Bầu cử đại biểu Quốc hội và HĐND nhiệm kỳ 2026-2031: Cần những đại biểu làm chủ công nghệ, gần dân

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đối với đại biểu Quốc hội ngày càng cao, không chỉ ở bản lĩnh chính trị và năng lực chuyên môn mà còn ở khả năng làm chủ dữ liệu, công nghệ và tăng cường đối thoại với cử tri. Theo PGS. TS. Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (ĐHQGHN), đây là những yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng hoạt động nghị trường và góp phần định hình chính sách cho tương lai.

PGS. TS. Trần Thành Nam. (Ảnh NVCC)

Thích ứng với yêu cầu của giai đoạn phát triển mới

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều thay đổi nhanh chóng dưới tác động của kinh tế tri thức, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Bối cảnh đó đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với đội ngũ đại biểu Quốc hội.

Theo PGS. TS. Trần Thành Nam, các ứng cử viên đại biểu Quốc hội trong kỳ bầu cử tới cần thể hiện rõ hơn tầm nhìn, năng lực và cam kết thông qua chương trình hành động cụ thể. Việc công khai chương trình hành động với những mục tiêu rõ ràng, có thể đo lường không chỉ giúp cử tri hiểu rõ định hướng của ứng viên, mà còn tạo cơ sở để giám sát việc thực hiện sau khi trúng cử.

Khi các cam kết được lượng hóa bằng những tiêu chí cụ thể, trách nhiệm của đại biểu trước cử tri trở nên rõ ràng hơn. Đây cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng hoạt động của cơ quan dân cử.

Một xu hướng đáng chú ý là cơ cấu ứng cử viên ngày càng chú trọng chuyên môn, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học - công nghệ. Theo PGS. TS. Trần Thành Nam, Quốc hội nhiệm kỳ tới cần có thêm những tiếng nói đại diện cho thế hệ trẻ cũng như các chuyên gia trong các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn.

Những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, vật liệu mới, công nghệ lượng tử hay công nghệ vũ trụ đang đặt ra nhiều vấn đề chính sách mới. Sự tham gia của các chuyên gia am hiểu chuyên môn sẽ giúp các quyết sách tại nghị trường có thêm cơ sở khoa học và góc nhìn đa chiều.

Bên cạnh năng lực chuyên môn, đại biểu Quốc hội cũng cần tăng cường đối thoại với người dân. Không chỉ phản ánh tâm tư, nguyện vọng của cử tri, đại biểu còn phải chuyển tải những vấn đề đó vào quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách.

Trong bối cảnh hiện nay, việc tiếp xúc cử tri có thể được thực hiện thông qua nhiều hình thức khác nhau, từ các cuộc gặp trực tiếp đến các nền tảng số. Tuy nhiên, theo PGS. TS. Trần Thành Nam, điều quan trọng nhất vẫn là chất lượng đối thoại và khả năng phản hồi kịp thời trước những vấn đề mà cử tri quan tâm.

Ông Nam cho rằng trong thời gian tới, đại biểu Quốc hội cũng cần nâng cao năng lực truyền thông và tương tác xã hội. Một gợi ý đáng chú ý là xây dựng “hồ sơ số” hoặc cổng thông tin riêng cho từng đại biểu, trong đó cập nhật các hoạt động, chương trình hành động và những cam kết trước cử tri.

Những nền tảng này không chỉ giúp đại biểu duy trì đối thoại gần như theo thời gian thực với cử tri, mà còn trở thành nguồn thông tin chính thống để báo chí và người dân theo dõi hoạt động của đại biểu.

PGS. Trần Thành Nam khẳng định, nếu thiết lập được cơ chế giám sát minh bạch từ cử tri, cơ quan giới thiệu, Quốc hội đến báo chí, trách nhiệm giải trình của đại biểu sẽ được đặt ra rõ ràng hơn.

Việt Nam có thể tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động của đại biểu Quốc hội, đặc biệt là cơ chế giải trình định kỳ trước cử tri hoặc các hình thức đánh giá tín nhiệm giữa nhiệm kỳ.

Trên thực tế, một số địa phương đã bắt đầu thử nghiệm việc xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động của đại biểu hoặc áp dụng các chỉ số đo lường công việc. Đây được xem là những gợi mở nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình và nâng cao chất lượng hoạt động của đại biểu Quốc hội.

Kỳ bầu cử Quốc hội và HĐND nhiệm kỳ 2026-2031 diễn ra vào 15/3/2026. (Nguồn: VGP)

Làm chủ dữ liệu và công nghệ trong thời đại số

Dưới góc nhìn của mình, PGS. TS. Trần Thành Nam cho rằng, kỳ vọng chung của xã hội hiện nay là đại biểu Quốc hội phải thực sự mang tiếng nói của người dân vào quá trình xây dựng chính sách. Để làm được điều đó, mỗi đại biểu cần chủ động xây dựng nhiều kênh tiếp nhận thông tin khác nhau, từ tiếp xúc cử tri trực tiếp đến các nền tảng số.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, những kênh thông tin truyền thống thôi là chưa đủ. Đại biểu Quốc hội cần mở rộng các cơ chế tham vấn xã hội như tổ chức tọa đàm chuyên đề, tham vấn thông qua báo chí hoặc các diễn đàn xã hội, nơi tập hợp nhiều ý kiến phản biện chính sách.

