 |
| Khi những tàu chở dầu cuối cùng từ vùng Vịnh hoàn tất việc dỡ hàng tại châu Âu, đồng hồ đã bắt đầu đếm ngược với các nhà hoạch định chính sách của lục địa này. (Ảnh tạo bằng AI) |
Trong bối cảnh xung đột tại Iran đe dọa làm tê liệt các dòng chảy năng lượng trong tương lai gần, châu Âu đang đối mặt với cú sốc nguồn cung có thể làm suy yếu ngành sản xuất, khiến hàng không đình trệ, đẩy giá lương thực tăng cao, chi phí vay mượn leo thang và lạm phát quay trở lại mức khủng hoảng.
| More from WVR |
 Thấy gì từ chính sách bảo đảm an ninh năng lượng của các quốc gia? |
Tuy nhiên, chỉ khi những tàu chở nhiên liệu hóa thạch cuối cùng từ Vịnh Ba Tư cập cảng châu Âu, các nhà lãnh đạo của lục địa già dường như mới bắt đầu nhận thức rõ quy mô của cú sốc sắp xảy ra này.
Hôm 30/3, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cảnh báo, nếu xung đột kéo dài, tác động kinh tế đối với châu Âu có thể nặng nề như những gì khu vực này đã trải qua trong đại dịch Covid-19 hoặc khi xung đột Ukraine bùng nổ.
Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Italy Guido Crosetto thừa nhận, ông phải theo dõi diễn biến cuộc xung đột Trung Đông và hệ lụy của nó “24 giờ mỗi ngày”, còn Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Christine Lagarde cảnh báo, giao tranh có thể kéo dài nhiều năm và những tác động dài hạn “có thể vượt xa những gì chúng ta có thể tưởng tượng hiện nay”.
Khoảng 20% lượng dầu và khí đốt của thế giới đi qua eo biển Hormuz. Khi tuyến vận tải này bị phong tỏa, không chỉ nguồn cung năng lượng bị ảnh hưởng mà toàn bộ chuỗi cung ứng công nghiệp toàn cầu – từ sản xuất lương thực, nhựa, hóa chất đến nông nghiệp và vi mạch – đều chịu tác động. Ngoài dầu và khí đốt, việc gián đoạn vận chuyển còn gây thiếu hụt phân bón, nhựa và heli, một nguyên liệu quan trọng trong sản xuất chất bán dẫn.
Trong một bài báo đăng tải ngày 1/4, tờ Politico đã chỉ ra những rủi ro mà nền kinh tế châu Âu phải đối mặt nếu tình trạng mà Giám đốc Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) Fatih Birol gọi là “mối đe dọa lớn nhất đối với an ninh năng lượng toàn cầu trong lịch sử”, tiếp tục kéo dài.
Nguy cơ thiếu hụt năng lượng
Khác với các cuộc khủng hoảng năng lượng trước đây như cú sốc dầu mỏ năm 1973 hay khủng hoảng khí đốt sau xung đột Nga-Ukraine năm 2022, cuộc khủng hoảng hiện nay ảnh hưởng đồng thời tới toàn bộ các nguồn năng lượng, từ dầu thô, khí tự nhiên đến nhiên liệu máy bay và dầu diesel.
Theo nhà phân tích năng lượng Ana Maria Jaller-Makarewicz thuộc Viện Kinh tế năng lượng và phân tích tài chính (IEEFA) có trụ sở tại Mỹ, thị trường hiện đang phải đối mặt với một kịch bản “từ lâu chỉ được bàn về lý thuyết nhưng hiếm khi được coi là khả năng thực tế” – đó là việc tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới bị đóng cửa.
Bà cho biết, trong khi các cuộc khủng hoảng năng lượng thập niên 1970 làm gián đoạn khoảng 7% nguồn cung toàn cầu, thì việc đóng cửa eo biển Hormuz ảnh hưởng tới tới 20% nguồn cung.
Ban đầu, Liên minh châu Âu (EU) tin rằng khu vực này sẽ không bị ảnh hưởng nghiêm trọng do mức độ phụ thuộc trực tiếp vào Vịnh Ba Tư tương đối thấp. EU chỉ nhập khoảng 6% dầu thô và dưới 10% khí tự nhiên từ khu vực này, đồng thời có nguồn cung đa dạng từ Mỹ, Na Uy, Azerbaijan và Algeria. Khi đó, rủi ro lớn nhất được dự báo chỉ là giá năng lượng tăng.
