Nghịch lý: Sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản 'hiếm có khó tìm', Nga vẫn phải phụ thuộc vào bên ngoài

Duy Trinh
Theo RIA Novosti, Nga có trữ lượng đáng kể hầu hết tất cả các kim loại chiến lược quan trọng nhưng lại phụ thuộc rất nhiều vào việc nhập khẩu chúng. Vậy đâu là nguyên nhân dẫn tới nghịch lý như vậy và điều gì ngăn cản Nga sử dụng tiềm năng tài nguyên của chính mình.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Nghịch lý: Sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản 'hiếm có khó tìm', Nga vẫn phải phụ thuộc vào bên ngoài
Nga có trữ lượng đáng kể hầu hết tất cả các kim loại chiến lược quan trọng nhưng lại phụ thuộc rất nhiều vào việc nhập khẩu chúng. (Nguồn: Kitco News)

Di sản từ thời Liên Xô

Liên Xô tự chủ đầy đủ các loại nguyên liệu khoáng sản. Tuy nhiên, sau khi Liên Xô không còn, nhiều mỏ và doanh nghiệp khai thác-chế biến đã nằm ở bên ngoài nước Nga như ở Ukraine, Kazakhstan và các nước cộng hòa Trung Á.

Ngoài ra, kể từ giữa những năm 1980, trọng tâm được đặt vào khai thác dầu mỏ và khí đốt tự nhiên gây bất lợi cho các loại nguyên liệu thô khác. Thu ngoại tệ từ xuất khẩu hydrocarbon trong vài thập kỷ đã giải quyết các vấn đề của Liên Xô, và sau đó là nền kinh tế non trẻ của Nga. Số tiền này đã được chi cho việc mua thực phẩm và hàng tiêu dùng nhập khẩu. Trong khi đó, ngành công nghiệp giảm sút.

Tháng 12/1991, cơ quan liên bang chịu trách nhiệm tạo và duy trì cơ sở tài nguyên khoáng sản - Bộ Địa chất Liên Xô đã bị giải thể. Bộ trên được thay thế bằng Bộ Tài nguyên và Sinh thái Nga. Trong những năm tiếp theo, nhà nước chỉ chú ý đến hydrocarbon. Một số mặt hàng có lợi nhuận cao nhất như vàng, kim loại nhóm bạch kim, nickel, phosphate và phân kali - được các doanh nghiệp tư nhân tiếp quản. Phần còn lại được mua ở nước ngoài. Mô hình này hóa ra có lợi hơn là khai thác các mỏ của Nga. Hơn nữa, nhu cầu trong nước là nhỏ.

Sự phụ thuộc nguy hiểm

Tuy nhiên, theo thời gian, rõ ràng là ngành hàng không, vũ trụ, công nghiệp quốc phòng, điện tử và ô tô của Nga không thể phát triển nếu không có cơ sở nguyên liệu kim loại thô của mình.

Đầu năm 1996, trong số 29 loại nguyên liệu khoáng sản được chính phủ phân loại là quan trọng chiến lược, 15 loại đã được đảm bảo gồm dầu mỏ, khí đốt tự nhiên, vàng, đồng, nickel, chì, molybdenum, vonfram, thiếc, zirconium, cobalt, nhóm platinum, bạc, kim cương và đặc biệt là nguyên liệu thạch anh tinh khiết. 14 loại còn lại - uranium, manganese, chromium, titanium, bauxite, tantalum, niobium, scandium, beryllium, antimony, lithium, germanium, rhenium và các nguyên tố đất hiếm thuộc nhóm yttrium - được nhập khẩu toàn bộ hoặc một phần.

Theo năm tháng, tình hình trở nên tồi tệ hơn. Sự phát triển của các công nghệ mới đòi hỏi nhu cầu đối với một số kim loại tăng lên gấp nhiều lần và trữ lượng mỏ, được phát hiện và khai thác từ thời Liên Xô đã cạn kiệt. Sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài trở nên quan trọng, đặc biệt là sau khi áp dụng các biện pháp trừng phạt kinh tế.

