Căng thẳng Mỹ-Thổ Nhĩ Kỳ đẩy NATO đến nguy cơ tan rã?

Việt Hà
Theo dõi TGVN trên
TGVN. Lệnh cấm vận của Mỹ áp đặt lên Thổ Nhĩ Kỳ theo Đạo luật chống các đối thủ của Mỹ thông qua cấm vận (CAATSA) có thể sẽ để lại nhiều hậu quả tới NATO, đồng thời cho thấy sự khác biệt ngày càng lớn trong tư duy chiến lược giữa hai đồng minh này.

Đầu tuần này, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt lệnh cấm vận lên Thổ Nhĩ Kỳ, với lý do nước này đã mua hệ thống phòng không S-400 của Nga. Washington cho rằng, hệ thống này không tương thích với các trang bị của NATO, và là mối đe dọa tiềm năng đối với an ninh của khối đồng minh.

Các biện pháp cấm vận nhắm đến cơ quan quản lý ngành công nghiệp quốc phòng của Thổ Nhĩ Kỳ, cũng như một số lãnh đạo cấp cao của cơ quan này.

Việc Mỹ trừng phạt Thổ Nhĩ Kỳ tác động thế nào tới NATO?
S-400 là một trong những hệ thống phòng không hiện đại nhất hiện nay. (Nguồn: Al Jazeera)

Việc Mỹ loại Thổ Nhĩ Kỳ ra khỏi chương trình máy bay tiêm kích F-35 vào tháng 7 vừa qua chứng tỏ sự không hài lòng của Washington với việc Ankara mua hệ thống phòng không của Nga, thay vì của Mỹ.

Sự việc này, cũng với những lệnh trừng phạt mới đây, là động thái chưa từng có tiền lệ của cường quốc số một thế giới đối với một đồng minh chủ chốt, khi Thổ Nhĩ Kỳ đã và đang là thành viên quan trọng của NATO.

Điều này có nguy cơ khoét sâu những rạn nứt trong quan hệ ngoại giao giữa hai nước trong bối cảnh nhu cầu chiến lược của Thổ Nhĩ Kỳ khác biệt so với Mỹ.

Tương lai của Thổ Nhĩ Kỳ trong NATO

Giới quan sát cho rằng, trong tình cảnh hiện nay, khả năng Thổ Nhĩ Kỳ rời NATO là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Bức tranh chiến lược của NATO, cũng như từng thành viên đã thay đổi đáng kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Được lập ra để kiềm chế Liên Xô, NATO luôn tìm cách làm mới bản thân, cũng như sứ mệnh của tổ chức. Tuy nhiên, sứ mệnh ban đầu của NATO – kiềm chế Nga – được cho là vẫn chưa mất hẳn.

Ít có khả năng NATO tan rã, tuy nhiên tổ chức này chắc chắn sẽ chịu tác động tiêu cực nếu Thổ Nhĩ Kỳ rời đi. Việc các quốc gia rời NATO đã từng có tiền lệ. Năm 1967, Pháp rút khỏi hệ thống chỉ huy chung của NATO, trước khi gia nhập lại vào năm 2009. Tuy vậy, Thổ Nhĩ Kỳ là nước đóng góp quân số cho NATO nhiều thứ hai sau Mỹ. Nếu nước này rời đi, tổ chức này sẽ khó có thể hồi phục, đặc biệt khi định hướng của NATO đã thay đổi.

Thế giới đã thay đổi rất nhiều so với năm 1952 khi Thổ Nhĩ Kỳ gia nhập NATO. Khi nguy cơ nước Nga xâm lược phương Tây không còn, Thổ Nhĩ Kỳ dần hướng đến những nhu cầu và mối quan tâm chiến lược của mình.

Tin liên quan
Căng thẳng Nga-Moldova: NATO Căng thẳng Nga-Moldova: NATO 'nhảy' vào cuộc 'đấu khẩu', Moscow nói về sự vô trách nhiệm

Thổ Nhĩ Kỳ luôn khẳng định, nước này không chấp nhận mọi hình thức tự trị của người Kurd trước ngưỡng cửa của mình. Ankara xem Lực lượng Dân chủ Syria (SDF) – lực lượng được Mỹ hậu thuẫn trong cuộc chiến chống IS – là mối đe dọa, gây mâu thuẫn trong quan hệ hai nước. Lực lượng chủ yếu bên trong SDF, các Đơn vị Bảo vệ Nhân dân (YPG) bị Thổ Nhĩ Kỳ coi là tổ chức “khủng bố”, có liên hệ với Đảng Công nhân người Kurd (PKK).

