UBTVQH cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng

Sáng 2/3, tại Nhà Quốc hội, tại Phiên họp thứ 55 của UBTVQH, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, UBTVQH cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng.

Đẩy mạnh thực hiện nguyên tắc phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh nhấn mạnh, việc xây dựng, ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng là cần thiết, nhằm thể chế hoá các quan điểm, chỉ đạo của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư về tinh gọn tổ chức bộ máy và phân cấp, phân quyền cho địa phương, về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Cùng với đó, để đảm bảo sự đồng bộ, thống nhất với các quy định pháp luật liên quan, đồng thời có tính dự báo đối với sự phát triển của hoạt động công chứng trong thời gian tới.

Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo Luật tập trung vào việc sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan đến đơn vị hành chính cấp huyện/địa bàn cấp huyện phù hợp với việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và quy định về phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng; quy định về cơ sở dữ liệu công chứng (CSDLCC); việc sử dụng dữ liệu thay thế văn bản giấy trong hồ sơ yêu cầu công chứng và một số quy định khác nhằm đơn giản hóa thủ tục công chứng.

Về nội dung cơ bản của dự thảo Luật, liên quan đến nội dung sửa đổi, hoàn thiện, dự thảo Luật sửa đổi các quy định để đẩy mạnh thực hiện nguyên tắc phân quyền trong quản lý nhà nước về công chứng, phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp trong việc thành lập và hoạt động của tổ chức hành nghề công chứng (TCHNCC) (khoản 2 đến khoản 8 Điều 1 của dự thảo Luật), bao gồm:

Một là, sửa đổi quy định về thẩm quyền công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm công chứng viên tại các Điều 11, 13, 16 và 17 của Luật Công chứng năm 2024 theo hướng phân quyền triệt để cho địa phương, cụ thể là quy định rõ trong Luật về thẩm quyền công nhận tương đương đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài của Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc chuyển từ thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Tư pháp thành thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp tỉnh (đối với việc bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm công chứng viên).

Hai là, sửa đổi một số quy định về TCHNCC, quy định về đơn vị hành chính cấp huyện/địa bàn cấp huyện được thay bằng đơn vị hành chính cấp xã/địa bàn cấp xã; trường hợp thay đổi trụ sở của Văn phòng công chứng (VPCC) thì có thể thay đổi sang đơn vị hành chính cấp xã khác nơi không có TCHNCC và đơn vị hành chính cấp xã nơi VPCC đang đặt trụ sở vẫn còn ít nhất 01 TCHNCC đang hoạt động.

Sửa đổi một số quy định về thủ tục công chứng theo hướng đơn giản hóa

Dự thảo Luật cũng sửa đổi một số quy định về thủ tục công chứng theo hướng đơn giản hóa, quán triệt nguyên tắc khai thác, sử dụng dữ liệu trong quá trình nộp hồ sơ và giải quyết yêu cầu công chứng, nhưng vẫn bảo đảm các nguyên tắc cơ bản của mô hình công chứng nội dung.

Sửa đổi khoản 3 Điều 68 của Luật Công chứng năm 2024 theo hướng cho phép cung cấp bản gốc văn bản công chứng cho cơ quan tiến hành tố tụng có yêu cầu để phục vụ việc xác minh, giám định tài liệu trong quá trình tiến hành tố tụng.

Sửa đổi quy định về cơ sở dữ liệu công chứng tại Điều 66 của Luật Công chứng năm 2024 theo hướng thay 02 CSDLCC (CSDLCC của Bộ Tư pháp và CSDLCC của địa phương) bằng 01 CSDLCC do Bộ Tư pháp xây dựng và quản lý tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương.