Tin liên quan
Nga đang sở hữu một Nga đang sở hữu một 'kho báu ngủ quên' mà cả thế giới thèm muốn

Tháng 8/2022, Chính phủ Nga đã phê duyệt danh sách mới các loại nguyên liệu khoáng sản chiến lược chính gồm 61 loại. Trong nhóm này có thêm helium, than chì, rubidium, cesium, indium, gallium, hafnium, vanadium, quặng apatit, muối kali, fluorite, tất cả 17 nguyên tố đất hiếm, cũng như nước ngầm. Đối với một số nguyên liệu chiến lược - manganese, chromium, titan, lithium - ngày nay, sự phụ thuộc vào nhập khẩu lên tới 100%.

Theo chỉ thị của Tổng thống, Bộ Tài nguyên Nga hồi tháng Ba đã soạn thảo dự thảo chiến lược phát triển cơ sở tài nguyên khoáng sản của Nga cho đến năm 2035, bao gồm 2 kịch bản. Kịch bản cơ sở, theo đó trữ lượng sẵn có và khai thác khoáng sản duy trì mức hiện tại và tăng nhẹ; và trong kịch bản thứ hai, nhiệm vụ của chiến lược là đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về khoáng sản cần thiết cho sự phát triển của ngành công nghiệp. Văn kiện lưu ý rằng để thực hiện chiến lược, trọng tâm chính cần được đặt vào việc "tăng tốc độ thăm dò nhà nước đối với các nguyên liệu thô khan hiếm".

Nhu cầu thúc đẩy khai thác

Ngay cả trong phiên bản chiến lược trước đó, được phê duyệt năm 2018, người ta đã lưu ý rằng một số mỏ khoáng sản khan hiếm của Nga (chromium, kim loại đất hiếm) không thua kém về quy mô và chất lượng quặng so với các đối tác nước ngoài, điều này khiến việc phát triển là thực tế.

5 năm đã trôi qua, tình hình tự cung tự cấp nguyên liệu thô không thay đổi và sự phụ thuộc vào nhập khẩu càng trở nên nhiều hơn. Các chuyên gia đã nói về bản chất tổng thể của vấn đề. Một mặt, dự trữ kim loại đất hiếm (REE) hiện có không được phát triển do thiếu nhu cầu từ phía các nhà sản xuất trong nước. Ngay cả những gì có thể được sản xuất trong nước vẫn phải nhập khẩu từ Trung Quốc và các nước Đông Nam Á khác.

Điều này dẫn đến sự tụt hậu của Nga thậm chí còn lớn hơn trong các lĩnh vực vi điện tử, công nghệ máy tính, năng lượng tái tạo - những ngành mà nhu cầu về REE trên thế giới đã tăng khoảng 10 lần trong 15 năm qua.

Để phá vỡ vòng luẩn quẩn trên, tháng 6/2022, Tổng thống Nga đã chỉ thị cho chính phủ, với sự tham gia của Viện Hàn lâm Khoa học Nga (RAN), tập đoàn năng lượng hạt nhân nhà nước Rosatom và các tổ chức khác phát triển và thực hiện một loạt biện pháp ưu tiên để tạo ra nhu cầu đối với khoáng sản rắn trong nước, bao gồm kim loại đất hiếm, titan, lithium, manganese, beryllium, tantalum, vonfram, trong một số lĩnh vực quan trọng của nền kinh tế. Đây là những chu trình sản xuất khép kín, từ nguyên liệu thô đến sản phẩm cuối cùng.

Thiếu nguồn cung trầm trọng

Giữa tháng 4/2023, Đoàn chủ tịch RAN đã tổ chức cuộc họp về phát triển cơ sở nguyên liệu thô của Nga. Các nhà khoa học lưu ý rằng sự hiện diện của tài nguyên khoáng sản ở Nga rất quan trọng với an ninh quốc gia. Đồng thời, không một mỏ quặng lớn nào được phát hiện ở nước này kể từ đầu những năm 1990, vì vậy trong tương lai gần chỉ có thể tin tưởng vào những mỏ từ thời kỳ Xô Viết.

Viện sĩ Nikolai Bortnikov nhấn mạnh, danh sách các kim loại quan trọng chiến lược chiếm gần như toàn bộ bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học. Một số kim loại như nhôm, chromium và manganese xảy ra tình trạng thiếu hụt trầm trọng. Nga không có bauxite, quặng titan, lithium chất lượng cao.

Xét về tiềm năng tài nguyên của tất cả các kim loại quan trọng, Nga nằm trong số 10 quốc gia hàng đầu trên thế giới - và đôi khi thậm chí là 5 quốc gia hàng đầu. Tuy nhiên nhiều mỏ trong nước có chất lượng quặng thấp so với nước ngoài. Một phần đáng kể nằm ở những khu vực khó tiếp cận với cơ sở hạ tầng kém phát triển.