“Thổ Nhĩ Kỳ phải lựa chọn”, Phó Tổng thống Mỹ Mike Pence cảnh báo trong một cuộc họp của NATO. “Hoặc tiếp tục là thành viên then chốt của liên minh quân sự thành công nhất lịch sử, hoặc mạo hiểm an ninh của liên minh bằng các quyết định mạo hiểm và gây nguy hại”, ông Pence nêu rõ.

Phát biểu của ông Pence được cho là đã "chọc giận" Ankara. Phó Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Fuat Oktay đáp trả trên Twitter: “Nước Mỹ phải lựa chọn. Washington muốn tiếp tục là đồng minh của Ankara, hay mạo hiểm tình hữu nghị giữa hai nước khi bắt tay hợp tác với quân khủng bố để làm suy yếu khả năng phòng thủ của đồng minh NATO?”

Trong bối cảnh này, việc Thổ Nhĩ Kỳ tiếp nhận và thử nghiệm hệ thống S-400 càng khiến Washington quyết đoán.

Mặc dù Patriot của Mỹ đã chứng tỏ hiệu quả trên thực tế, song hệ thống phòng không này vẫn bị đánh giá thấp hơn S-400. Hệ thống này có thể theo dấu nhiều mục tiêu hơn 3 lần so với Patriot, đồng thời có thể tiêu diệt những mục tiêu từ khoảng cách xa hơn 5 lần.

Điều này cũng có nghĩa, ngoài chức năng phòng thủ, S-400 có thể thiết lập vùng cấm bay, thậm chí như tên lửa đạn đạo tầm ngắn. Sự linh động này cùng với giá thành rẻ hơn nhiều so với Patriot đã khiến S-400 đặc biệt được ưa thích.

'Điêu đứng' bởi lệnh trừng phạt

Các biện pháp trừng phạt của Mỹ sẽ có tác động đến ngành công nghiệp quốc phòng đang phát triển nhanh chóng của Thổ Nhĩ Kỳ. Theo đó, việc hợp tác giữa các công ty công nghiệp quốc phòng giữa hai nước nhiều khả năng sẽ bị tạm ngừng.

Thổ Nhĩ Kỳ có thể chuyển hướng hợp tác với các cường quốc công nghiệp quân sự công nghệ cao khác, ít phụ thuộc hơn vào trang thiết bị của Mỹ, đa dạng hóa nguồn cung và thúc đẩy ngành công nghiệp sản xuất vũ khí nội địa.

Trong ngắn hạn, lệnh trừng phạt sẽ ảnh hưởng đến Không quân Thổ Nhĩ Kỳ – lực lượng đang sở hữu những thế hệ máy bay cũ hơn của Mỹ như F-4 hay F-16, và đang mong muốn hiện đại hóa. F-35 là một phần quan trọng của chiến lược này, khi một số bộ phận của chúng được sản xuất ở Thổ Nhĩ Kỳ.

Giờ đây, khi đã bị loại khỏi dự án, Thổ Nhĩ Kỳ tìm cách thiết kế loại máy bay chiến đấu hiện đại của riêng mình, tuy sẽ cần nhiều thời gian để đưa kế hoạch này thành hiện thực. Ngoài ra, những chiếc F-16 cũng cần phụ tùng thay thế, thứ mà Thổ Nhĩ Kỳ sẽ không thể mua. Mặc dù được nâng cấp, các thế hệ máy bay cũ, chủ yếu được mua của Mỹ – từ máy bay chiến đấu đến máy bay tiếp dầu, vận tải hay trinh sát… – đều cần được bảo quản thường xuyên.

5 nước thành viên NATO hợp tác chế tạo máy bay trực thăng hạng trung mới

5 nước thành viên NATO hợp tác chế tạo máy bay trực thăng hạng trung mới

TGVN. 5 nước thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) - gồm Pháp, Đức, Anh, Italy và Hy Lạp đã ký ...

Hơn nữa, Không quân Thổ Nhĩ Kỳ đang phải đối mặt với tình trạng thiếu phi công có kinh nghiệm, hậu quả của các biện pháp trả đũa của chính phủ sau âm mưu đảo chính năm 2016. Lực lượng này được cho là tham gia một phần vào kế hoạch, khiến nhiều phi công giàu kinh nghiệm bị sa thải.

