Sau gần một thập kỷ triển khai Cộng đồng Kinh tế ASEAN (ASEAN Economic Community - AEC), ASEAN đang bước vào giai đoạn hội nhập sâu hơn với tầm nhìn mới được xác lập trong Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Tại Hội nghị cấp cao ASEAN năm 2025 tại Malaysia, các nước thành viên đã thông qua Kế hoạch Chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) giai đoạn 2026-2030 nhằm xây dựng một ASEAN “kiên cường, đổi mới sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm”, hướng tới mục tiêu trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới vào năm 2045.
Đây cũng là “bản thiết kế cho quá trình chuyển hóa kinh tế khu vực”, được kỳ vọng sẽ thúc đẩy tăng trưởng bền vững và hội nhập sâu rộng hơn giữa các quốc gia thành viên ASEAN.
 |
| Hội nghị Hội đồng Cộng đồng Kinh tế ASEAN lần thứ 27 (AECC 27) diễn ra tại thành phố Cebu, Philippines ngày 7/5. (Nguồn: Bộ Công Thương) |
Định vị ASEAN là một khối kinh tế cạnh tranh, bền vững
Cộng đồng Kinh tế là một trong ba trụ cột chính của Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, bên cạnh Cộng đồng Chính trị - An ninh và Cộng đồng Văn hóa - Xã hội. Theo Bộ trưởng Đầu tư, Thương mại và Công nghiệp Malaysia Tengku Zafrul Aziz, kế hoạch được đưa ra trong bối cảnh bất ổn toàn cầu gia tăng, đòi hỏi ASEAN phải xem xét lại cách tiếp cận tăng trưởng của mình. Kế hoạch bao gồm sáu mục tiêu chiến lược, 44 mục tiêu cụ thể và 192 biện pháp chiến lược trong các lĩnh vực như thương mại nội khối, thị trường dịch vụ, tài chính, công nghệ số, năng lượng xanh…
Ông chỉ rõ rằng tăng cường thương mại trong khu vực là ưu tiên hàng đầu, khi ASEAN tìm cách giảm các rào cản phi thuế quan và khai thác tối đa tiềm năng của thị trường nội địa. “Bằng cách tiếp tục giảm các rào cản phi thương mại dai dẳng, chúng ta có thể hiện thực hóa đầy đủ tiềm năng của thương mại nội khối ASEAN,” ông Tengku Zafrul Aziz nhấn mạnh.
Kế hoạch cũng nhằm mục đích cải thiện khả năng tiếp cận thị trường cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs), làm sâu sắc thêm sự hội nhập trong lĩnh vực dịch vụ và đầu tư, và mở rộng quy mô tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo. Một trong những mục tiêu trọng điểm của Kế hoạch này là tăng gấp đôi nền kinh tế số của khu vực lên 2.000 tỷ USD vào năm 2030. Ngoài thương mại, kế hoạch còn thúc đẩy tài chính xanh, an ninh năng lượng và nâng cao năng suất, qua đó định vị ASEAN như một khối kinh tế cạnh tranh và bền vững.
Thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện
Trong giai đoạn 2025-2045, năng lực thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt và phát triển hệ sinh thái công nghệ chung sẽ là thước đo quan trọng nhất về mức độ thành công của tiến trình hội nhập kinh tế ASEAN. Nếu Hiệp định khung ASEAN về Kinh tế số (DEFA) và các sáng kiến công nghệ khu vực được triển khai hiệu quả, ASEAN có thể trở thành một trong những trung tâm tăng trưởng số năng động nhất thế giới trong thập niên tới.
 |
| Hiệp định DEFA được xây dựng nhằm giải quyết những thách thức ngày càng phức tạp của thời đại số thông qua việc thiết lập các quy tắc chung và thống nhất cho toàn khu vực. (Nguồn: Ban Thư ký ASEAN) |
Chính thức khởi động đàm phán từ ngày 3/9/2023, đến nay, quá trình đàm phán đã đi qua 13 phiên và sẽ được chính thức ký kết tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 47 vào tháng 11/2026 tại Philippines. Là Hiệp định khu vực độc lập đầu tiên trong lĩnh vực kinh tế số, đóng vai trò là một văn kiện toàn diện tổng hợp các kế hoạch hành động liên quan đến chuyển đổi số và kinh tế số thành một chiến lược toàn diện duy nhất, Hiệp định DEFA được kỳ vọng sẽ thiết lập một nền tảng vững chắc để đưa ASEAN trở thành khu vực có nền kinh tế số hàng đầu.
