Bộ Ngoại giao trao đổi, hoàn thiện Đề án ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong ngành Ngoại giao giai đoạn 2026-2030

Cuộc họp do đồng chí Nguyễn Hoài Nam, Chánh Văn phòng Bộ, chủ trì, với sự tham dự của lãnh đạo, chuyên viên các đơn vị thuộc Bộ và đại diện các doanh nghiệp công nghệ gồm FPT AI, 84SOFT, MISA AI, CMC AI và BKAV AI.

Cuộc họp được tổ chức nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo Đề án trên cơ sở các ý kiến góp ý của các đơn vị trong Bộ; đồng thời tham khảo kinh nghiệm, giải pháp và năng lực triển khai thực tế của các doanh nghiệp công nghệ trong nước.

Các đại biểu tập trung trao đổi về mục tiêu, phạm vi ứng dụng, mô hình triển khai, quản trị dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin, đào tạo nguồn nhân lực và cơ chế đánh giá hiệu quả khi đưa trí tuệ nhân tạo vào hoạt động của Bộ Ngoại giao.

Chánh Văn phòng Bộ Ngoại giao Nguyễn Hoài Nam phát biểu mở đầu Hội thảo

Chánh Văn phòng Bộ Ngoại giao Nguyễn Hoài Nam phát biểu mở đầu cuộc họp. (Ảnh: Thành Long)

Phát biểu định hướng, Chánh Văn phòng Bộ Nguyễn Hoài Nam nhấn mạnh trí tuệ nhân tạo trước hết cần được nhìn nhận là một công cụ hỗ trợ cán bộ xử lý, phân tích và khai thác dữ liệu, qua đó nâng cao chất lượng, tốc độ và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ. Việc xây dựng Đề án không nên chỉ tập trung vào lựa chọn công nghệ hoặc đầu tư một hệ thống riêng, mà cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của người sử dụng, các quy trình công tác hằng ngày và đặc thù nghiệp vụ của ngành Ngoại giao.

Theo đó, Đề án cần làm rõ những lĩnh vực có thể sử dụng các nền tảng dùng chung của Chính phủ, các bộ, ngành và thị trường; đồng thời xác định những bài toán đặc thù cần được thiết kế riêng cho Bộ Ngoại giao.

Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo phải gắn với tổng thể kiến trúc số, hệ thống dữ liệu và tiến trình chuyển đổi số của Bộ, tránh đầu tư phân tán, trùng lặp hoặc xây dựng một giải pháp khép kín nhưng không khai thác được đầy đủ những thành tựu công nghệ đang phát triển rất nhanh trên thế giới.

Tại cuộc họp, các đại biểu nhận định trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ nhiều nhóm công việc của ngành Ngoại giao như tổng hợp và phân tích thông tin; xây dựng báo cáo, đề án và dự thảo phát biểu; dịch thuật; tìm kiếm, hệ thống hóa tri thức; phân tích quan hệ song phương, đa phương; theo dõi truyền thông, nhận diện thông tin sai lệch; hỗ trợ công tác pháp chế; xử lý văn bản và theo dõi quy trình công việc. Đối với các nhiệm vụ sử dụng nguồn dữ liệu công khai, Bộ có thể nghiên cứu triển khai sớm một số công cụ đã có trên thị trường để tạo giá trị thiết thực và hình thành thói quen sử dụng trong cán bộ.

Toàn cảnh cuộc họp. (Ảnh: Thành Long)

Một nội dung được thảo luận sâu là mô hình triển khai phù hợp với tính chất dữ liệu. Các đại biểu cho rằng không có một mô hình duy nhất có thể đáp ứng mọi yêu cầu. Đối với dữ liệu công khai, không nhạy cảm, có thể khai thác các nền tảng trí tuệ nhân tạo thương mại hoặc dịch vụ do doanh nghiệp cung cấp.

Đối với dữ liệu nội bộ, dữ liệu có mức độ nhạy cảm cao hơn, cần sử dụng môi trường có kiểm soát, được phân quyền, ghi nhật ký và quản trị chặt chẽ. Đối với tài liệu chứa bí mật nhà nước, việc xử lý chỉ được thực hiện trên hệ thống chuyên biệt, đáp ứng đầy đủ điều kiện an toàn và được cấp có thẩm quyền cho phép; không sử dụng các nền tảng trí tuệ nhân tạo công cộng.

Cách tiếp cận phân loại dữ liệu theo các mức độ rủi ro được đánh giá là cơ sở quan trọng để vừa khai thác được lợi ích của trí tuệ nhân tạo, vừa bảo đảm an toàn, an ninh và chủ quyền dữ liệu. Việc chuẩn hóa dữ liệu và thử nghiệm ứng dụng có thể được triển khai song song theo từng phạm vi phù hợp, thay vì chờ hoàn thành toàn bộ hệ thống dữ liệu mới bắt đầu đưa trí tuệ nhân tạo vào sử dụng.

Đại diện các doanh nghiệp chia sẻ kinh nghiệm xây dựng nền tảng trí tuệ nhân tạo dành cho tổ chức, trong đó có khả năng tích hợp nhiều mô hình khác nhau, thiết lập không gian làm việc theo đơn vị và cá nhân, xây dựng trợ lý chuyên biệt, phân quyền truy cập, kiểm soát lịch sử sử dụng và đo lường mức tiêu thụ tài nguyên. Một số ý kiến đề xuất Bộ Ngoại giao cân nhắc mô hình kết hợp giữa dịch vụ có sẵn của doanh nghiệp với các thành phần được cá nhân hóa theo dữ liệu, văn phong, quy trình và yêu cầu nghiệp vụ của Bộ.