Đây chỉ là một phần của thực trạng khó khăn mà Không quân Thổ Nhĩ Kỳ hiện nay. Không chỉ tích cực can thiệp trên nhiều mặt trận, các máy bay chiến đấu của lực lượng Không quân Thổ Nhĩ Kỳ còn tham gia bảo vệ tàu hải quân và tàu thăm dò dầu khí của nước này trong cuộc đối đầu với Hy Lạp ở Địa Trung Hải. Ngoài ra, lực lượng này còn phải liên tục xuất kích để chống lại các chiến binh người Kurd.

Thổ Nhĩ Kỳ đang tính đến việc mua máy bay từ các quốc gia khác. Tuy vậy, mối quan hệ của nước này với Pháp đang không tốt. Pháp đang giúp Hy Lạp – hàng xóm và cũng là đối thủ chính của Thổ Nhĩ Kỳ – tái vũ trang bằng những chiếc máy bay chiến đấu Rafale hiện đại, được trang bị tên lửa Meteor.

Cuối cùng, chỉ còn lại Nga có khả năng giúp đỡ Thổ Nhĩ Kỳ đảm bảo những đòi hỏi trong tương lai của lực lượng không quân, ít nhất cho đến khi dự án sản xuất máy bay chiến đấu nội địa của nước này trở thành hiện thực.

Nga vẫn “chìa cành olive” với Mỹ về hiệp ước START Mới

Nga vẫn “chìa cành olive” với Mỹ về hiệp ước START Mới

TGVN. Đề xuất của Moscow với Washington về gia hạn Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới (START Mới) trong 5 năm mà ...

Tạp chí quân sự Mỹ: NATO và Washington tập trận ở Biển Đen nhằm cảnh báo Nga

Tạp chí quân sự Mỹ: NATO và Washington tập trận ở Biển Đen nhằm cảnh báo Nga

TGVN. Tạp chí The National Interest của Mỹ ngày 7/12 cho rằng các cuộc tập trận của Hải quân Mỹ và các đồng minh Tổ ...

Belarus: NATO tăng cường năng lực tấn công ở châu Âu, Minsk theo sát từng động thái

Belarus: NATO tăng cường năng lực tấn công ở châu Âu, Minsk theo sát từng động thái

TGVN. Ngày 6/12, Thiếu tướng Ruslan Kosygin, quan chức cấp cao thuộc Bộ Tham mưu quân đội Belarus, cho biết, Tổ chức Hiệp ước Bắc ...

(theo Al Jazeera)

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Tử vi 12 cung hoàng đạo Chủ Nhật ngày 7/3/2021: Song Ngư đừng quá đa nghi, Sư Tử vướng bận chuyện quá khứ

Tử vi 12 cung hoàng đạo Chủ Nhật ngày 7/3/2021: Song Ngư đừng quá đa nghi, Sư Tử vướng bận chuyện quá khứ

Tử vi hôm nay 7/3 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Giá vàng hôm nay 7/3: Vàng hết cửa tăng, giải mã lý do có thể xuống 1.600 USD/ounce

Giá vàng hôm nay 7/3: Vàng hết cửa tăng, giải mã lý do có thể xuống 1.600 USD/ounce

Bây giờ, câu hỏi quan trọng đối với nhà đầu tư là giá vàng có thể giảm bao nhiêu trước khi chạm đáy?
Singapore ủng hộ nỗ lực của ASEAN nhằm cải thiện tình hình Myanmar

Singapore ủng hộ nỗ lực của ASEAN nhằm cải thiện tình hình Myanmar

Singapore đã đóng góp hơn 1 triệu SGD viện trợ nhân đạo cho cả Bangladesh và Myanmar.
Giá trị vượt thời gian về đối ngoại của Hiệp định Sơ bộ 6/3/1946

Giá trị vượt thời gian về đối ngoại của Hiệp định Sơ bộ 6/3/1946

Hiệp định Sơ bộ ngày 6/3/1946 cho phép Nhà nước Việt Nam VNDCCH trong những thời điểm nguy nan của đất nước biến nghịch thành thuận...
Johnson & Johnson gia nhập 'làng' vaccine ngừa Covid-19

Johnson & Johnson gia nhập 'làng' vaccine ngừa Covid-19

Vaccine ngừa Covid-19 Johnson & Johnson đã được FDA cấp phép sử dụng khẩn cấp, trở thành loại vaccine thứ ba được quốc gia này cấp phép
Hải Dương sẽ được hỗ trợ 35.000 liều vaccine phòng Covid-19

