55 năm quan hệ Việt Nam - Chile: Ngày càng thực chất và bền vững

Báo El Ciudadano phỏng vấn Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam tại Chile

Lễ kỷ niệm 55 năm Ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Chile do Đại sứ quán Việt Nam tại Chile phối hợp tổ chức. (Nguồn: ĐSQ Việt Nam tại Chile)

Năm 2026 đánh dấu 55 năm kể từ ngày Chile và Việt Nam chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao - một trong những quan hệ song phương lâu đời nhất giữa Việt Nam với một quốc gia Mỹ Latinh.

Nhân dịp kỷ niệm này, El Ciudadano đã phỏng vấn Đại sứ Việt Nam tại Chile Nguyễn Việt Cường về hành trình 55 năm quan hệ hai nước, những cơ hội hợp tác đang mở ra và ý nghĩa của mối quan hệ này trong bối cảnh thế giới hiện nay.

More from WVR
55 năm quan hệ Việt Nam-Chile: Tình hữu nghị được thế hệ trẻ tiếp nối

Năm 1971, trong bối cảnh thế giới đang bị chia cắt bởi những căng thẳng địa chính trị sâu sắc, Chile đã trở thành một trong những quốc gia đầu tiên ở Nam Mỹ thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam, khi đó vẫn đang trong chiến tranh. Nhìn lại sau 55 năm, ông thấy quyết định đó phản ánh điều gì về nền tảng của mối quan hệ hai nước?

Ngày 25/3/1971 không chỉ là một mốc lịch sử trong quan hệ hai nước. Đó là một quyết định chính trị rõ ràng, được đưa ra vào thời điểm thế giới đang bị phân chia thành những khối đối lập, khi áp lực buộc mỗi quốc gia phải ngả theo một phía rất lớn.

Chile quyết định thiết lập quan hệ với Việt Nam, khi đó đang trong cuộc kháng chiến giành độc lập và thống nhất đất nước, cách Chile gần 19.000km. Đó là lựa chọn của một nền ngoại giao độc lập, tôn trọng quyền tự quyết dân tộc và theo đuổi đường lối riêng của mình.

Điều đó có ý nghĩa đặc biệt với người Việt Nam, bởi chúng tôi khi đó đang chiến đấu cho chính quyền tự quyết ấy. Đây là điểm gặp nhau đầu tiên giữa hai dân tộc, không phải ở địa lý hay thương mại, mà ở cùng một niềm tin căn bản: Mỗi dân tộc có quyền lựa chọn con đường của mình.

Chính niềm tin chung đó đã làm nên nền móng của 55 năm quan hệ sau này. Việt Nam ngày nay có quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với 15 quốc gia và tổ chức, trong đó có cả 5 ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Đó là kết quả của đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, mở rộng quan hệ với tất cả trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau mà Việt Nam theo đuổi nhất quán qua nhiều thập kỷ.

Và trong mạng lưới quan hệ rộng lớn đó, Chile giữ một vị trí đặc biệt: Là người bạn đã có mặt từ những năm tháng gian nan nhất, là quốc gia Mỹ Latinh đầu tiên ký Hiệp định Thương mại Tự do song phương với Việt Nam và là đối tác cùng chúng tôi trong cả Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) lẫn Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Người Việt Nam có truyền thống trân trọng những người bạn đã sát cánh trong những thời điểm khó khăn. Với chúng tôi, điều đó không chỉ là tình cảm, mà là nền tảng của sự tin cậy lâu dài, vững bền hơn bất kỳ văn kiện nào.

Trong hơn nửa thế kỷ qua, cả Việt Nam và Chile đều đã trải qua những biến đổi sâu sắc, mỗi nước theo con đường riêng của mình. Điều gì giữ cho mối quan hệ này luôn vững chắc?

Điều đã giữ cho quan hệ hai nước luôn vững chắc, theo tôi, là một nguyên tắc mà cả hai phía đều nhất quán thực hiện: Tôn trọng lựa chọn phát triển của nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau. Hai nước có những hoàn cảnh lịch sử và điều kiện phát triển khác nhau, nhưng lại gặp nhau ở những giá trị căn bản trong quan hệ quốc tế: Tôn trọng luật pháp quốc tế, cam kết với thương mại đa phương và đường lối đối ngoại độc lập. Chính sự đồng thuận về các giá trị đó đã tạo nên nền tảng tin cậy bền vững theo thời gian.

