Chiến lược ngoại giao của Ấn Độ ‘gặp thời’

Thủ tướng Ấn Độ Modi vừa thực hiện một loạt chuyến công du nhằm định hình cách tiếp cận chính sách mới tại khu vực. (Nguồn: CNA)

Chiến lược phòng ngừa

Chỉ trong một tuần của tháng 7, Thủ tướng Narendra Modi đã hoàn tất thỏa thuận bán tên lửa siêu thanh BrahMos do Ấn Độ sản xuất cho Indonesia, bảo đảm nguồn cung uranium từ Australia, đồng thời nâng cấp quan hệ với New Zealand lên Đối tác chiến lược - bước đi mà hai bên nhấn mạnh là một “cột mốc”.

Xét riêng lẻ, không thỏa thuận nào trong số này đủ sức làm thay đổi cục diện khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Tuy nhiên, khi đặt trong tổng thể, chúng phản ánh một xu hướng rõ nét: Các cường quốc tầm trung đang đẩy mạnh gắn kết với nhau trong bối cảnh niềm tin đối với Mỹ suy giảm.

Hoạt động ngoại giao diễn ra theo cả hai chiều. Chuyến công du của ông Modi diễn ra ngay sau chuyến thăm New Delhi trong tháng 7 của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi. Trước đó, tháng 4, ông Modi đã tiếp đón Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung.

Tuy nhiên, sẽ là cường điệu nếu cho rằng điều đó đồng nghĩa các cường quốc tầm trung đang rời xa Mỹ. Trong bối cảnh địa chính trị đầy biến động hiện nay, việc khái quát hóa như vậy là thiếu thận trọng, nhất là khi Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn là các đồng minh của Washington.

Khảo sát năm 2026 của Viện ISEAS - Yusof Ishak (Singapore), được thực hiện với khoảng 2.000 nhà hoạch định chính sách và chuyên gia tại Đông Nam Á, cho thấy khu vực ngày càng lo ngại về ảnh hưởng của Mỹ.

Trong bối cảnh đó, New Delhi có thể mang đến cho các quốc gia một lựa chọn giúp họ vừa cân bằng, vừa phòng ngừa rủi ro chiến lược mà không buộc phải chọn phe giữa Washington và Bắc Kinh. Chiến lược phòng ngừa này không phải điều mới mẻ, nhưng đã trở nên cấp thiết hơn trong bối cảnh kinh tế địa chính trị và địa chính trị toàn cầu biến động dưới tác động từ các chính sách của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhiệm kỳ hai cũng như cuộc xung đột ở Iran.

“Không quốc gia nào trong số này tìm cách rời bỏ Washington, họ chỉ đang phản ứng trước những thay đổi trong cục diện Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương”, bà Shruti Pandalai, Chủ tịch phụ trách nghiên cứu về Ấn Độ tại Viện Lowy (Australia), nhận định.

Các bên cùng có lợi

Các mối quan hệ giữa các cường quốc tầm trung ngày càng được thắt chặt đã mang lại những kết quả cụ thể. Chặng dừng chân của ông Modi tại Melbourne là minh chứng rõ nét.

Đây là chuyến thăm Australia lần thứ ba của ông Modi. Ngôn từ trong tuyên bố chung của Hội nghị thượng đỉnh cũng cho thấy quan hệ song phương đã chuyển từ giai đoạn xây dựng khuôn khổ sang triển khai thực chất, với 18 kết quả đạt được, từ thỏa thuận cung cấp uranium đến hợp tác công nghiệp quốc phòng và xây dựng các hành lang khoáng sản chiến lược.

“Đó là mối quan hệ đã vượt qua giai đoạn ‘còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác’ như cách Australia từng mô tả”, bà Pandalai nhận định.

Theo bà, Australia được hưởng lợi khi vừa đa dạng hóa đối tác, giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, vừa tăng cường quan hệ với một đối tác hàng hải có hiện diện thực chất tại Ấn Độ Dương - điều mà Canberra khó có thể tự mình xây dựng.

