Cần cân nhắc, đánh giá kỹ lưỡng về mức xử phạt vi phạm hành chính

Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khoá XVI. (Nguồn: Quốc hội)

Sáng 29/9, tại Nhà Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiếp tục tổ chức Hội nghị đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khoá XVI.

Phân biệt rõ giữa mức trần của khung phạt và mức phạt cụ thể trong từng vụ việc

Nêu quan điểm liên quan đến mức phạt tiền trong dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Mai Thị Phương Hoa cho biết, dự thảo Luật quy định mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính là 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức. Như vậy, mức xử phạt tối đa tăng lên 1,5 lần so với luật hiện hành.

Theo đại biểu Mai Thị Phương Hoa, mức xử phạt tối đa của dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) cũng tăng cao hơn so với dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Việc tăng mức tiền xử phạt là khá cao so với khả năng tài chính và khả năng chi trả của nhiều cá nhân, doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay.

Trong khi đó, dự án Luật còn một loạt các quy định các biện pháp cưỡng chế như ngừng cung cấp điện nước, Internet, tạm hoãn xuất cảnh đối với cá nhân, tổ chức chây ì không chấp hành quyết định xử phạt; các biện pháp khắc phục hậu quả như khôi phục tình trạng ban đầu, buộc phá dỡ công trình và các hình thức phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép, đình chỉ hoạt động...

Do đó, theo đại biểu Mai Thị Phương Hoa, cần cân nhắc, đánh giá kỹ lưỡng nhiều mặt về mức xử phạt vi phạm hành chính, mức phạt tiền tối đa để vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật vừa không ảnh hưởng quá nhiều đến đời sống, sản xuất kinh doanh của người dân, doanh nghiệp. Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, Nhà nước đang thực hiện một loạt các biện pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số. Do đó, đại biểu đề nghị trước tiên chỉ tập trung tăng mức phạt tiền đối với vi phạm liên quan đến hành vi vi phạm về sức khỏe cộng đồng, an toàn thực phẩm và về môi trường theo đúng tinh thần chỉ đạo của Đảng trong thời gian gần đây.

Liên quan đến mức phạt và thời hiệu xử phạt, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Đoàn ĐBQH TP. Huế cho rằng, Khoản 1 Điều 24 nâng mức phạt tiền tối đa lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức. Khoản 2 mở ra khả năng áp dụng mức phạt cao hơn ở một số địa bàn, lĩnh vực. Việc nâng mức phạt có thể cần thiết đối với những lĩnh vực mà lợi ích thu được từ hành vi vi phạm lớn hoặc hậu quả xã hội nghiêm trọng. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa mức trần của khung phạt và mức phạt cụ thể trong từng vụ việc.

Khoản 4, Điều 24 đã xác định mức tiền phạt cụ thể phải căn cứ vào khung tiền phạt và các tình tiết của vụ việc. Vì vậy, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát đồng bộ Điều 24, Điều 25 và Điều 40 để bảo đảm thống nhất về mức phạt và thẩm quyền xử phạt.

Về thẩm quyền của Hội đồng nhân dân thành phố tại khoản 2 Điều 24, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị tiếp tục cân nhắc để vừa đáp ứng điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù của địa phương, vừa bảo đảm tính thống nhất trong nghĩa vụ pháp lý của người dân và doanh nghiệp.

Về thời hiệu, khoản 1 Điều 6 quy định thời hiệu xử phạt từ 01 năm đến 03 năm và giao Chính phủ quy định chi tiết trong từng lĩnh vực. Điểm d khoản 1 và khoản 3 cũng đặt ra cơ chế không tính vào thời hiệu đối với trường hợp “cố tình trốn tránh, cản trở”.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị Luật quy định rõ hơn tiêu chí và phạm vi của thời hiệu 3 năm; Chính phủ quy định chi tiết nhưng không mở rộng vượt quá giới hạn mà Quốc hội đã quyết định. Đồng thời, cần phân biệt không chấp hành quyết định với cố tình cản trở quá trình xử lý. Chỉ khi có hành vi thực tế nhằm cản trở việc xử lý thì mới nên phát sinh hệ quả pháp lý làm kéo dài thời hiệu.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng nêu quan điểm vào dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). (Nguồn: Quốc hội)

Phân cấp thực sự đi cùng với trách nhiệm giải trình

Đóng góp ý kiến đối với việc giáo dục bắt buộc và đưa đi cai nghiện bắt buộc trong dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Hải Phòng cho biết, theo các Điều 90, 91 và 126 của dự thảo Luật, một phần thẩm quyền hiện do Tòa án thực hiện được chuyển sang Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã. Mục tiêu của đề xuất là rút ngắn thời gian xử lý, phân định trách nhiệm rõ hơn và đáp ứng yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương hiện nay.

Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, cần nhìn đầy đủ tính chất của quyết định được chuyển giao. Đưa một người vào cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc đi cai nghiện bắt buộc không chỉ là thay đổi nơi thực hiện một thủ tục hành chính. Quyết định đó buộc họ rời môi trường sống và sinh hoạt tại một cơ sở trong thời gian dài. “Vì vậy, điều cần cân nhắc là khi chuyển thẩm quyền từ Tòa án sang cơ quan hành chính thì cơ chế nào sẽ bảo đảm hồ sơ được xem xét khách quan”, đại biểu nếu ý kiến

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị cân nhắc giữ thẩm quyền của Tòa án đối với biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc. Đây cũng là nội dung Bộ Tư pháp đã lưu ý trong quá trình thẩm định. Nếu cơ quan soạn thảo tiếp tục đề xuất chuyển thẩm quyền, cần trình Quốc hội đánh giá tác động riêng đối với quyền của người bị áp dụng, năng lực giải quyết hồ sơ ở cấp xã và cơ chế kiểm soát quyết định sau khi ban hành.

Quan tâm tới các quyết định áp dụng biện pháp xử lý đối với cá nhân ở cấp cơ sở, đại biểu Nguyễn Thị Sửu, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH TP. Huế cho rằng, Khoản 1 Điều 91 quy định Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền quyết định giáo dục tại xã, phường, đặc khu; đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc; đưa đi cai nghiện bắt buộc. Tòa án nhân dân khu vực quyết định biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng.

Đồng tình với chủ trương phân cấp, bởi chính quyền cơ sở là nơi gần dân, sát dân và trực tiếp nắm tình hình. Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Thị Sửu, đây không phải những quyết định quản lý hành chính thông thường, một số quyết định có thể tác động rất sâu đến quyền và lợi ích của cá nhân. Vì vậy, ngoài việc quy định ai có thẩm quyền, cần quy định rõ quyết định dựa trên những căn cứ nào và phải giải thích ra sao?

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị tiếp tục bổ sung một yêu cầu rất cụ thể tại khoản 2 Điều 90: quyết định của Chủ tịch UBND cấp xã phải thể hiện tối thiểu hành vi vi phạm, căn cứ pháp lý, chứng cứ chủ yếu, ý kiến của người bị đề nghị, kết quả cuộc họp tư vấn và lý do lựa chọn biện pháp.

Đối với cai nghiện bắt buộc, các bảo đảm về thủ tục cũng cần được thiết kế đồng bộ với quy định tại Điều 126 để việc phân cấp thực sự đi cùng với trách nhiệm giải trình.

Phát biểu kết luận Hội nghị, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, với thực tiễn phong phú trong hoạt động thực tiễn của mình, các đại biểu đã phân tích sâu sắc, đề xuất cụ thể, góp ý hoàn thiện vào nhiều nội dung quy định cụ thể của dự án luật được xin ý kiến. Đồng thời, cũng góp ý thêm vào nhiều điều khoản khác của các luật có liên quan cần phải sửa đổi, bổ sung để đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Sau Hội nghị này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phối hợp với Tổng Thư ký Quốc hội hoàn chỉnh Báo cáo tổng hợp gửi đến Cơ quan chủ trì soạn thảo, Cơ quan chủ trì thẩm tra để nghiên cứu, tiếp thu, giải trình, hoàn chỉnh dự án Bộ luật và báo cáo lại đại biểu Quốc hội.

“Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ phối hợp chặt chẽ với Chính phủ chỉ đạo các cơ quan giải trình, tiếp thu một cách nghiêm túc các ý kiến của các đại biểu và các cơ quan, tổ chức hữu quan để tiếp tục hoàn chỉnh dự thảo Bộ luật và các tài liệu kèm theo đúng quy định, trình Quốc hội thảo luận, xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026)”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cũng đề nghị Chính phủ, Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao thực hiện các thông báo Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, lấy ý kiến nhân dân để báo cáo Quốc hội.