Tuy nhiên, khi xung đột kéo dài sang tuần thứ năm, tình hình bắt đầu thay đổi. Các nước châu Á – vốn phụ thuộc tới khoảng 80% dầu và khí đốt từ vùng Vịnh – đang trả giá cao hơn để giành nguồn cung trong bối cảnh nguồn hàng giảm. Điều này khiến nhiều tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) chuyển hướng sang châu Á để tìm lợi nhuận cao hơn, thay vì cung cấp cho châu Âu.
Theo bà Jaller-Makarewicz, trong bối cảnh gần như tất cả các nhà cung cấp toàn cầu đều đang hoạt động ở mức tối đa, các nhà lãnh đạo châu Âu bắt đầu “nhận ra rằng nguồn LNG mà họ trông đợi sẽ không đến như dự kiến”. “Không có vùng đệm. Không có sự bảo đảm an ninh nào ở đây” và châu Âu sẽ bắt đầu cảm nhận rõ tác động “ngay trong tháng tới”, có thể chỉ trong vài tuần.
Theo nhà phân tích dầu mỏ Homayoun Falakshahi đến từ Tổ chức dịch vụ tình báo hàng hóa độc lập (ICIS), nếu eo biển tiếp tục bị đóng cửa thì gần như không có lựa chọn thay thế.
Đặc biệt, dù EU nhập rất ít dầu thô từ vùng Vịnh nhưng khu vực này lại cung cấp hơn 40% các sản phẩm dầu tinh chế cho châu Âu như diesel và nhiên liệu hàng không. Nếu nguồn cung này bị gián đoạn kéo dài, châu Âu gần như không có lựa chọn thay thế trong ngắn hạn.
Phá hủy nhu cầu và suy thoái công nghiệp
Tác động rõ ràng nhất của việc nguồn cung bị thắt chặt là giá nhiên liệu tăng mạnh. Giá xăng Euro Super 95 – chỉ số tham chiếu của EU – đã tăng khoảng 15% chỉ trong một tháng.
 |
| Giá xăng và dầu diesel hiển thị tại một trạm xăng ở Berlin, Đức, vào ngày 1/4. (Nguồn: Getty Images) |
Các chính phủ châu Âu đã cố gắng kiềm chế giá bằng cách giảm thuế nhiên liệu và cảnh báo các hành vi tăng giá trục lợi. Tuy nhiên, nếu nguồn cung không được bổ sung, các chính phủ có thể buộc phải áp dụng biện pháp cuối cùng: Giảm nhu cầu tiêu thụ năng lượng.
EU đang xem xét các biện pháp như ngày Chủ nhật không lái xe, phân phối xăng theo định mức hoặc thậm chí “phong tỏa năng lượng” tương tự thời kỳ Covid-19. Điều này gợi nhớ tới các biện pháp khẩn cấp trong cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970.
Ngành hàng không sẽ là lĩnh vực chịu tác động rõ rệt nhất, do nhiên liệu chiếm chi phí lớn nhất trong vận hành máy bay. Giá nhiên liệu máy bay tại châu Âu đã tăng hơn gấp đôi lên mức kỷ lục, buộc các hãng hàng không phải tăng giá vé, cắt giảm chuyến bay, thậm chí cho ngừng khai thác một số máy bay. Nếu khủng hoảng kéo dài, du lịch quốc tế sẽ giảm mạnh và hoạt động di chuyển của người lao động cũng bị ảnh hưởng.
Tác động của khủng hoảng năng lượng cũng đã bắt đầu lan sang lĩnh vực sản xuất công nghiệp. Ngành hóa chất – lĩnh vực tiêu thụ năng lượng lớn và là nền tảng của nhiều ngành sản xuất – đang chịu áp lực chi phí rất lớn do giá năng lượng tăng, giá nguyên liệu tăng và chi phí vận chuyển tăng.
Ông Adolfo Aiello, Phó Tổng giám đốc Eurofer - tổ chức vận động hành lang của ngành thép châu Âu - cho rằng, còn quá sớm để dự báo toàn bộ tác động của cuộc xung đột tại Iran, song nhấn mạnh “rủi ro là rất rõ ràng”.