Về nội dung bổ sung, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho biết, dự thảo Luật bổ sung quy định về sử dụng dữ liệu thay thế khi giải quyết hồ sơ yêu cầu công chứng tại khoản 7a Điều 42 của dự thảo Luật. Theo đó, trường hợp đã có dữ liệu về các thông tin trong thành phần hồ sơ yêu cầu công chứng trong các CSDL được cơ quan chủ quản CSDL công bố đủ điều kiện khai thác thì người yêu cầu công chứng không phải cung cấp các giấy tờ có chứa các thông tin đó; công chứng viên tiếp nhận hồ sơ yêu cầu công chứng khai thác, sử dụng thông tin đã có trong CSDL quốc gia và các CSDL đã được công bố khác để xem xét, giải quyết hồ sơ yêu cầu công chứng; không yêu cầu xuất trình bản chính các giấy tờ để đối chiếu theo quy định tại khoản 7 Điều này.

Công chứng viên chỉ được yêu cầu người yêu cầu công chứng bổ sung thành phần hồ sơ yêu cầu công chứng trong trường hợp không khai thác được thông tin trong ngày giải quyết yêu cầu công chứng hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác.

Về nội dung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, dự thảo Luật quy định việc công nhận tương đương đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài, việc bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm công chứng viên được giao cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh thay vì giao cho Bộ trưởng Bộ Tư pháp, nhằm đơn giản hóa thủ tục, giảm bớt thời gian giải quyết yêu cầu và làm cơ sở cho việc thực hiện dịch vụ công trực tuyến toàn trình đối với các thủ tục hành chính này.

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh nêu rõ, tuy thủ tục công chứng không phải thủ tục hành chính nhưng quy định của dự thảo Luật (khoản 9, 10 Điều 1) về việc sử dụng dữ liệu thay thế văn bản giấy khi giải quyết hồ sơ yêu cầu công chứng cũng giúp đơn giản hóa cách thức nộp hồ sơ, bảo đảm việc sử dụng dữ liệu điện tử được cấp theo quy định pháp luật, rút ngắn thời gian, chi phí, nhân lực cho việc thực hiện thủ tục công chứng.

Về nội dung phân cấp, phân quyền, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh cho biết, các nhiệm vụ về công nhận tương đương đối với người được đào tạo nghề công chứng ở nước ngoài, bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, miễn nhiệm công chứng viên được phân quyền từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Đồng thời, quy định UBND cấp tỉnh chủ động ban hành Đề án quản lý, phát triển các TCHNCC phù hợp với quy định của Luật, các văn bản hướng dẫn thi hành và điều kiện thực tế tại địa phương.

Tán thành với các nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Công chứng

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, Thường trực UBPLTP tán thành sự cần thiết, mục đích xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự án Luật. Nội dung của dự án Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên. Hồ sơ dự án Luật đã được Chính phủ chuẩn bị nghiêm túc, công phu, đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Đề nghị Chính phủ chỉ đạo tiếp tục rà soát quy định của dự thảo Luật bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời Nghị quyết Đại hội XIV và các chủ trương, đường lối có liên quan của Đảng, quan điểm về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật; đánh giá kỹ các khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thi hành các Luật và những vấn đề phát sinh mới để đề xuất các nội dung sửa đổi, bổ sung, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với thực tiễn.

Về nội dung cụ thể của dự thảo Luật, Thường trực UBPLTP cơ bản tán thành với các nội dung sửa đổi, bổ sung Luật Công chứng gồm:

Thứ nhất, việc sửa đổi, bổ sung một số quy định tại các điều 11, 13, 16 và 17 theo hướng chuyển thẩm quyền từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp sang Chủ tịch UBND cấp tỉnh; một số quy định về tổ chức hành nghề công chứng tại các điều 19, 20, 21, 23 và 26 để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.

Thứ hai, bổ sung trường hợp ngoại lệ có thể thay đổi trụ sở của Văn phòng công chứng (VPCC) ra ngoài phạm vi đơn vị hành chính cấp xã nơi đặt trụ sở trong trường hợp nêu tại đoạn cuối khoản 1 Điều 26.

Thứ ba, một số quy định đơn giản hóa thủ tục công chứng tại Điều 42, Điều 57.

