Chống khai thác IUU: Hải Phòng 'làm sạch' dữ liệu tàu cá, Lâm Đồng là điểm sáng

Với sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền và sự đồng lòng của người dân các địa phương, những tín hiệu vui từ các đợt kiểm tra của Ủy ban châu Âu (EC) gần đây cho thấy, nếu duy trì được kỷ cương và trách nhiệm như hiện tại, ngày “thẻ vàng” được gỡ bỏ sẽ không còn xa.

Vùng 5 Hải quân tăng cường chống khai thác IUU Đặt mục tiêu đến 15/11 chấm dứt tình trạng khai thác IUU Quyết tâm gỡ 'thẻ vàng' IUU trong năm 2025, phát triển nghề cá bền vững

Lâm Đồng quản lý chặt chẽ tàu cá, xử lý nghiêm vi phạm

Lâm Đồng đang trở thành điểm sáng cả nước trong chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), góp phần giữ vững uy tín ngành thủy sản và hướng tới mục tiêu sớm gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu.

Sở Nông nghiệp và Môi trường - cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo chống khai thác IUU tỉnh cho biết, đến cuối tháng 12/2025, toàn tỉnh có 8.210 tàu cá đã được đăng ký. Đáng chú ý, tỷ lệ tàu cá được cập nhật dữ liệu dân cư quốc gia (VNeID) đạt 98,76%, kết quả trên thể hiện sự nỗ lực lớn của các địa phương và ngành chức năng trong việc đồng bộ hóa dữ liệu, tạo nền tảng cho quản lý hiện đại thời gian tới.

Tỷ lệ tàu cá được cấp giấy phép khai thác cũng đạt trên 90%, góp phần đưa hoạt động khai thác đi vào nền nếp. Đối với 779 tàu cá đã hết hạn giấy phép hoặc không đủ điều kiện tham gia khai thác, ngành chức năng đã thống kê đầy đủ, thông báo cụ thể đến từng xã, phường để tổ chức giám sát, kiểm soát chặt chẽ, kiên quyết không cho xuất bến đi khai thác. Cách làm này thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật, mặt khác giúp ngư dân nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của mình trong tham gia hoạt động trên biển.

Trong kiểm soát hoạt động tàu cá, lực lượng bộ đội biên phòng đóng vai trò nòng cốt. Từ đầu năm 2025 đến nay, các đơn vị đã kiểm soát hơn 68.500 lượt tàu cá xuất - nhập bến, kịp thời phát hiện, ngăn chặn các tàu không đủ điều kiện hoạt động. Đặc biệt, Tổ giám sát tàu cá của Chi cục Thủy sản và Biển đảo duy trì trực ban 24/24 giờ, theo dõi chặt chẽ tín hiệu giám sát hành trình (VMS), kịp thời cảnh báo, xử lý các tình huống phát sinh trên biển.

Chống khai thác IUU: Hải Phòng làm sạch dữ liệu tàu cá, Lâm Đồng thành điểm sáng

Bộ đội Biên phòng tỉnh Lâm Đồng kiểm tra, kiểm soát hoạt động khi tàu cá chuẩn bị xuất bến. (Nguồn: Báo Lâm Đồng)

Việc xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác, nhất là đối với các lô hàng xuất khẩu sang thị trường châu Âu, được thực hiện nghiêm túc, chặt chẽ, tuân thủ đầy đủ các quy định về chống khai thác IUU. Qua đó, góp phần giữ vững uy tín của thủy sản Lâm Đồng nói riêng, Việt Nam nói chung và trên thị trường quốc tế.

Đối với nhiệm vụ chống khai thác IUU, tỉnh kiên quyết, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Tháng 5/2025, tỉnh có 1 tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài bị Malaysia bắt giữ, vụ việc đã được xử lý dứt điểm, chủ tàu bị xử phạt 900 triệu đồng. Từ đó đến nay, tỉnh ta không có tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Đối với các hành vi mất kết nối VMS và vượt ranh giới khai thác, từ năm 2024 đến nay, toàn bộ 789 trường hợp phát hiện vi phạm đã được xử lý, đạt tỷ lệ 100%. Riêng trong năm 2025, đã xử phạt 139 trường hợp với tổng số tiền trên 5 tỷ đồng, góp phần tăng tính răn đe, phòng ngừa vi phạm.

