Rủi ro thương mại nghiêm trọng từ động thái chính sách mới của Hoa Kỳ, doanh nghiệp cần làm gì?

Thủy sản, dệt may là những mặt hàng Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ đạt giá trị cao.

Theo VCCI, các động thái chính sách mới từ phía Hoa Kỳ đặt cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu trước một tình thế rủi ro thương mại nghiêm trọng. (Nguồn: VnEconomy)

Ngày 2/6, Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) công bố kết luận điều tra và đề xuất biện pháp xử lý đối với 60 quốc gia nằm trong diện điều tra theo Mục 301 Đạo luật Thương mại 1974, liên quan đến việc các nền kinh tế không ban hành và thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Việt Nam chịu tác động trực tiếp

Trong danh sách công bố nêu trên, Việt Nam bị cơ quan điều tra phía Hoa Kỳ xác định là một trong các nền kinh tế chịu tác động trực tiếp từ các biện pháp trừng phạt thương mại đề xuất.

Xét trên góc độ phân loại đối tượng, USTR đã xếp Việt Nam vào nhóm 54 nền kinh tế bị kết luận là “không ban hành và không thực thi hiệu quả” lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Đây là nhóm bị USTR đánh giá có mức độ thiếu hụt các biện pháp thực tế cao hơn đáng kể so với 6 nền kinh tế chỉ bị kết luận “không thực thi hiệu quả”, bao gồm Canada, Ecuador, Liên minh châu Âu (EU), Indonesia, Mexico và Pakistan, vốn đã có lệnh cấm hoặc có cam kết trong Thỏa thuận Thương mại với Hoa Kỳ.

Mặc dù kết luận điều tra ghi nhận lập trường giải trình của phía Việt Nam vào ngày 14/4/2026 về việc đã ban hành và đang triển khai các biện pháp nhằm ngăn ngừa, phát hiện, xóa bỏ lao động cưỡng bức, phía Hoa Kỳ vẫn khẳng định tại thời điểm hiện tại nước ta chưa thiết lập một lệnh cấm mang tính pháp lý trực diện đối với hoạt động nhập khẩu mặt hàng này.

More from WVR
Phản ứng của Việt Nam về đề xuất áp thuế của Mỹ liên quan lao động cưỡng bức

Trên cơ sở đó, các hành vi, chính sách và thông lệ của Việt Nam bị đối tác xác định là bất hợp lý, gây gánh nặng hoặc hạn chế đối với thương mại Hoa Kỳ, tạo tiền đề pháp lý cho việc áp dụng các chế tài trừng phạt theo quy định tại Mục 301(b) của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Về biện pháp đề xuất, USTR đề xuất áp thuế bổ sung theo trị giá đối với toàn bộ sản phẩm của các nền kinh tế bị điều tra, trừ các mặt hàng được loại trừ tại Phụ lục A của thông báo.

Cấu trúc thuế trừng phạt được phân định thành 2 bậc: Mức thuế suất 10% áp dụng cho các nền kinh tế đã ban hành lệnh cấm nhập khẩu hàng lao động cưỡng bức (Canada, Ecuador, Liên minh châu Âu, Indonesia, Mexico, Pakistan), đã thiết lập cam kết thông qua một Thỏa thuận về Thương mại có đi có lại (Argentina, Bangladesh, Campuchia, El Salvador, Guatemala, Malaysia, Đài Loan - Trung Quốc) hoặc đã áp dụng cơ chế kiểm soát bán phần (Vương quốc Anh); mức thuế suất 12,5% áp dụng diện rộng cho tất cả các nền kinh tế còn lại, bao gồm Việt Nam.

Đồng thời, phía Hoa Kỳ dự kiến triển khai một cơ chế đặc biệt cho hàng dệt may, theo đó cho phép một khối lượng quần áo và hàng dệt may nhất định được hưởng mức thuế suất Mục 301 ưu đãi dựa trên tỷ lệ khối lượng bông thô và đầu vào sợi dệt nhập khẩu ngược lại từ Hoa Kỳ.

VCCI thông tin, xét về tính chất pháp lý, toàn bộ các nội dung nêu trên hiện mới dừng lại ở mức độ dự thảo đề xuất trong quy trình lấy ý kiến công khai của Ủy ban Điều 301 và chưa cấu thành quyết định xử lý cuối cùng có hiệu lực thi hành.