“Biến động giá năng lượng hiện là một trong những rủi ro lớn nhất đối với đầu tư công nghiệp tại châu Âu. Nếu không có giá điện ổn định và mang tính cạnh tranh, các quyết định đầu tư - bao gồm cả đầu tư vào thép phát thải thấp - sẽ ngày càng khó có thể được thực hiện tại châu Âu”, ông nói.
Khi giá các nguyên liệu đầu vào cơ bản tăng, tác động sẽ lan dọc theo chuỗi giá trị sang toàn bộ ngành sản xuất. Giá phân bón, nhựa và các sản phẩm hóa dầu khác đều tăng mạnh, kéo theo chi phí sản xuất nông nghiệp và công nghiệp tăng.
Do thị trường phân bón và hóa chất mang tính toàn cầu, bất kỳ gián đoạn nào trong chuỗi cung ứng đều có thể nhanh chóng làm tăng chi phí sản xuất trên toàn thế giới.
Lạm phát đình trệ
Sự kết hợp giữa giá năng lượng cao, chi phí sản xuất tăng và tăng trưởng kinh tế chậm lại đang làm dấy lên lo ngại về sự đình trệ lạm phát – tình trạng kinh tế tăng trưởng trì trệ nhưng lạm phát vẫn cao. Đây là kịch bản tồi tệ từng xảy ra trong thập niên 1970 và gây thiệt hại nặng nề cho nhiều nền kinh tế phương Tây.
Ủy ban châu Âu (EC) dự báo, cuộc xung đột Trung Đông sẽ khiến tăng trưởng kinh tế EU giảm xuống chỉ còn khoảng 1% trong năm nay, trong khi lạm phát có xu hướng tăng trở lại. Nếu lạm phát tăng, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) có thể buộc phải nâng lãi suất, làm chi phí vay vốn tăng, thị trường bất động sản chịu áp lực và hoạt động kinh doanh trở nên khó khăn hơn.
Điều này không chỉ gây khó khăn cho doanh nghiệp và người dân mà còn cho các chính phủ châu Âu. Nợ công vốn đã tăng mạnh sau các cuộc khủng hoảng trước đây sẽ trở nên tốn kém hơn để duy trì, trong khi dư địa vay nợ mới không còn nhiều. Các chính phủ có thể buộc phải cắt giảm chi tiêu công để cân đối ngân sách.
Theo Giám đốc IEA Fatih Birol, ngay cả khi xung đột ở Trung Đông kết thúc ngay lập tức, nền kinh tế toàn cầu cũng có thể mất khoảng một năm để trở lại quỹ đạo bình thường. Nếu xung đột kéo dài, tác động kinh tế sẽ ngày càng nghiêm trọng.
Khi những tàu chở dầu cuối cùng từ vùng Vịnh hoàn tất việc dỡ hàng tại châu Âu, đồng hồ đã bắt đầu đếm ngược với các nhà hoạch định chính sách của lục địa này. Châu lục này chỉ còn vài tuần, chứ không phải vài tháng, để chuẩn bị đối phó với cú sốc năng lượng có thể định hình lại nền kinh tế trong cả một thế hệ.
| Tình hình Trung Đông: Nhật Bản bình ổn thị trường; Hàn Quốc thực hiện chiến dịch tiết kiệm; Singapore hoãn thu phụ phí nhiên liệu hàng không xanh Dưới tác động của tình hình tại Trung Đông, các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore đã có động thái mới nhằm bảo ... |
| EVN quyết tâm bảo đảm cung ứng điện cho tăng trưởng kinh tế hai con số Tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Phạm Minh Chính tại Hội nghị "Doanh nghiệp góp phần vào tăng trưởng hai con số ... |
| Kinh tế Mỹ trước 'phép thử' ở Trung Đông Căng thẳng ở Trung Đông không chỉ là câu chuyện địa chính trị, mà trở thành "phép thử khắc nghiệt nhất" đối với sức chịu ... |
| Khủng hoảng năng lượng sẽ tác động đến kinh tế toàn cầu nặng nề hơn cả Covid-19? Trong bài viết đăng trên tờ Asia Times, Adi Imsirovic, giảng viên về hệ thống năng lượng tại Đại học Oxford, cho rằng hiện nguồn ... |
| Tổng thống Ukraine nói 'bóng đang trên sân' Mỹ và Nga, tiết lộ tín hiệu đáng chú ý Ngày 30/3, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết, các cuộc đàm phán hòa bình giữa nước này và Nga do Mỹ làm trung gian ... |