Bên cạnh xử lý vi phạm, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được xác định là giải pháp căn cơ, lâu dài. Hàng trăm phóng sự, tin bài tuyên truyền về chống khai thác IUU đã được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng; hàng ngàn lượt ngư dân được tuyên truyền, hướng dẫn, ký cam kết không vi phạm IUU.

Việc tổ chức các phiên tòa giả định gắn với các hành vi vi phạm cụ thể đã giúp ngư dân dễ hiểu, dễ nhớ, từ đó nâng cao ý thức chấp hành pháp luật. Với những nỗ lực và kết quả đạt được, tại phiên họp đánh giá về công tác chống khai thác IUU diễn ra cuối tháng 12/2025, Lâm Đồng là 1 trong 2 tỉnh trên toàn quốc được Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà - Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU biểu dương, đánh giá cao.

Hải Phòng giám sát chặt chẽ tàu "3 không"

Bằng cách thắt chặt quy trình đăng kiểm, giám sát chặt chẽ tàu "3 không" và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm vùng biển nước ngoài, Hải Phòng đang nỗ lực khẳng định cam kết trong cuộc đua nước rút đưa ngành thủy sản Việt Nam trở lại "quỹ đạo xanh".

Một trong những rào cản lớn nhất trong công tác quản lý tại Hải Phòng thời gian qua là sự tồn tại của nhóm tàu cá "3 không": Không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép khai thác. Những con tàu này thường hoạt động tự phát, gây khó khăn cho việc kiểm soát sản lượng và vùng biển hoạt động.

Để giải quyết triệt để tình trạng này, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng đã phối hợp cùng chính quyền các địa phương ven biển như Thủy Nguyên, Cát Hải, Đồ Sơn, Tiên Lãng triển khai chiến dịch rà soát tổng thể. Theo đó, các tổ công tác đã đến từng ngõ, gõ từng nhà để hướng dẫn ngư dân thực hiện thủ tục đăng ký theo quy định mới nhất. Đối với những tàu không đủ điều kiện hoạt động, lực lượng chức năng kiên quyết yêu cầu nằm bờ hoặc thực hiện các biện pháp chế tài mạnh mẽ.

Bên cạnh đó, việc giám sát thiết bị hành trình (VMS) được coi là "mắt thần" để ngăn chặn vi phạm. Trung tâm dữ liệu giám sát tàu cá của thành phố luôn hoạt động 24/7, kịp thời phát hiện và phát tín hiệu cảnh báo đối với những tàu mất kết nối hoặc có dấu hiệu vượt ranh giới vùng biển cho phép. Việc xử phạt nguội thông qua dữ liệu VMS cũng được thực hiện nghiêm minh, tạo tính răn đe lớn trong cộng đồng ngư dân.

Mới đây, tại Hội nghị cung cấp thông tin và giao ban báo chí, ông Vũ Bá Công, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng cho biết, hiện nay Thành phố đang quản lý 788 tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên. Thành phố đã hoàn thành mục tiêu cấp giấy phép khai thác thủy sản cho 100% tàu cá đủ điều kiện theo quy định.

Trong nhóm tàu chủ lực đánh bắt xa bờ (chiều dài từ 15m trở lên) gồm 274 chiếc, tỷ lệ lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) đạt tuyệt đối 100%. Điểm đột phá trong công tác quản lý năm nay là việc "làm sạch" dữ liệu. Toàn bộ thông tin tàu cá đã được đối soát qua ứng dụng VNeID và cập nhật đồng bộ lên Hệ thống phần mềm quản lý nghề cá Quốc gia (VN-Fishbase).

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng về tháng cao điểm chống khai thác IUU, Hải Phòng đã kiện toàn Ban chỉ đạo từ cấp Thành phố đến các xã, phường ven biển. Văn phòng đại diện kiểm soát nghề cá được duy trì trực chiến để xử lý nghiêm các lỗi vi phạm từ trong bờ.