Viện sĩ Bortnikov cho biết, đặc điểm nổi bật của ngành công nghiệp hiện đại là sử dụng rộng rãi các kim loại hiếm và đất hiếm. Thông thường, chúng không hình thành các mỏ của mình mà được tạo ra dưới dạng sản phẩm phụ trong quá trình chế biến quặng kim loại cơ bản. Chúng được khai thác ở giai đoạn cuối của quá trình luyện kim và khối lượng không phải lúc nào cũng được tính đến khi đánh giá mỏ.

Để chiết xuất các REE đồng hành, cần phải phát triển các sơ đồ công nghệ phức tạp. Trong khi chưa có các công nghệ đó, các kim loại hiếm và đất hiếm đơn giản là vẫn nằm trong các mỏ cũng như tại các nơi lưu trữ chất thải.

Vì vậy, tại các mỏ của rặng núi Khibiny trên Bán đảo Kola, cùng với quặng apatite-nepheline được sử dụng để sản xuất phân bón phốt pho, có khoảng 120.000 tấn kim loại đất hiếm không được khai thác hàng năm.

Để so sánh, Trung Quốc - nhà sản xuất REE chính trên thế giới, đã khai thác 210.000 tấn năm 2022. Tại nhà máy luyện điện Chelyabinsk, nơi xử lý quặng molybdenum, quá trình sản xuất cũng làm mất đi một kim loại tạp chất cực kỳ quý giá khác - rhenium, cần thiết để sản xuất hợp kim tên lửa có độ bền cao.

Theo các nhà khoa học, để giải quyết vấn đề cung cấp kim loại chiến lược cho ngành công nghiệp Nga, cần phải khôi phục toàn bộ chuỗi - từ đánh giá trữ lượng đến thu được sản phẩm công nghệ cao cuối cùng.

Và điều này là không thể nếu không có kế hoạch dài hạn và đầu tư công nghiêm túc.

Nga 'gõ cửa' Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ để lách trừng phạt, kết quả có như Moscow mong muốn?

Nga 'gõ cửa' Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ để lách trừng phạt, kết quả có như Moscow mong muốn?

Liên minh châu Âu (EU) đang chuẩn bị áp đặt gói trừng phạt thứ 11 đối với Nga. Vậy nền kinh tế của Tổng thống ...

Nga 'bắt tay' Venezuela hợp tác trong một lĩnh vực quan trọng, Moscow hứa giúp Caracas 'giải vòng vây' của Mỹ?

Nga 'bắt tay' Venezuela hợp tác trong một lĩnh vực quan trọng, Moscow hứa giúp Caracas 'giải vòng vây' của Mỹ?

Ngày 19/4, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cho biết, nước này và Venezuela sẽ tăng cường hợp tác sản xuất dầu mỏ và phát triển ...

Bloomberg: Hàng xuất khẩu sang Nga có thể bị G7 cấm hoàn toàn

Bloomberg: Hàng xuất khẩu sang Nga có thể bị G7 cấm hoàn toàn

Ngày 20/4, hãng Bloomberg đưa tin, Mỹ và các đồng minh khác của Ukraine có thể áp đặt lệnh cấm xuất khẩu gần như hoàn ...

Nga có khách hàng tiềm năng mới mua dầu

Nga có khách hàng tiềm năng mới mua dầu

Pakistan đã đặt đơn hàng dầu thô giảm giá đầu tiên của Nga, theo một thỏa thuận mới được ký kết giữa Islamabad và Moscow.

Kinh tế Nga: 'Vượt rào' bán phân bón bị chặn ở châu Âu cho khách mới, cảnh báo phương Tây về sử dụng 'chiêu độc'

Kinh tế Nga: 'Vượt rào' bán phân bón bị chặn ở châu Âu cho khách mới, cảnh báo phương Tây về sử dụng 'chiêu độc'

Ngày 21/4, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Vershinin cho biết Moscow đang chuẩn bị cung cấp số phân bón của nước này bị chặn ...

(theo RIA Novosti)

Đọc thêm

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 rớt thảm, thủng đáy hơn một năm, cơ hội gom hàng hay nên thận trọng?