Hải Dương sẽ được hỗ trợ 35.000 liều vaccine phòng Covid-19

Hải Dương là một trong 13 tỉnh, thành phố của cả nước được tiêm vaccine Covid-19 đợt đầu (ngày 8/3)
AFP: Chuyên gia LHQ nói Triều Tiên vi phạm hạn ngạch nhập khẩu xăng dầu

AFP: Chuyên gia LHQ nói Triều Tiên vi phạm hạn ngạch nhập khẩu xăng dầu

AFP tiết lộ rằng Triều Tiên đã nhập khẩu bất hợp pháp các sản phẩm dầu mỏ tinh chế vào năm ngoái nhiều hơn mức cho phép.
Không phải ông Trump, Tổng thống Mỹ Biden mới là đối thủ đáng sợ của ông Tập

Không phải ông Trump, Tổng thống Mỹ Biden mới là đối thủ đáng sợ của ông Tập

Với ông Tập Cận Bình, động thái của chính quyền ông Trump có thể không đáng lo ngại bằng những kế hoạch mới của tân Tổng thống Mỹ Joe Biden.
Ngắm Hà Nội đẹp lạ thường mỗi mùa hoa gạo về

Ngắm Hà Nội đẹp lạ thường mỗi mùa hoa gạo về

Vào những ngày tháng Ba, hoa gạo nở rộ, Hà Nội trở nên đẹp lạ thường với sắc đỏ giữa phố đông.
XSMB 7/3 - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 7/3/2021 - SXMB 7/3 - dự đoán XSMB 8/3

XSMB 7/3 - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 7/3/2021 - SXMB 7/3 - dự đoán XSMB 8/3

XSMB 7/3. Trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay, chủ Nhật ngày 7 tháng 3 năm 2021. XSMB chủ nhật. KQSXMB. SXMB 7/3.
Có gì sau Hướng dẫn Chiến lược An ninh Quốc gia Tạm thời của Mỹ?

Có gì sau Hướng dẫn Chiến lược An ninh Quốc gia Tạm thời của Mỹ?

Thể hiện tầm nhìn của Tổng thống Joe Biden, Hướng dẫn Chiến lược An ninh Quốc gia Tạm thời đã vạch ra đường hướng để đưa Mỹ 'trở lại' trường quốc tế.
Ba thông điệp từ cuộc không kích bất ngờ của Mỹ tại Syria

Ba thông điệp từ cuộc không kích bất ngờ của Mỹ tại Syria

Chính quyền Tổng thống Joe Biden muốn nhắn gửi ba thông điệp tới nước Mỹ, đồng minh và đối thủ qua hành động quân sự táo bạo vừa qua tại Syria.
Xung đột biên giới Ấn Độ-Trung Quốc: Tưởng dễ, hóa khó

Xung đột biên giới Ấn Độ-Trung Quốc: Tưởng dễ, hóa khó

Căng thẳng Ấn Độ-Trung Quốc có thể tạm thời hạ nhiệt, song quan hệ New Delhi-Bắc Kinh còn nhiều thách thức khó giải quyết một sớm một chiều. TG&VN bình luận.
Mỹ và 'sự trở lại' với G7: Hồi sinh thời thân ái

Mỹ và 'sự trở lại' với G7: Hồi sinh thời thân ái

Ông Biden tỏ ra coi trọng G7 để chứng tỏ khác biệt với người tiền nhiệm và để chứng minh là nghĩ thật làm thật với chủ trương đưa 'Nước Mỹ trở lại'.
Thái Lan hậu bỏ phiếu bất tín nhiệm: Sóng gió còn đó

Thái Lan hậu bỏ phiếu bất tín nhiệm: Sóng gió còn đó

Nội các Thái Lan đã vượt qua các cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm, song sóng gió với chính quyền Thủ tướng Prayut Chan-o-cha vẫn còn ở phía trước.
Nước Mỹ dưới thời ông Joe Biden ‘đã trở lại’, có lợi hại hơn xưa?

Nước Mỹ dưới thời ông Joe Biden ‘đã trở lại’, có lợi hại hơn xưa?

