Tại sao căng thẳng tại Trung Đông có thể đe dọa an ninh lương thực thế giới?

Căng thẳng tại Trung Đông có thể gây ra những rủi ro dài hạn đối với nguồn cung lương thực toàn cầu. (Nguồn: Bloomberg News)

Ít nhất 10 tàu đã bị tấn công ở eo biển Hormuz kể từ khi căng thẳng tại Trung Đông nổ ra vào ngày 28/2. Ngay cả khi Mỹ đề nghị cung cấp các đội tàu hộ tống của hải quân và triển khai chương trình bảo hiểm trị giá 20 tỷ USD cho các tàu chở dầu, các hệ thống theo dõi dữ liệu hàng hải cho thấy hàng trăm con tàu vẫn đang nằm im lìm ở hai đầu tuyến đường thủy này.

Kéo theo đó, chi phí bảo hiểm và cước phí vận chuyển hàng hóa đã tăng vọt, buộc các công ty vận tải biển phải ngừng hoạt động.

Bên cạnh việc xử lý gần 30% lượng dầu xuất khẩu và 20% nguồn cung khí đốt tự nhiên của thế giới, có đến 30% lượng phân bón xuất khẩu toàn cầu cũng đi qua lối ra vào duy nhất của Vùng Vịnh để tiến ra biển này. Phân bón cũng được coi là một nhân tố đóng góp quan trọng cho hoạt động sản xuất lương thực của thế giới.

Những “mầm mống” của lạm phát

Căng thẳng tại eo biển Hormuz đã và đang góp phần gây ra lạm phát. Giá urê, một loại phân bón phổ biến, đã tăng vọt lên hơn 600 USD/tấn, từ mức 450 USD vào tuần trước.

Ông Menelaos Ydreos, Tổng thư ký Liên minh khí đốt quốc tế (IGU) thừa nhận rằng, tác động lớn nhất của sự gián đoạn này sẽ giáng xuống ngành dầu khí, nhưng cũng nhấn mạnh tính chất hai chiều của hoạt động thương mại qua eo biển này.

“Có một lượng lớn lương thực được vận chuyển vào khu vực hiện đã bị gián đoạn. Nguồn lương thực đó không chỉ đáp ứng nhu cầu của khu vực mà trong một số trường hợp, còn được tái xuất khẩu dọc theo chuỗi cung ứng,” theo ông Ydreos.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo về tác động đối với nhiều ngành công nghiệp khác.

“Hóa dầu rất cần thiết cho dược phẩm, nhựa và nhiều ngành hàng khác. Chúng ta phải nhìn nhận sự gián đoạn này một cách toàn diện, chứ không đơn thuần chỉ là vấn đề của khí đốt và dầu mỏ", Tổng thư ký cho biết thêm.

Căng thẳng tại Trung Đông giúp tái cấu trúc trật tự năng lượng toàn cầu

Ngày 5/3, Omar Qudrat và Fox News nhận định, từ góc nhìn phân tích kinh tế năng lượng, những diễn biến hiện nay tại Trung ...

“Động cơ” nuôi sống thế giới

Khu vực Vùng Vịnh là “động cơ” quan trọng giúp tiếp nhiên liệu cho hoạt động sản xuất lương thực toàn cầu, cung cấp một số mặt hàng xuất khẩu phân đạm lớn nhất thế giới.

Theo Viện Nghiên cứu chính sách lương thực quốc tế (IFPRI), Qatar, Saudi Arabia, Bahrain và Oman sản xuất tổng cộng 15 triệu tấn urê, diammonium phosphate (DAP) và amoniac khan mỗi năm.

Các quốc gia như Ấn Độ, Mỹ, Brazil và Australia phụ thuộc rất lớn vào các nguồn xuất khẩu này để duy trì năng suất nông nghiệp.

Ngoài ra, khí đốt tự nhiên chiếm khoảng 70% chi phí sản xuất phân đạm, do đó, một đợt tăng giá mạnh trên thị trường dầu mỏ cũng sẽ tác động đến giá phân bón.

Tuy nhiên, trong khi các kho dự trữ và dự phòng cung cấp một “lớp đệm” an toàn cho giá dầu để hấp thụ các cú sốc trong ngắn hạn, thị trường phân bón lại có ít lớp đệm hơn.

Ông Joseph Glauber, nghiên cứu viên danh dự tại Văn phòng Tổng giám đốc IFPRI, giải thích: “Rất nhiều sản phẩm phân bón có thể dễ dàng lưu trữ, nhưng vì chúng có giá trị quá cao so với nguyên liệu thô cơ bản (như khí đốt tự nhiên), cộng thêm việc khí đốt tự nhiên được sản xuất quanh năm, nên chi phí lưu trữ khiến việc mua theo nhu cầu trở nên kinh tế hơn".

Ngoài ra, các đơn đặt hàng phụ thuộc vào nhu cầu theo mùa vụ, phù hợp với chu kỳ gieo trồng và điều kiện thời tiết. Điều đó có nghĩa là hàng tồn kho phân bón hầu hết được làm theo đơn đặt hàng và cho vận chuyển ngay.

“Tại Mỹ, các nhà sản xuất thường sẽ mua phân bón và hóa chất nông nghiệp vào mùa Thu, nhằm đảm bảo có đủ nguồn cung sẵn sàng cho vụ gieo trồng,” ông nói thêm.

Australia ra tuyên bố, chuẩn bị có hành động ở Trung Đông

Ngày 10/3, Thủ tướng Anthony Albanese, Ngoại trưởng Penny Wong và Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Quốc phòng Richard Marles đã ra thông cáo ...

Thực phẩm cũng tăng giá

Nếu tình trạng ở eo biển Hormuz kéo dài, có thể thấy các mặt hàng thực phẩm thiết yếu như lúa mì, ngô, bánh mì, mì ống và khoai tây tại các siêu thị sẽ có mức giá cao hơn.

Các mặt hàng dễ hỏng như các sản phẩm từ sữa và hải sản cũng có thể bị ảnh hưởng. Trong khi đó, giá dầu đậu nành và thức ăn chăn nuôi cũng có thể tăng, điều này có thể buộc người nông dân phải thay đổi kế hoạch sản xuất.

Tuy nhiên, các chuyên gia như ông Glauber kỳ vọng tác động trong thời gian tới sẽ chỉ ở mức nhỏ. Yếu tố quan trọng hơn là giá dầu.

"Giá dầu và giá năng lượng nói chung tăng cao có thể làm tăng chi phí bán lẻ, chủ yếu do chi phí vận chuyển và chế biến sau thu hoạch tăng lên. Điều này có thể thổi bùng lại lạm phát giá lương thực theo thời gian,” ông Glauber nhận định.

Tình hình an ninh lương thực cũng tương tự. Bên ngoài Vịnh Ba Tư, những lo ngại về mất an ninh lương thực hiện vẫn còn ở mức thấp. Tuy nhiên, cục diện này có thể thay đổi nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa trong một thời gian dài.