USTR đã ấn định thời hạn nộp đăng ký phát biểu kèm tóm tắt nội dung là ngày 22/6/2026, hạn nộp ý kiến bằng văn bản là ngày 6/7/2026, trước khi chính thức tổ chức các phiên điều trần công khai vào ngày 7/7/2026. Việc Chính phủ Việt Nam tham gia tích cực vào các phiên tham vấn với phía Hoa Kỳ trước đó cũng như sắp tới cho thấy Việt Nam đang duy trì được không gian đối thoại chiến lược để bày tỏ quan điểm và đề nghị điều chỉnh trước khi các biện pháp thuế của Hoa Kỳ được ban hành chính thức.

Rà soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi cung ứng

Dưới tác động kinh tế vĩ mô, các động thái chính sách mới từ phía Hoa Kỳ đặt cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu trước một tình thế rủi ro thương mại nghiêm trọng. Do Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, việc áp đặt mức thuế bổ sung 12,5% trên diện rộng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và biên lợi nhuận của các ngành công nghiệp chủ lực bao gồm dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử và thủy sản.

Mức độ rủi ro hệ thống càng gia tăng khi báo cáo điều tra của phía đối tác trực tiếp chỉ đích danh hai chuỗi cung ứng cốt lõi có độ nhạy cảm cao là bông thô và polysilicon đầu vào cho công nghệ sản xuất pin năng lượng mặt trời trong phần phân tích về các hành vi lẩn tránh biện pháp kiểm soát trừng phạt.

Trước bối cảnh nghiêm trọng đó, công tác rà soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi cung ứng và triển khai quy trình truy xuất nguồn gốc nguyên liệu đầu vào nhằm triệt tiêu hoàn toàn các yếu tố liên quan đến cáo buộc lao động cưỡng bức đã trở thành một yêu cầu mang tính cấp thiết đối với các doanh nghiệp.

Ở góc độ chính sách, cấu trúc trừng phạt phân bậc của Hoa Kỳ gợi ý một hướng xử lý đáng cân nhắc: Do mức 10% được dành cho các nền kinh tế đã thiết lập lệnh cấm nhập khẩu hoặc đã cam kết về vấn đề này thông qua Thỏa thuận Thương mại có đi có lại, việc Việt Nam chủ động nghiên cứu hoàn thiện khung pháp lý cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức hoặc đưa nội dung này vào chương trình nghị sự đàm phán thương mại song phương sẽ là cơ sở để vận động Hoa Kỳ chuyển nước ta từ nhóm 12,5% xuống nhóm 10%.

Trong ngắn hạn, khoảng thời gian bản lề từ nay đến trước ngày 6/7 là giai đoạn rất quan trọng để các cơ quan quản lý nhà nước, các hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu chủ động xây dựng, gửi văn bản bình luận, đăng ký tham gia phiên điều trần công khai nhằm vận động phía đối tác mở rộng danh mục hàng hóa loại trừ tại Phụ lục A đối với các mặt hàng xuất khẩu trọng điểm, đồng thời làm rõ các biện pháp phòng, chống lao động cưỡng bức thực tế mà Việt Nam đang nỗ lực triển khai.

Phía VCCI cho biết, thực hiện chức năng đại diện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cộng đồng doanh nghiệp, Liên đoàn sẽ tiếp tục triển khai công tác thu thập, tổng hợp và phân tích các đánh giá tác động thực tế từ hệ thống doanh nghiệp thành viên, tạo cơ sở thực chứng vững chắc để xây dựng dự thảo bản bình luận gửi tới USTR trước thời hạn ngày 6/7/2026. Doanh nghiệp có nhu cầu phản ánh thông tin hoặc cần hỗ trợ liên quan đến vụ việc có thể liên hệ với VCCI để được phối hợp tổng hợp và chuyển tải kịp thời tới USTR.

Theo VCCI, những mốc thời gian doanh nghiệp cần lưu ý:

- 22/6/2026: Hạn đăng ký tham gia điều trần và nộp tóm tắt nội dung phát biểu.

- 6/7/2026: Hạn cuối nộp ý kiến bình luận bằng văn bản tới USTR.

- 7/7/2026: USTR tổ chức phiên điều trần công khai.