Cảnh báo nguy cơ sử dụng vệ tinh phản xạ ánh sáng

P11P15: Vệ tinh phản chiếu và rủi ro sinh học

Bầu trời dày đặc vệ tinh qua ảnh ghép nhiều lần chụp tại Alberta, Canada, tháng 6/2022. (Nguồn: Stocktrek Images)

Công ty khởi nghiệp Reflect Orbital mới đây đã đề xuất sử dụng các vệ tinh gắn các tấm gương lớn để phản chiếu ánh sáng Mặt trời tới các khu vực rộng khoảng 5-6 km theo nhu cầu, độ sáng có thể điều chỉnh từ mức ánh trăng đến ánh sáng ban ngày. Doanh nghiệp này cho rằng, công nghệ có thể giúp kéo dài thời gian sản xuất năng lượng mặt trời, hỗ trợ xây dựng, cứu trợ thiên tai và sản xuất nông nghiệp.

Ngoài ra, SpaceX cũng đang đề xuất kế hoạch triển khai tới 1 triệu vệ tinh nhằm xây dựng mạng lưới điện toán không gian phục vụ trí tuệ nhân tạo, với kỳ vọng giảm nhu cầu năng lượng và làm mát các trung tâm dữ liệu trên mặt đất.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng, những lợi ích này cần được cân nhắc thận trọng trước các rủi ro dài hạn. Giám đốc tổ chức DarkSky International Ruskin Hartley cảnh báo, số lượng vệ tinh gia tăng đã khiến độ sáng nền của bầu trời đêm tăng khoảng 10%.

Theo các nghiên cứu, ánh sáng phản xạ từ vệ tinh và mảnh vỡ không gian không chỉ gây nhiễu quá trình quan sát thiên văn mà còn làm sáng bầu trời. Dự báo đến năm 2035, ánh sáng này có thể tiến gần ngưỡng mà các nhà thiên văn coi là cần thiết để bảo tồn bầu trời đêm tự nhiên.

Tên lửa SpaceX mang theo 24 vệ tinh Starlink phóng từ California năm 2025. (Nguồn: Getty Images)

Trong thư kiến nghị gửi tới Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC), các nhà khoa học cảnh báo, việc thay đổi môi trường ánh sáng tự nhiên vào ban đêm ở quy mô hành tinh có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng.

Các tổ chức khoa học lớn, đại diện cho khoảng 2.500 nhà nghiên cứu đến từ hơn 30 quốc gia cho rằng, việc can thiệp vào chu kỳ sáng - tối tự nhiên có thể làm rối loạn đồng hồ sinh học, vốn điều phối giấc ngủ và quá trình tiết hormone ở con người, cũng như ảnh hưởng đến sự di cư của các loài động vật hoạt động về đêm, chu kỳ sinh trưởng của thực vật và hệ sinh thái biển.

Giáo sư Charalambos Kyriacou, Chủ tịch Hiệp hội Nhịp sinh học châu Âu, nhấn mạnh: “Thực vật cần bóng tối. Không thể đơn giản loại bỏ ban đêm mà không gây ra những hệ quả toàn cầu, bao gồm cả an ninh lương thực”.

Cầu Waterloo ở London (Anh) dưới ánh sáng đô thị ban đêm, minh họa tác động của ánh sáng đến nhịp sinh học. (Nguồn: Alamy)

Đáng chú ý, tác động không chỉ dừng ở mức độ ánh sáng nhìn thấy. Giáo sư Tami Martino, Chủ tịch Hiệp hội Nhịp sinh học Canada, cho hay các hệ thống sinh học nhạy cảm với mức ánh sáng rất thấp, vượt xa khả năng cảm nhận của con người. “Nếu bầu trời đêm trở nên sáng hơn một cách lâu dài, những hệ quả có thể lan rộng trong hệ sinh thái”, bà nhấn mạnh.

Một số tổ chức nghiên cứu về giấc ngủ cũng cảnh báo sự gián đoạn nhịp sinh học còn là cơ chế dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe con người.

Trước những lo ngại này, giới khoa học kêu gọi các cơ quan quản lý tiến hành đánh giá môi trường toàn diện, đồng thời thiết lập các giới hạn đối với độ phản xạ và độ sáng của bầu trời đêm.