Giá vàng hôm nay 19/11/2026 trên thị trường thế giới ghi nhận chạm mức thấp nhất trong hơn một năm.
Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật và hòa giải

Việt Nam ký Công ước thành lập Tổ chức quốc tế về trung gian (IOMed), mở rộng cơ hội hợp tác trong lĩnh vực pháp lý và giải quyết tranh ...
Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá

Thông tin được đưa ra tại Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá ngày 17/11 tại Hà Nội.
Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Vinh danh 30 tài năng trẻ trong cuộc đua làm chủ công nghệ chiến lược

Các gương mặt được trao Giải thưởng Khoa học công nghệ Quả Cầu Vàng và Giải thưởng Nữ sinh Khoa học công nghệ Việt Nam năm 2026 hoạt động trong ...
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin

Bên lề Tuần lễ cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) năm 2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc ...
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại
Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dự và phát biểu tại Phiên toàn thể AIPA-47

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã dự và có bài phát biểu quan trọng tại Phiên toàn thể thứ nhất trong khuôn khổ Đại hội đồng liên Nghị ...
Biến cơ hội hợp tác thành giá trị

Biến cơ hội hợp tác thành giá trị

APEC 2026 tạo thêm cơ hội hợp tác, để có đơn hàng và duy trì khách hàng, doanh nghiệp phải chuẩn bị năng lực thực hiện.
Giá nông sản hôm nay 18/11/2026: Giá cà phê trong nước xuống thấp nhất, nguồn cung 'tăng tốc'; Hungary muốn gia hạn miễn trừ trừng phạt với dầu Nga

Giá nông sản hôm nay 18/11/2026: Giá cà phê trong nước xuống thấp nhất, nguồn cung 'tăng tốc'; Hungary muốn gia hạn miễn trừ trừng phạt với dầu Nga

Báo Thế giới và Việt Nam cập nhật giá nông sản hôm nay 18/11/2026, giá cà phê, giá tiêu, giá gạo xuất khẩu... giao dịch trên thị trường quốc tế và trong nước.
Hai năm thực thi VIFTA: Hợp tác Việt Nam-Israel đang mở rộng ra ngoài thương mại hàng hóa

Hai năm thực thi VIFTA: Hợp tác Việt Nam-Israel đang mở rộng ra ngoài thương mại hàng hóa

Ngày 17/11 đánh dấu tròn hai năm Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-Israel (VIFTA) chính thức có hiệu lực.
Giá nông sản hôm nay 17/11/2026: Giá cà phê trong nước 'lao dốc', về dưới 80.000 đồng; Đảng Dân chủ có thể đảo ngược thuế quan của Tổng thống Mỹ?

Giá nông sản hôm nay 17/11/2026: Giá cà phê trong nước 'lao dốc', về dưới 80.000 đồng; Đảng Dân chủ có thể đảo ngược thuế quan của Tổng thống Mỹ?

Báo Thế giới và Việt Nam cập nhật giá nông sản hôm nay 17/11/2026, giá cà phê, giá tiêu, giá gạo xuất khẩu... giao dịch trên thị trường quốc tế và trong nước.
Giá heo hơi hôm nay 17/11: Tăng mạnh trên diện rộng, miền Bắc và miền Nam cùng chạm mức cao nhất 53.000 đồng/kg

Giá heo hơi hôm nay 17/11: Tăng mạnh trên diện rộng, miền Bắc và miền Nam cùng chạm mức cao nhất 53.000 đồng/kg

Giá heo hơi hôm nay 17/11, tăng mạnh trên diện rộng, với 31/34 địa phương ghi nhận mức điều chỉnh, đưa giá thu mua toàn quốc lên 50.000 - 53.000 đồng/kg.
Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Quang Dũng được bầu làm Chủ tịch VCCI

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Quang Dũng được bầu làm Chủ tịch VCCI

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Quang Dũng được Ban Chấp hành VCCI bầu giữ chức Chủ tịch nhiệm kỳ 2021-2026.
Siam Piwat: Kiến tạo những điểm đến, thúc đẩy động lực tăng trưởng mới

Siam Piwat: Kiến tạo những điểm đến, thúc đẩy động lực tăng trưởng mới

Với di sản tiên phong trong việc xây dựng các công trình nổi tiếng toàn cầu, nhà phát triển bất động sản hàng đầu Thái Lan tiếp tục thách thức các quy ước, tạo ra ...
Mỗi đối tượng chỉ được mua, thuê một căn nhà ở xã hội, hạn chế chuyển nhượng trong 5 năm đầu