Thêm nữa, việc được nhìn nhận là quốc gia có thể duy trì quan hệ gần gũi với Ấn Độ cũng giúp Australia khẳng định vị thế là một tác nhân độc lập và trách nhiệm tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, thay vì chỉ đơn thuần là đồng minh của Mỹ.

Vụ thử tên lửa của Trung Quốc ngày 6/7 càng củng cố lập luận này. Hai ngày trước cuộc gặp giữa ông Modi và Thủ tướng Australia Anthony Albanese, Trung Quốc đã phóng thử một tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, bay quãng đường 7.300 km tới vùng biển thuộc Khu vực Phi hạt nhân Nam Thái Bình Dương.

Tên lửa rơi xuống khu vực phía Đông Bắc quần đảo Solomon, giữa Nauru và Tonga, gần Tuvalu.

Theo Giáo sư danh dự Carlyle Thayer thuộc Đại học New South Wales (Canberra), nhiều khả năng Trung Quốc không chủ ý sắp xếp vụ thử tên lửa trùng với Hội nghị thượng đỉnh Australia-Ấn Độ lần thứ ba. “Tuy nhiên, vụ việc đã vô hình trung nhấn mạnh tầm quan trọng của mối quan hệ hợp tác quốc phòng đang ngày càng phát triển giữa Australia và Ấn Độ”, ông Carlyle Thayer bình luận.

Ấn Độ và chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon nồng nhiệt chào đón Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi. (Nguồn: Getty Images)

Phép thử độ liên kết

Ấn Độ đang tận dụng lợi thế khi được nhìn nhận là một đối tác ổn định, thị trường lớn cùng dấu ấn ngày càng lớn trong lĩnh vực an ninh hàng hải.

Cộng đồng người Ấn ở nước ngoài ngày càng đông đảo cũng góp phần làm nên sức ảnh hưởng của New Delhi. Với một số quốc gia có cộng đồng người gốc Ấn lớn, việc tăng cường quan hệ với Ấn Độ còn có thể mang lại lợi ích về chính trị trong nước.

Tại sự kiện Melbourne Meets Modi sôi động ngày 9/7, ông Modi và Thủ tướng Anthony Albanese đã phát biểu trước khoảng 30.000 người Australia gốc Ấn.

Đối với ông Modi, chuyến công du này cũng mang ý nghĩa chính trị trong nước khi giúp ông chứng minh rằng Ấn Độ vẫn giữ vai trò quan trọng trên trường quốc tế, sau khi phải đối mặt với chỉ trích trong nước vì bị cho là đứng ngoài quan sát cuộc xung đột tại Iran.

Tất cả những diễn biến trên không thể “qua mắt” Washington. Ngày 14/7, Thứ trưởng Quốc phòng Mỹ phụ trách chính sách Elbridge Colby đăng trên mạng xã hội X rằng Washington không lo ngại trước “hàng loạt bàn luận về một chiến lược tập thể của các cường quốc tầm trung”.

“Điều chúng tôi lo ngại hơn là một số đồng minh và đối tác có thể tin rằng đó là một chiến lược thực sự, từ đó lãng phí thời gian, tiền bạc và nguồn vốn chính trị vào một sự sao nhãng”, ông Elbridge Colby bày tỏ, đồng thời cho rằng “các cường quốc tầm trung không có nền tảng thống nhất đủ rõ ràng để liên kết với nhau”.

Tuy nhiên, tại phần lớn khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nền tảng đó dường như đã hiện hữu.

Việc các quan hệ đối tác giữa các cường quốc tầm trung trong khu vực ngày càng được củng cố và làm sâu sắc hơn là là tất yếu và dễ hiểu trong bối cảnh địa chính trị khó lường hiện nay.

Dẫu vậy, phép thử thực sự đối với những quan hệ Đối tác chiến lược này sẽ nằm ở việc liệu các thỏa thuận có được triển khai đầy đủ trên thực tế hay không, cũng như liệu lòng tin đã được gây dựng có đủ bền vững để đứng vững trước cuộc khủng hoảng tiếp theo.