UNHCR: Làn sóng di dời hạ nhiệt sau 10 năm, bài toán tị nạn vẫn nan giải

Trẻ em vui chơi tại trại Al-Karama gần làng Atmeh, tỉnh Idlib, Syria, ngày 19/5/2026. Khu trại được dựng lên từ những năm đầu của cuộc xung đột Syria để làm nơi ở cho người dân phải di dời trong nước. (Ảnh: Asharq Al-Awsat)

Tuy nhiên, cơ quan này cũng cảnh báo cuộc khủng hoảng tị nạn kéo dài vẫn ở mức đáng lo ngại khi hàng chục triệu người chưa thể tìm được lối thoát bền vững.

UNHCR cho biết, có 5,4 triệu người phải di dời trong năm 2025, nâng tổng số người tị nạn hoặc sống trong hoàn cảnh tương tự người tị nạn trên toàn thế giới lên 41,6 triệu người, trong đó có khoảng 6 triệu người Palestine.

Trái lại, khoảng 14,7 triệu người tị nạn và người di dời trong nước đã trở về quê hương, tăng 50% so với năm 2025, trở thành mức cao thứ hai kể từ khi dữ liệu được thống kê vào năm 1965.

Phần lớn người hồi hương trở về sáu quốc gia gồm Cộng hòa Dân chủ Congo, Sudan, Syria, Afghanistan, Ukraine và Myanmar.

Dù vậy, UNHCR lưu ý, nhiều người quay lại trong điều kiện sống hết sức khó khăn, khi dịch vụ thiết yếu còn thiếu thốn, cơ sở hạ tầng bị tàn phá nặng nề, nguy cơ mất an ninh vẫn hiện hữu, từ đó làm dấy lên lo ngại về tính an toàn cũng như khả năng tái hòa nhập lâu dài của họ.

More from WVR
Nhức nhối khủng hoảng di cư ở Trung Đông

Cụ thể, Afghanistan ghi nhận làn sóng hồi hương lớn nhất thế giới trong năm qua với khoảng 2,9 triệu người trở về, bao gồm 1,9 triệu người tị nạn, cao gấp 5 lần so với năm trước.

Theo UNHCR, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc Iran và Pakistan siết chặt chính sách đối với người tị nạn Afghanistan, khiến nhiều người cho biết họ gần như không còn lựa chọn nào khác ngoài việc rời đi.

Sự gia tăng đột biến này đã kéo số người tị nạn Afghanistan trên toàn cầu giảm mạnh từ 5,8 triệu người năm 2024 xuống còn 3,7 triệu người vào năm 2025.

Tại Syria, một trong những cuộc khủng hoảng di dời nghiêm trọng nhất thế giới suốt hơn một thập kỷ, khoảng 1,3 triệu người đã hồi hương trong năm 2025, gần gấp ba lần năm trước.

UNHCR cho rằng, diễn biến này diễn ra sau khi chính quyền Bashar al-Assad sụp đổ vào tháng 12/2024, qua đó khiến số người tị nạn Syria trên toàn cầu giảm từ 6 triệu xuống còn 4,9 triệu người vào cuối năm 2025.

Tuy nhiên, phần lớn người trở về vẫn phải đối mặt với bất ổn an ninh, nền kinh tế suy yếu, tình trạng đổ nát trên diện rộng, thiếu việc làm, dịch vụ công hạn chế cùng những đợt bạo lực lẻ tẻ tại một số khu vực.

Báo cáo cũng cho thấy, các cuộc khủng hoảng mới tại Trung Đông đã bắt đầu tác động tới xu hướng di dời của năm 2026. UNHCR ước tính khoảng 3,2 triệu người tại Iran phải sơ tán tạm thời kể từ sau các cuộc không kích phối hợp giữa Mỹ và Israel vào cuối tháng 2/2026.

Tại Lebanon, khoảng 1 triệu người đã buộc phải rời bỏ nhà cửa kể từ khi xung đột bùng phát ngày 2/3, trong bối cảnh Israel liên tiếp tiến hành các đợt tấn công và ban hành lệnh sơ tán.

Trước thực trạng trên, UNHCR đặt mục tiêu đến năm 2035 sẽ giảm một nửa số người rơi vào tình trạng tị nạn kéo dài cần hỗ trợ nhân đạo thông qua việc thúc đẩy tạo việc làm và mở rộng cơ hội giáo dục, đặc biệt tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình đang tiếp nhận phần lớn người tị nạn trên thế giới.

Hiện khoảng 70% người tị nạn toàn cầu đã sống xa quê hương từ 5 năm trở lên, tập trung chủ yếu tại Lebanon, Jordan, Thổ Nhĩ Kỳ và Iran.

“Quyền xin tị nạn và được bảo vệ là yếu tố cứu sống con người, không phải điều có thể đem ra tranh cãi. Chúng ta không thể chấp nhận một tương lai mà hàng triệu người tị nạn bị mắc kẹt suốt nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ, mà không có triển vọng thực tế để gây dựng lại cuộc sống”, Cao ủy UNHCR Barham Salih nhấn mạnh.

Theo UNHCR, bên cạnh việc khuyến khích hồi hương trên tinh thần tự nguyện, cộng đồng quốc tế cần tạo điều kiện để người tị nạn được học tập và làm việc tại nước sở tại, qua đó có thể tự chủ về tài chính, từng bước giảm phụ thuộc vào viện trợ nhân đạo.