Cùng với đó, ý thức của ngư dân cũng có sự thay đổi rõ rệt, từ việc đối phó sang tự giác ghi nhật ký khai thác, báo cáo xuất nhập bến và duy trì thiết bị VMS hoạt động 24/24 giờ khi ở trên biển. Tuy nhiên, áp lực gỡ "thẻ vàng" đòi hỏi những biện pháp mạnh tay hơn. Thành phố đã chỉ đạo các lực lượng chức năng nắm chắc vị trí neo đậu của từng tàu nằm bờ – những tàu chưa đủ điều kiện hoạt động do thiếu đăng kiểm hoặc chưa lắp VMS.

Trong giai đoạn tới, Hải Phòng sẽ tổ chức thêm các đợt cao điểm tuần tra tại cửa sông, cửa biển và các bến cá tự sinh. (Nguồn: Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp)

Danh sách này được giao cho cán bộ cấp xã, thôn giám sát chặt chẽ, thậm chí áp dụng biện pháp niêm phong, khóa tàu hoặc sắp xếp neo đậu tập trung để ngăn chặn việc lén lút hoạt động. Để giải quyết tận gốc vấn đề, Hải Phòng đang xây dựng đề án chuyển đổi nghề cho ngư dân. Mục tiêu là giảm dần số lượng tàu cá, giảm cường lực khai thác để bảo tồn nguồn lợi thủy sản, đồng thời tạo ra các sinh kế mới gắn với nuôi trồng và dịch vụ biển.

Thành phố cũng đang triển khai các chính sách hỗ trợ ngư dân nâng cấp, thay thế thiết bị VMS nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật mới tại Nghị định 37/2024. Song song đó, các quy định về truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi môi giới, tổ chức đưa tàu cá ra vùng biển nước ngoài đang được tuyên truyền sâu rộng tới từng hộ dân để răn đe.

Trong giai đoạn tới, Hải Phòng sẽ tổ chức thêm các đợt cao điểm tuần tra tại cửa sông, cửa biển và các bến cá tự sinh. Những tàu cá không đánh dấu, không ghi số hiệu hoặc cố tình ngắt kết nối VMS sẽ bị xử lý ở khung hình phạt cao nhất.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng, bên cạnh việc kiểm soát trên biển, khâu hậu cần tại các cảng cá cũng là "mắt xích" quan trọng để EC đánh giá sự nỗ lực của Việt Nam. Tại các cảng cá trọng điểm như Ngọc Hải hay Trân Châu, quy trình giám sát sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng đã được siết chặt hơn bao giờ hết.

Ngư dân khi cập cảng bắt buộc phải thực hiện ghi chép nhật ký khai thác đầy đủ, chính xác về thời gian, tọa độ và chủng loại hải sản. Các tổ công tác liên ngành tại cảng có nhiệm vụ đối chiếu dữ liệu từ nhật ký với hành trình thực tế trên hệ thống giám sát. Sự minh bạch này không chỉ giúp việc truy xuất nguồn gốc được thuận lợi mà còn bảo vệ quyền lợi cho chính những ngư dân làm ăn chân chính khi đưa sản phẩm vào các thị trường khó tính.

Tuy nhiên, bên cạnh các biện pháp hành chính, công tác tuyên truyền đóng vai trò then chốt. Chính quyền Hải Phòng xác định rằng: Chỉ khi ngư dân thay đổi tư duy từ "khai thác bằng mọi giá" sang "khai thác có trách nhiệm", "thẻ vàng" mới thực sự được gỡ bỏ bền vững. Những buổi tập huấn ngay tại cầu cảng, những tờ rơi về Luật Thủy sản được trao tận tay chủ tàu đã dần làm thay đổi nhận thức của bà con. Ngư dân bắt đầu hiểu rằng, tuân thủ IUU không phải là đối phó với kiểm tra, mà là để bảo vệ sinh kế lâu dài của chính họ và con cháu mai sau.