Theo Bộ Thương mại và Công nghiệp Singapore (MTI), Hiệp định DEFA được xây dựng nhằm giải quyết những thách thức ngày càng phức tạp của thời đại số thông qua việc thiết lập các quy tắc chung và thống nhất cho toàn khu vực. “Hiệp định DEFA của ASEAN giải quyết những vấn đề phức tạp của thời đại số bằng các quy tắc số được đơn giản hóa, vững chắc và được chia sẻ chung”, Bộ này cho hay.
Dựa trên các cam kết hiện có của ASEAN trong lĩnh vực kinh tế số, DEFA sẽ thiết lập các quy định và khuôn khổ chung nhằm tạo thuận lợi cho thương mại số, đơn giản hóa các thủ tục giao dịch trực tuyến, hỗ trợ luồng dữ liệu xuyên biên giới đáng tin cậy, thúc đẩy thanh toán số và giao dịch điện tử, tăng cường bảo vệ người tiêu dùng trên môi trường mạng, đồng thời nâng cao khả năng tương thích giữa các hệ thống số trong khu vực.
Hiệp định sẽ giúp các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tiếp cận dễ dàng hơn với các cơ hội trong nền kinh tế số đang phát triển nhanh ở Đông Nam Á. Bên cạnh những lĩnh vực truyền thống, Hiệp định DEFA còn đề cập đến các lĩnh vực mới nổi như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ tài chính (fintech) và bảo vệ mã nguồn.
ASEAN cũng xây dựng Khung kế hoạch tổng thể số ASEAN (ADM) 2030 với tầm nhìn đưa ASEAN trở thành trung tâm số toàn cầu, có khả năng cạnh tranh, kết nối và bao trùm. ADM 2030 được xây dựng trên các định hướng chiến lược chính, trong đó, trọng tâm gồm: Phát triển hạ tầng số liền mạch và bao trùm (mạng 5G, 6G, điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu và kết nối xuyên biên giới); thúc đẩy chính phủ số và dịch vụ công thông minh; tăng cường thương mại số và hợp tác fintech.
Đồng thời, ASEAN cũng đặt kế hoạch thu hẹp khoảng cách số và nâng cao kỹ năng số; xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động; thúc đẩy công nghiệp số ASEAN và nâng cao khả năng chống chịu của doanh nghiệp nhỏ và vừa; phát triển chuyển đổi số xanh hướng tới kinh tế tuần hoàn.
 |
| DEFA sẽ thiết lập các quy định và khuôn khổ chung nhằm tạo thuận lợi cho thương mại số, đơn giản hóa các thủ tục giao dịch trực tuyến. (Nguồn: Hinrich Foundation) |
ASEAN đang đứng trước ngã rẽ mang tính lịch sử. Để duy trì vai trò trung tâm, Hiệp hội không thể chỉ dựa vào tự do hóa thương mại truyền thống mà còn bắt buộc phải chuyển mình thành một hệ sinh thái số và chuỗi cung ứng có độ tin cậy cao.
Tận dụng tốt cơ hội từ thị trường ASEAN
Là một trong những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng và chuyển đổi số năng động nhất khu vực, Việt Nam đã tham gia xây dựng AEC với tinh thần chủ động, tích cực và có trách nhiệm; góp phần hoàn thiện Hiệp định DEFA; sẵn sàng hợp tác chặt chẽ với các quốc gia thành viên ASEAN khác để biến những cam kết chung thành hành động thiết thực, tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế ASEAN, cùng nhau chèo lái con thuyền ASEAN vững vàng vượt qua mọi thách thức, biến động, hoàn tất các mục tiêu ưu tiên kinh tế đúng hạn.
