nam mong muốn trở thành cầu nối để doanh nghiệp EFTA mở rộng hiện diện tại ASEAN và khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội tiếp cận nguồn vốn, công nghệ tiên tiến và kinh nghiệm quản trị hiện đại từ các đối tác EFTA, qua đó tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Bước tiến nâng cấp chất lượng hội nhập

Đáng chú ý, FTA Việt Nam - EFTA được hoàn tất trong một thời điểm có ý nghĩa đặc biệt, thương mại toàn cầu đang trải qua giai đoạn tái cấu trúc sâu sắc. Chủ nghĩa bảo hộ gia tăng, chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển và các tiêu chuẩn về môi trường, phát triển bền vững ngày càng trở thành điều kiện tiếp cận thị trường. Trong bối cảnh đó, việc mở rộng thêm một FTA với nhóm nền kinh tế phát triển có ý nghĩa vượt ra ngoài câu chuyện cắt giảm thuế quan.

Nói cách khác, đây không chỉ là một Hiệp định thương mại mà còn là một bước tiến trong quá trình nâng cấp chất lượng hội nhập của Việt Nam.

Các chuyên gia đánh giá, đây là bước đi quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu của Việt Nam. Ngoài việc mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp, Hiệp định cũng được kỳ vọng sẽ góp phần thu hút thêm dòng vốn đầu tư chất lượng cao vào các lĩnh vực Việt Nam đang ưu tiên như công nghệ cao, công nghiệp chế biến, năng lượng sạch, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực.

Nếu EVFTA mở ra cánh cửa vào thị trường Liên minh châu Âu với quy mô hơn 450 triệu dân thì FTA với EFTA lại mang ý nghĩa khác. Đây là “sân chơi nhỏ” nhưng là nơi hội tụ những tiêu chuẩn thuộc nhóm khắt khe nhất thế giới.

5.28.(ok)Mảnh ghép mới’ trong chiến lược hội nhập chất lượng cao

Việc đáp ứng được những tiêu chuẩn cao của EFTA đồng nghĩa doanh nghiệp Việt Nam cũng nâng được “chuẩn chơi” để tiếp cận nhiều thị trường phát triển khác. (Nguồn: VnEconomy)

Các doanh nghiệp muốn khai thác hiệu quả thị trường EFTA không chỉ cạnh tranh về giá, mà còn phải đáp ứng các yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững, tiêu chuẩn lao động, môi trường và quản trị doanh nghiệp.

Ở góc độ này, FTA Việt Nam - EFTA phản ánh xu hướng mới của thương mại quốc tế. Thuế quan ngày càng giảm vai trò, trong khi tiêu chuẩn kỹ thuật và năng lực đáp ứng các quy định phi thuế quan trở thành yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh.

Nhiều tổ chức quốc tế như Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) hay Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) đều cho rằng, thế hệ FTA mới đang chuyển trọng tâm từ tự do hóa thương mại sang nâng cao chất lượng thể chế và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Vì vậy, việc đáp ứng được những tiêu chuẩn cao của EFTA đồng nghĩa doanh nghiệp Việt Nam cũng nâng được “chuẩn chơi” để tiếp cận nhiều thị trường phát triển khác. Khi doanh nghiệp chinh phục được những tiêu chuẩn khắt khe nhất của EFTA, cánh cửa bước vào nhiều thị trường phát triển khác cũng sẽ rộng mở hơn.

Trong bối cảnh nhiều tập đoàn quốc tế đang đa dạng hóa chuỗi cung ứng, FTA cũng có thể tạo thêm sức hấp dẫn cho môi trường đầu tư của Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, kinh tế xanh và năng lượng tái tạo. Đây cũng là nhóm lĩnh vực mà Việt Nam đang ưu tiên trong chiến lược phát triển giai đoạn mới.

Khác với nhiều FTA trước đây, FTA Việt Nam - EFTA không được đo bằng quy mô thị trường, mà bằng giá trị chiến lược. Điều quan trọng nhất không chỉ là những dòng thuế được cắt giảm, mà là việc đưa Việt Nam tiến thêm một bước trên hành trình trở thành nền kinh tế có năng lực cạnh tranh cao trong chuỗi giá trị toàn cầu.