Ông Joe Biden tin rằng ‘nước Mỹ đã trở lại’ và sẵn sàng dẫn dắt thế giới đương đầu với thách thức một lần nữa, song đi thì dễ, mà về thì khó.
Mùa Đông thảm họa ở Texas và bài học đắt giá từ những lỗ hổng tồn đọng

Mùa Đông thảm họa ở Texas và bài học đắt giá từ những lỗ hổng tồn đọng

Người dân tại Texas tuần qua trải qua thảm họa trong thảm họa khi vừa phải hứng chịu một mùa Đông giá rét bất thường, vừa phải chịu cảnh mất điện, nước.
Cuộc đảo chính duy nhất tại Mỹ bị lãng quên trong lịch sử

Cuộc đảo chính duy nhất tại Mỹ bị lãng quên trong lịch sử

Sự việc năm 1898 là cuộc đảo chính thành công duy nhất trong lịch sử Mỹ, nhưng cũng là ‘vết nhơ’ đáng quên bởi những câu chuyện đằng sau đó.
Thách thức mới của Tổng thống Mỹ Joe Biden trong việc giải quyết kho vũ khí hạt nhân ở châu Á

Thách thức mới của Tổng thống Mỹ Joe Biden trong việc giải quyết kho vũ khí hạt nhân ở châu Á

Châu Á có tới 5 trên 9 quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân, và đây được xem là kho 'thuốc nổ' mà Tổng thống Mỹ Joe Biden cần giải quyết.
Trắc nghiệm về vaccine Covid-19

Trắc nghiệm về vaccine Covid-19

Mời bạn tham gia bài trắc nghiệm về vaccine Covid-19.
Tiêm chủng vaccine Covid-19 tại New York: Tìm kiếm sự công bằng

Tiêm chủng vaccine Covid-19 tại New York: Tìm kiếm sự công bằng

Thành phố và bang New York đang đối mặt nhiều thách thức trong triển khai một chương trình tiêm chủng vaccine Covid-19 công bằng và toàn diện hơn.
Italy và giấc mộng Vành đai và Con đường phiên bản Địa Trung Hải

Italy và giấc mộng Vành đai và Con đường phiên bản Địa Trung Hải

Học tập từ sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, Italy đang muốn định vị bản thân thành một trung tâm thương mại ở Nam Âu và hơn thế nữa.
Vì sao Trung Quốc cấm khai thác Bitcoin?

Vì sao Trung Quốc cấm khai thác Bitcoin?

Các chuyên gia cho rằng, việc khai thác Bitcoin không thích hợp với mục tiêu dài hạn về phát triển kinh tế của Trung Quốc.
Chính sách 'cây gậy và củ cà rốt' của ông Joe Biden ở Trung Đông

Chính sách 'cây gậy và củ cà rốt' của ông Joe Biden ở Trung Đông

Chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden một mặt thúc đẩy các giá trị dân chủ, một mặt duy trì các lợi ích địa chính trị, kinh tế và chiến lược ở Trung Đông.
Mỹ trừng phạt Nga: Ván cờ rủi ro của ông Joe Biden

Mỹ trừng phạt Nga: Ván cờ rủi ro của ông Joe Biden

Lệnh trừng phạt mới đây của chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden với Nga có ý nghĩa gì và sẽ ảnh hưởng như thế nào tới mối quan hệ của Mỹ với Đức và ...
Quan hệ Ấn Độ-Nga: Đã đến lúc nhìn vào thực tế?

Quan hệ Ấn Độ-Nga: Đã đến lúc nhìn vào thực tế?

Quan hệ Ấn Độ-Nga có thể được tăng cường trong thời gian tới. Tuy nhiên, đã đến lúc New Delhi nên thực tế hơn về những ưu tiên của Moscow...
Đức lên kế hoạch điều tàu chiến đến Biển Đông: Tại sao chọn lúc này?

Đức lên kế hoạch điều tàu chiến đến Biển Đông: Tại sao chọn lúc này?

Việc Đức tiết lộ kế hoạch đưa tàu chiến đến Biển Đông lần đầu tiên sau hai thập kỷ đã thu hút sự chú ý của các chuyên gia và nhà quan sát quốc tế.
Hộ chiếu vaccine: Thêm một độc lực mới nguy hiểm của virus corona?

Hộ chiếu vaccine: Thêm một độc lực mới nguy hiểm của virus corona?

Vấn đề hộ chiếu vaccine Covid-19 đã trở thành đề tài gây tranh cãi ở nhiều nước trong thời gian vừa qua.
Phiên bản di động