Mỗi đối tượng chỉ được mua, thuê một căn nhà ở xã hội, hạn chế chuyển nhượng trong 5 năm đầu

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Hồng Vinh thông tin, dự kiến đến hết năm 2026, cả nước sẽ hoàn thành 87.601 căn nhà ở xã hội, đạt 90% so với kế hoạch đề ra.
Capital Square Đà Nẵng - Tổ hợp căn hộ ven sông Hàn tại phường An Hải

Capital Square Đà Nẵng - Tổ hợp căn hộ ven sông Hàn tại phường An Hải

Capital Square Đà Nẵng là tổ hợp căn hộ và thương mại dịch vụ nằm tại phường An Hải, bờ đông sông Hàn. Tổ hợp thuộc hệ sinh thái phát triển của BRG, với sự ...
Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi): Đề xuất cắt giảm 7 điều kiện kinh doanh, tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương

Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi): Đề xuất cắt giảm 7 điều kiện kinh doanh, tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương

Bộ Xây dựng đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023, trong đó dự kiến cắt giảm 7 điều kiện đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục ...
Penthouse The Nelson Private Residences: Chốn riêng tư – Đặc quyền xa xỉ

Penthouse The Nelson Private Residences: Chốn riêng tư – Đặc quyền xa xỉ

Giữa nhịp sống sôi động của Hà Nội, khi sự riêng tư và chất lượng sống ngày càng trở thành những tiêu chí quan trọng của giới thượng lưu, Penthouse không đơn thuần là một ...
Phân khu Vịnh Mây tại Vinhomes Hải Vân Bay có gì đặc biệt?

Phân khu Vịnh Mây tại Vinhomes Hải Vân Bay có gì đặc biệt?

Vinhomes Hải Vân Bay, Làng Vân Đà Nẵng, thu hút sự quan tâm nhờ định hướng phát triển không gian sống gắn liền với thiên nhiên và cảnh quan ven biển Đà Nẵng. Trong đó, ...
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11: Đà giảm của đồng USD chưa cho thấy xu hướng suy yếu trên diện rộng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11: Đà giảm của đồng USD chưa cho thấy xu hướng suy yếu trên diện rộng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11 cho thấy đà giảm của đồng USD chưa phải dấu hiệu khởi đầu cho một xu hướng suy yếu trên diện rộng.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11: Kinh tế Mỹ tăng trưởng tốt giúp đồng USD duy trì sức hấp dẫn

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11: Kinh tế Mỹ tăng trưởng tốt giúp đồng USD duy trì sức hấp dẫn

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11 cho thấy tăng trưởng kinh tế Mỹ và thị trường chứng khoán khởi sắc giúp khôi phục sức hấp dẫn của đồng USD.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11: Kỳ vọng Fed tăng lãi suất trở thành động lực hỗ trợ đồng USD

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11: Kỳ vọng Fed tăng lãi suất trở thành động lực hỗ trợ đồng USD

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11 cho thấy kỳ vọng Fed tăng lãi suất trong tháng 12 đang trở thành động lực hỗ trợ đồng USD.
46 ngân hàng thương mại đã điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi, vẫn có nhu cầu hút vốn lớn

46 ngân hàng thương mại đã điều chỉnh giảm lãi suất tiền gửi, vẫn có nhu cầu hút vốn lớn

Một số ngân hàng tiếp tục hạ lãi suất ở những kỳ hạn có mức niêm yết cao, cho thấy áp lực cạnh tranh huy động vốn đang phần nào dịu lại.
HDBank tăng 140 bậc qua ba kỳ xếp hạng Fortune Southeast Asia 500

HDBank tăng 140 bậc qua ba kỳ xếp hạng Fortune Southeast Asia 500

Ngày 3/11/2026, tại lễ vinh danh Fortune Southeast Asia 500 ở TP.HCM, HDBank ghi dấu năm thứ ba liên tiếp góp mặt trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 13/11: Đồng USD tăng lên mức cao nhất trong vòng 19 tháng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 13/11: Đồng USD tăng lên mức cao nhất trong vòng 19 tháng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 13/11 cho thấy đồng USD​​​​​​​ đã tăng lên mức cao nhất trong vòng 19 tháng.
Phiên bản di động