Thứ tư, xác định rõ, mở rộng phạm vi các giao dịch về bất động sản được công chứng không phụ thuộc vào địa giới hành chính và giao Chính phủ xây dựng lộ trình thực hiện công chứng giao dịch về bất động sản không phụ thuộc vào địa giới hành chính tại Điều 44.

Thứ năm, mô hình về cơ sở dữ liệu công chứng (CSDLCC) do Bộ Tư pháp xây dựng và quản lý tập trung, thống nhất từ trung ương đến địa phương tại Điều 66.

Nghiên cứu, cải tiến mô hình quản lý số lượng VPCC theo đơn vị hành chính cấp xã linh hoạt

Bên cạnh đó, Thường trực UBPLTP đề nghị cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện thêm một số nội dung sau:

Một là, nghiên cứu, chỉnh lý quy định về tiêu chí đối với các giao dịch phải công chứng tại Điều 3 của Luật Công chứng hiện hành trên cơ sở cập nhật các quy định của pháp luật hiện hành, tham khảo kinh nghiệm quốc tế..., làm cơ sở cho việc quy định các giao dịch phải công chứng theo hướng thu hẹp phạm vi các giao dịch này, tăng cường công chứng tự nguyện, tạo thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ pháp luật cho tổ chức, cá nhân.

Hai là, tiếp tục nghiên cứu, cải tiến mô hình quản lý số lượng VPCC theo đơn vị hành chính cấp xã một cách linh hoạt để vừa đáp ứng yêu cầu thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và tổ chức hoạt động chính quyền địa phương 02 cấp, vừa phải hướng đến thay đổi tư duy quản lý đối với các VPCC, tránh cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động của các VPCC, bảo đảm việc phân bố hài hòa, tránh tập trung quá nhiều VPCC tại các địa bàn trung tâm, bảo đảm tính khách quan, khả thi, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả trong quản lý hoạt động công chứng.

Ba là, chỉnh lý thủ tục cấp lại giấy đăng ký hoạt động đối với VPCC tại khoản 2 Điều 26 của Luật Công chứng hiện hành theo hướng đối với các trường hợp thay đổi một trong các nội dung đăng ký hoạt động của VPCC thì VPCC lựa chọn được cấp lại giấy đăng ký hoạt động hoặc ghi nhận nội dung thay đổi vào giấy đăng ký hoạt động của VPCC để đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Bốn là, rà soát, chỉnh lý các quy định về trường thông tin, chủ thể quản lý, phương án đầu tư CSDLCC để bảo đảm tính chặt chẽ, khả thi. Quy định việc quản lý, khai thác đối với các trường thông tin về nguồn gốc tài sản, tình trạng giao dịch của tài sản trong CSDLCC để bảo đảm phát huy tối đa lợi ích của dữ liệu trong quản lý nhà nước và hoạt động công chứng; làm rõ trách nhiệm quản lý của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đối với CSDLCC tại địa phương trong giai đoạn chuyển tiếp cho đến khi CSDLCC được đưa vào vận hành và sau giai đoạn chuyển tiếp.

Năm là, rà soát, chỉnh lý quy định về lưu trữ hồ sơ công chứng tại khoản 3 Điều 68 của Luật Công chứng hiện hành để vừa đáp ứng yêu cầu phục vụ việc xác minh, giám định tài liệu trong quá trình tiến hành tố tụng, vừa xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể liên quan trong trường hợp để mất, để hư hỏng bản gốc văn bản công chứng, làm rõ phương án giải quyết nhu cầu thực hiện cấp bản sao hoặc sửa đổi, bổ sung, hủy bỏ văn bản công chứng trong thời gian bản gốc đang được cơ quan tố tụng sử dụng để xác minh, giám định vụ việc, vụ án.

Sáu là, tiếp tục rà soát, chỉnh lý, hoàn thiện các quy định về điều khoản chuyển tiếp, bảo đảm tính đầy đủ, chặt chẽ, khả thi, tránh các vướng mắc phát sinh trong áp dụng pháp luật; điều chỉnh phù hợp quy định về hiệu lực thi hành để các quy định của Luật được nhanh chóng triển khai trong thực tiễn.