Việc tham khảo ý kiến từ các hội đồng chuyên gia và giới khoa học cũng rất cần thiết để bổ sung luận cứ và bằng chứng khoa học cho quá trình xây dựng chính sách.

Cùng với đó, đại biểu Quốc hội cần không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn, đặc biệt là khả năng đọc hiểu và phân tích dữ liệu. Trong bối cảnh hiện nay, nhiều quyết định chính sách ngày càng dựa trên dữ liệu và các bằng chứng định lượng.

Vì vậy, khả năng khai thác và sử dụng dữ liệu hiệu quả sẽ giúp đại biểu có lập luận vững chắc hơn khi tham gia thảo luận tại nghị trường.

Để tranh luận thuyết phục về chính sách, đại biểu cần hiểu sâu về thống kê và biết cách “giải mã” các số liệu. Khi nắm được bản chất của dữ liệu, đại biểu mới có thể đưa ra những lập luận có cơ sở và góp phần tạo dựng sự đồng thuận xã hội trong quá trình hoạch định chính sách.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, việc sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo cũng dần trở thành một kỹ năng cần thiết. Tuy nhiên, PGS. TS. Trần Thành Nam cho rằng, việc ứng dụng công nghệ cần được thực hiện thận trọng và có trách nhiệm, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào các công cụ tự động.

“Bên cạnh năng lực chuyên môn và kỹ năng công nghệ, bản lĩnh và lập trường của đại biểu Quốc hội vẫn là yếu tố rất quan trọng. Những phát biểu tại nghị trường không chỉ tác động đến quá trình xây dựng chính sách trong nước mà còn được dư luận quốc tế quan tâm theo dõi”, ông Trần Thành Nam nói.

Vì vậy, tiếng nói của đại biểu Quốc hội thể hiện tầm nhìn và lập trường của Việt Nam trong việc định hình chính sách và con đường phát triển của đất nước.

Hiện nay, cơ cấu ứng cử thể hiện sự quan tâm nhiều hơn tới chất lượng đại biểu, đặc biệt là chuyên môn và khả năng đại diện cho nhiều tầng lớp xã hội. Thông tin về ứng cử viên cũng ngày càng được công khai minh bạch, giúp cử tri có thêm cơ sở để tìm hiểu trước khi đưa ra lựa chọn.

Bên cạnh các hình thức tiếp xúc cử tri truyền thống, nhiều ý kiến cho rằng cần tăng cường các kênh thông tin chính thống trên môi trường mạng để cử tri tiếp cận thông tin đầy đủ và chính xác hơn về các ứng cử viên.

Do đó, đại biểu Quốc hội trong giai đoạn mới không chỉ giải quyết các vấn đề dân sinh trước mắt mà còn cần có tầm nhìn dài hạn, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển của đất nước trong nhiều thập kỷ tới.

Việc lựa chọn những đại biểu có tâm, có tầm và tư duy đổi mới sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội. (Ảnh: Yến Nguyệt)

Liêm chính và trách nhiệm trước cử tri

Để tạo dựng niềm tin với cử tri, theo ông Trần Thành Nam, đại biểu Quốc hội cần thể hiện sự liêm chính và chính trực trong hoạt động của mình. Trong các lĩnh vực như khoa học, giáo dục hay đổi mới sáng tạo, nhiều chính sách mới có thể kéo theo những tác động phức tạp. Vì vậy, đại biểu cần duy trì cơ chế tương tác đa kênh với các nhóm cử tri, đặc biệt là giới trí thức và các nhà khoa học.

Việc tham gia các tọa đàm khoa học, hội đồng tư vấn hay các diễn đàn chuyên môn sẽ giúp đại biểu tiếp cận nhiều góc nhìn khác nhau và có thêm cơ sở khoa học khi đề xuất chính sách.

Bên cạnh đó, đại biểu Quốc hội cần tăng cường kỹ năng truyền thông, thể hiện quan điểm một cách rõ ràng và thuyết phục để tạo sự đồng thuận trong xã hội đối với những chính sách quan trọng.

Sau khi trúng cử, các đại biểu cần cụ thể hóa chương trình hành động của mình thành những nhiệm vụ và mục tiêu rõ ràng, có thể đo lường. Đồng thời, việc duy trì tiếp xúc cử tri thường xuyên và tham gia các diễn đàn xã hội sẽ giúp đại biểu nắm bắt kịp thời những vấn đề mới của đời sống. Trên cơ sở đó, các phân tích và phát biểu tại nghị trường sẽ có nền tảng khoa học và thực tiễn vững chắc hơn.

Ông Trần Thành Nam kỳ vọng, các ứng cử viên đại biểu Quốc hội khóa XVI sẽ thể hiện rõ tinh thần phụng sự, khát vọng cống hiến cũng như năng lực chuyên môn và tầm nhìn đối với tương lai đất nước.

Đồng thời, ông mong muốn cử tri tìm hiểu kỹ thông tin về các ứng cử viên để đưa ra quyết định sáng suốt, bảo đảm mỗi lá phiếu đều dựa trên năng lực, trình độ, phẩm chất và chương trình hành động của ứng viên.

“Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, việc lựa chọn những đại biểu có tâm, có tầm và tư duy đổi mới sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của Quốc hội, đáp ứng kỳ vọng của cử tri và nhân dân cả nước”, PGS. TS. Trần Thành Nam nhấn mạnh.