Đầu tháng Tư, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược AEC tại Việt Nam giai đoạn 2026-2030 và 2031-2035, theo đó hướng tới mục tiêu hiện thực hóa các ưu tiên chiến lược của Kế hoạch chiến lược AEC giai đoạn 2026-2030, giai đoạn 2031-2035 và tầm nhìn 2045; thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tận dụng tốt hơn các cơ hội từ thị trường ASEAN; mở rộng đầu tư, thương mại và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực.
 |
| Kế hoạch chiến lược AEC tại Việt Nam giai đoạn 2026-2030 và 2031-2035 ưu tiên thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tận dụng tốt hơn các cơ hội từ thị trường ASEAN. (Nguồn: VnEconomy) |
Trên cơ sở các mục tiêu đã đề ra, Thủ tướng chỉ đạo căn cứ nội dung Kế hoạch chiến lược AEC 2026-2030, tầm nhìn 2045, bên cạnh các nhiệm vụ thường xuyên, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương cần xây dựng kế hoạch hành động nhằm cụ thể hóa và góp phần thực hiện các mục tiêu chiến lược:
Thứ nhất, một cộng đồng định hướng hành động: Hướng tới mục tiêu một thị trường chung duy nhất và cơ sở sản xuất thống nhất, dựa trên nguồn năng lực cạnh tranh mới.
Thứ hai, một cộng đồng bền vững: Lồng ghép các yếu tố, chính sách ứng phó với biến đổi khí hậu trong tất cả các lĩnh vực hợp tác kinh tế.
Thứ ba, một cộng đồng dám nghĩ, dám làm, táo bạo và đổi mới. Thứ tư, một cộng đồng chủ động và thích ứng: Tăng cường chương trình nghị sự ASEAN toàn cầu.
Thứ năm, một cộng đồng nhanh nhẹn và tự cường: Tăng cường năng lực cho AEC và người dân ASEAN, để ứng phó với các cú sốc, áp lực, khủng hoảng và biến động.
Thứ sáu, một cộng đồng hòa nhập, cùng tham gia và hợp tác: Kiến tạo ASEAN lấy con người làm trung tâm, không bỏ lại ai ở phía sau.
Theo đó, Chương trình hành động đưa ra các giải pháp triển khai: Lồng ghép Kế hoạch chiến lược vào các cơ chế, chính sách và chương trình phát triển trong nước; tăng cường hệ thống thông tin, báo cáo, theo dõi và đánh giá kết quả thực hiện; thúc đẩy vận động, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực; hoàn thiện tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực cán bộ; tăng cường khai thác hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa ASEAN và đối tác (ASEAN+, Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực - RCEP); tuyên truyền, vận động và nâng cao nhận thức về Cộng đồng ASEAN và Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
| Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) chính thức được thành lập vào ngày 31/12/2015, gồm 10 quốc gia thành viên ASEAN. AEC hướng tới xây dựng một thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất, thúc đẩy tự do lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, lao động lành nghề và dòng vốn trong khu vực. |
| Xung lực tích cực để kinh tế ASEAN mạnh mẽ bước vào năm 2026 Nền kinh tế Đông Nam Á (ASEAN) đang chuẩn bị bước sang năm mới với xung lực tích cực hơn dự kiến, nhờ đà tăng ... |
| Liên kết thương mại Việt Nam-ASEAN ngày càng chặt chẽ Với chủ trương tăng cường hợp tác nhiều mặt trong nội khối ASEAN, thương mại giữa Việt Nam và các đối tác trong cùng khu ... |
| Việt Nam trong dòng chảy số hóa và xanh hóa “Chuyển đổi kép” số hóa và xanh hóa đang trở thành trọng tâm phát triển của ASEAN. Với Việt Nam, lồng ghép chiến lược quốc ... |
| ASEAN không chỉ là thị trường ‘lân cận’ Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và ASEAN đang bước qua ranh giới quan trọng, từ lợi thế “lân cận về địa lý” sang ... |