Khi có tin cậy chính trị, quan hệ kinh tế có thể phát triển sâu hơn, toàn diện hơn, mở rộng vào những lĩnh vực mà hai bên thực sự cần nhau. Từ những năm cùng là thành viên APEC, hai nước đã từng bước xây dựng nền tảng tin cậy và nhận ra lợi ích của mình thực sự bổ sung cho nhau - điều kiện để Hiệp định thương mại tự do song phương năm 2014 có thể ra đời, FTA đầu tiên và duy nhất Việt Nam ký riêng với một quốc gia Mỹ Latinh. Hiệp định CPTPP được đàm phán tại Tuần lễ cấp cao APEC 2017 tại Việt Nam và được ký chính thức tại Santiago, Chile, năm 2018 là một sự tiếp biến quan trọng, tiếp tục củng cố nền tảng đó.

Tháng 11/2024, Chủ tịch nước Việt Nam thăm chính thức Chile. Đây là chuyến thăm cấp nguyên thủ đầu tiên sau 15 năm và là dịp hai bên cùng nhìn về phía trước, xác định những hướng hợp tác mới trong giai đoạn tiếp theo. Đó là biểu hiện của một mối quan hệ đã trưởng thành theo đúng nghĩa - tin cậy, bền vững và luôn sẵn sàng hướng tới những chặng đường mới.

Nhìn vào hai nền kinh tế, một nắm giữ những tài nguyên chiến lược của cuộc chuyển đổi năng lượng toàn cầu, một là trung tâm sản xuất và xuất khẩu lớn của châu Á. Thương mại song phương gần 1,8 tỷ USD đang tăng trưởng tốt, nhưng vẫn còn cách khá xa so với tiềm năng thực sự. Theo ông, rào cản ở đâu?

Nền tảng tin cậy chính là điều kiện để quan hệ kinh tế phát triển thực chất, nhưng có điều kiện thuận lợi là một chuyện, tận dụng được hết tiềm năng lại là chuyện khác.

Về mặt thể chế, nền tảng hợp tác giữa hai nước đã khá vững: FTA song phương từ năm 2014, cùng là thành viên APEC và CPTPP được ký tại Santiago năm 2018. Điều hai bên cần tiếp tục xây dựng là những kết nối trực tiếp hơn, giữa doanh nghiệp, giữa các nhà khoa học và người dân hai nước.

Khoảng cách địa lý khiến chi phí vận chuyển cao và sự am hiểu trực tiếp về thị trường của nhau còn hạn chế, đặc biệt ở tầng doanh nghiệp vừa và nhỏ, vẫn là những trở ngại thực tế. Nhiều doanh nghiệp biết các hiệp định tồn tại nhưng chưa tìm được cách tận dụng trong thực tế.

Bối cảnh thế giới hiện nay đang thúc đẩy hai bên xích lại gần nhau hơn. Khi các chuỗi cung ứng toàn cầu đang được định hình lại, khi doanh nghiệp không chỉ tìm đối tác có giá cạnh tranh mà tìm đối tác đáng tin, thì Việt Nam và Chile có lợi thế thực sự: 55 năm quan hệ liên tục là bằng chứng về sự tin cậy mà không phải mối quan hệ nào cũng có được.

Nhìn vào cơ cấu kinh tế của hai nước: Chile là nhà sản xuất đồng lớn nhất thế giới và một trong những nhà xuất khẩu lithium hàng đầu, hai khoáng sản then chốt của quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch toàn cầu.

Việt Nam là trung tâm sản xuất điện tử lớn ở châu Á, với nhu cầu ngày càng tăng về chính những nguyên liệu đó. Đây không phải quan hệ mà một bên bán nguyên liệu, một bên bán thành phẩm, mà là quan hệ giữa hai nền kinh tế đang cùng hướng tới mô hình tăng trưởng xanh và bền vững, trong đó thế mạnh của mỗi bên chính là thứ bên kia cần.

Trên các kệ siêu thị ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, cherry và cá hồi Chile đã không còn xa lạ. Đó là những tín hiệu cụ thể cho thấy khoảng cách 19.000km đang ngắn lại.

Việt Nam cũng có nhiều điều muốn học hỏi từ Chile: Kinh nghiệm quản lý tài nguyên thiên nhiên, mô hình chuyển đổi năng lượng tái tạo với chiến lược hydrogen xanh đang được triển khai, cách xây dựng thương hiệu nông sản chất lượng cao trên thị trường quốc tế. Tinh thần học hỏi lẫn nhau đó, theo tôi, chính là nền tảng của hợp tác thực sự bền vững.

Việt Nam và Chile ở hai phía đối diện nhau qua Thái Bình Dương, với những hoàn cảnh địa lý và lịch sử khác nhau. Nhưng nhìn vào cách cả hai tiếp cận thế giới bên ngoài, với mạng lưới đối tác rộng lớn, với cam kết hội nhập nhất quán, dường như hai dân tộc, từ những xuất phát điểm khác nhau, lại đi đến cùng một cách nhìn về thế giới. Ông có thấy điều đó không?