Đại diện các doanh nghiệp chia sẻ kinh nghiệm tại cuộc họp. (Ảnh: Thành Long)

Các doanh nghiệp cũng cho rằng việc đầu tư ngay một hệ thống trí tuệ nhân tạo hoàn toàn độc lập tại chỗ có thể đòi hỏi chi phí ban đầu lớn, thời gian mua sắm kéo dài và đội ngũ kỹ thuật chuyên sâu để vận hành.

Vì vậy, cần có lộ trình phù hợp, ưu tiên sử dụng hoặc thuê dịch vụ đối với các bài toán không mật, có thể triển khai nhanh; đồng thời từng bước chuẩn bị hạ tầng, dữ liệu và nguồn nhân lực cho các hệ thống chuyên biệt phục vụ dữ liệu nhạy cảm và nghiệp vụ đặc thù.

Bên cạnh hạ tầng và công nghệ, nhiều ý kiến nhấn mạnh yêu cầu sớm xây dựng quy chế và hướng dẫn sử dụng trí tuệ nhân tạo trong Bộ.

Quy định cần xác định rõ loại thông tin nào được phép hoặc không được phép đưa vào từng hệ thống; trách nhiệm của người sử dụng, người quản lý và đơn vị cung cấp giải pháp; cơ chế kiểm tra, giám sát và truy xuất lịch sử; cũng như nguyên tắc cán bộ vẫn là người chịu trách nhiệm cuối cùng đối với sản phẩm có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo.

Các đại biểu cho rằng quy chế không nên chỉ gồm các điều cấm, mà cần kèm theo hướng dẫn thực hành cụ thể để cán bộ biết cách sử dụng công cụ đúng mục đích, an toàn và hiệu quả. Trong thực tế, nhu cầu sử dụng trí tuệ nhân tạo đã hình thành tại nhiều đơn vị; nếu thiếu hướng dẫn chính thức, việc sử dụng tự phát có thể làm gia tăng nguy cơ mất an toàn dữ liệu và khó đánh giá hiệu quả thực tế.

Các đại biểu đóng góp ý kiến. (Ảnh: Thành Long)

Công tác đào tạo, bồi dưỡng và phát triển văn hóa sử dụng trí tuệ nhân tạo cũng được xác định là một nhiệm vụ trọng tâm. Việc triển khai cần hướng tới phổ cập kiến thức, kỹ năng cho toàn thể cán bộ, đồng thời tổ chức đào tạo chuyên sâu cho đội ngũ trực tiếp xây dựng, quản trị và vận hành hệ thống. Tài liệu hướng dẫn cần được cập nhật thường xuyên để phục vụ cán bộ mới tuyển dụng, cán bộ luân chuyển và cán bộ từ các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài trở về.

Học viện Ngoại giao được kỳ vọng phát huy vai trò trong nghiên cứu, đào tạo, bồi dưỡng và hỗ trợ hình thành nguồn dữ liệu công khai phục vụ các ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Một số ý kiến đề xuất nghiên cứu xây dựng chương trình hoặc đề án riêng về đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng trí tuệ nhân tạo, coi đây là yêu cầu đào tạo lại và cập nhật năng lực nghề nghiệp trong bối cảnh phương thức làm việc đang thay đổi nhanh chóng.

Để bảo đảm Đề án có thể theo dõi và đánh giá được, các đại biểu đề nghị bổ sung một số chỉ số cụ thể như số lượng cán bộ được đào tạo, tỷ lệ cán bộ sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo, số quy trình và nhiệm vụ được hỗ trợ, mức độ hài lòng của người dùng, thời gian xử lý công việc được rút ngắn, số lỗi được phát hiện hoặc khắc phục và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế tài chính phù hợp với đặc thù của dịch vụ trí tuệ nhân tạo, trong đó chi phí có thể được tính theo tài khoản, dung lượng hoặc số lượng đơn vị xử lý, thay vì theo mô hình mua phần mềm truyền thống.

Chánh Văn phòng Bộ Ngoại giao Nguyễn Hoài Nam phát biểu kết luận. (Ảnh: Thành Long)

Kết luận cuộc họp, đồng chí Nguyễn Hoài Nam cảm ơn các đơn vị và doanh nghiệp đã trao đổi thẳng thắn, chia sẻ nhiều kinh nghiệm và giải pháp thực tiễn.

Đồng chí đề nghị đơn vị xây dựng Đề án tiếp thu các ý kiến, tiếp tục làm rõ đặc thù công tác ngoại giao, những nội dung có thể dùng chung và những nhiệm vụ cần cá nhân hóa; hoàn thiện phương án phân loại dữ liệu, mô hình triển khai, cơ chế quản trị, đào tạo nguồn nhân lực và đánh giá hiệu quả.

Quá trình triển khai Đề án cần có trọng tâm, lộ trình và bước đi phù hợp; ưu tiên thí điểm các bài toán cụ thể, có dữ liệu công khai, nhu cầu rõ và khả năng đo lường kết quả, qua đó vừa tạo hiệu quả sớm, vừa tích lũy kinh nghiệm cho các giai đoạn tiếp theo.

Văn phòng Bộ sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các đơn vị trong Bộ và các doanh nghiệp công nghệ để hoàn thiện Đề án, từng bước đưa trí tuệ nhân tạo vào hoạt động của ngành Ngoại giao theo hướng an toàn, thiết thực, chuyên nghiệp và hiện đại.