Những con số thương mại và các hiệp định song phương nói lên nhiều điều, nhưng đằng sau chúng còn có điều gì đó sâu hơn: Cách mỗi dân tộc nhìn nhận vị trí của mình trong thế giới và cách ứng xử với thế giới đó. Thời gian sống và làm việc tại Chile đã giúp tôi cảm nhận điều này rõ hơn.

Chile để lại trong tôi ấn tượng về một đất nước luôn nhìn ra bên ngoài: Một dải đất hẹp dài, một bên tựa vào dãy Andes, một bên mở ra Thái Bình Dương, đã xây dựng mạng lưới thương mại rộng nhất Mỹ Latinh với hơn 30 hiệp định thương mại tự do, bao phủ 64 nền kinh tế. Để phát triển, Chile đã chọn cách nhìn ra biển, tìm đối tác, kết nối với thế giới.

Việt Nam, với hoàn cảnh địa lý và lịch sử khác, đã đi đến cùng nhận thức đó. Nằm ở vị trí giao thoa của nhiều tuyến hàng hải và thương mại quan trọng, trải qua một lịch sử đòi hỏi sự khéo léo trong quan hệ với các quốc gia lớn hơn trong khu vực, người Việt đã hiểu từ lâu rằng sức mạnh của một đất nước không đến từ sự biệt lập, mà từ việc xây dựng quan hệ rộng rãi trên nền tảng độc lập và tôn trọng lẫn nhau. Với hơn 17 Hiệp định thương mại tự do, Việt Nam ngày nay thuộc nhóm nền kinh tế có độ mở cao nhất thế giới, và đó là lựa chọn có chủ đích.

Khi tiếp xúc với người Chile, tôi thường nhận thấy ở họ một sự đồng cảm tự nhiên với Việt Nam, một sự thân thuộc như thể hai dân tộc đã hiểu nhau từ lâu. Tôi nghĩ đó không phải ngẫu nhiên. Hai dân tộc, qua những hành trình khác nhau, đã cùng đúc kết một điều: Sức mạnh của một quốc gia không đến từ việc đóng cửa, mà từ việc biết mở cửa đúng cách, hội nhập rộng rãi trên nền tảng giữ vững bản sắc và chủ quyền của mình.

Trên thế giới hiện nay, khi không ít quốc gia đang xem lại cam kết với hội nhập, dựng thêm rào cản thương mại và đầu tư, sự tương đồng trong cách nhìn đó của Việt Nam và Chile càng trở nên đáng quý. Hai quốc gia ở hai bờ Thái Bình Dương đang cùng cho thấy rằng hội nhập quốc tế và độc lập tự chủ không đối lập nhau, mà hỗ trợ lẫn nhau.

Thưa Đại sứ, nhân dịp kỷ niệm 55 năm này, nếu nhìn xa hơn lợi ích trực tiếp của hai nước, ông thấy mối quan hệ Việt Nam-Chile có thể nói lên điều gì với thế giới hôm nay?

Niềm tin mà hai dân tộc cùng đúc kết - rằng hội nhập và độc lập tự chủ không mâu thuẫn nhau - tôi nghĩ, cũng chính là điều quan hệ Việt Nam-Chile có thể góp vào câu chuyện của thế giới hôm nay. Trật tự quốc tế đang trải qua những chuyển đổi sâu sắc. Xu hướng bảo hộ gia tăng, cạnh tranh địa chính trị gay gắt hơn, trong khi những thách thức chung như biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng hay ổn định kinh tế lại đòi hỏi hợp tác quốc tế nhiều hơn bao giờ hết.

Trong bối cảnh đó, điều mà Việt Nam và Chile cùng thể hiện qua hành động là: Cam kết với thương mại đa phương, với các thể chế hợp tác quốc tế như APEC và CPTPP, với nguyên tắc giải quyết tranh chấp trên cơ sở luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc. Đó là cách những quốc gia coi hợp tác quốc tế là lợi ích lâu dài của mình đóng góp cho sự ổn định chung, không phải bằng những lời tuyên bố, mà bằng hành động cụ thể và nhất quán.

55 năm quan hệ Việt Nam-Chile, theo tôi, là minh chứng rằng hai quốc gia ở hai đầu địa cầu, với những hoàn cảnh khác nhau, vẫn có thể xây dựng quan hệ ngày càng thực chất và bền vững, khi đặt tôn trọng lẫn nhau làm nền tảng và cùng chia sẻ niềm tin vào hòa bình, hợp tác và phát triển.

55 năm trước, giữa một thế giới đang bị chia cắt, hai quốc gia đã tìm đến nhau từ hai đầu địa cầu. Nhìn lại chặng đường đó và nhìn về tương lai, tôi tin rằng những trang đẹp nhất của tình hữu nghị Việt Nam-Chile vẫn còn ở phía trước.