 |
| Việc dòng tiền ồ ạt chảy vượt khỏi dự tính của Sở Giao dịch khiến sàn HOSE không thể chịu tải. (Nguồn: HOSE) |
Thanh khoản thị trường tăng trưởng ấn tượng thời gian qua tưởng chừng đã là thành tích của ngành chứng khoán trong việc thu hút nguồn lực vốn của thị trường. Nhưng đến nay, bài toán nguồn lực khan hiếm, cụ thể là năng lực xử lý hạn chế của hệ thống giao dịch cũ đang đặt ra bài toán khó nhất trong lịch sử hoạt động của sàn HOSE.
Ba tháng sống chung với lũ
Trở thành thói quen suốt cả tháng nay, Thịnh Đạt, chuyên viên môi giới phụ trách nhóm nhà đầu tư của một công ty chứng khoán nằm trong top 5 thị phần luôn theo dõi để thông báo tới khách hàng trên nhóm chat của mình về việc Sở Giao dịch chứng khoán TP.HCM (HOSE) dừng nhận lệnh.
Thông thường, tầm gần 2 giờ chiều, có hôm sớm hơn, thậm chí ngay từ sáng, xuất hiện các hiện tượng bất thường như lệnh nhập không vào hệ thống, giá hai chiều mua - bán chưa gặp nhưng đã khớp...
| Tin liên quan |
 'Chuyển nhà' từ HOSE sang HNX: Liệu có hết 'tắc đường' trên 'chợ' chứng khoán? |
Chuyện các sàn giao dịch chứng khoán trên thế giới gặp sự cố kỹ thuật phải dừng giao dịch là không hiếm, nhưng điều lạ là hiện tượng này tại HOSE đã diễn ra ròng rã mấy tháng qua.
Đúng 3 tháng trước, phiên giao dịch ngày 17/12/2020 là lần đầu hiện tượng lệnh giao dịch bị chậm được xác nhận và có phản hồi từ HOSE. Khi đó, phía Sở Giao dịch cho biết, lệnh không vào hệ thống, chứ bản thân hệ thống giao dịch không có sai sót.
Thông tin sau này chia sẻ, khả năng xử lý của HOSE - hệ thống sử dụng từ năm 2000 do đối tác Thái Lan cung cấp rất hạn chế, chỉ là 900.000 lệnh/ngày, trong khi công suất tối đa của Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) hiện đạt 20-30 triệu lệnh/ngày.
“Có thể nói, đây là cơ chế tự bảo vệ của hệ thống”, lãnh đạo HOSE từng giải thích.
Việc dòng tiền ồ ạt chảy vượt khỏi dự tính của Sở Giao dịch khiến sàn HOSE không thể chịu tải.
Thanh khoản sàn HOSE hoàn toàn có thể xác lập những kỷ lục cao hơn nhiều so với hiện tại (quanh mức 14.000 - 16.000 tỷ đồng/ngày), bởi như tại phiên 17/12/2020, chỉ riêng giá trị giao dịch khớp lệnh phiên sáng đã gần 9.000 tỷ đồng.
Với mức phí giao dịch 0,3%, phía Sở Giao dịch có thể thu về 600 triệu đồng từ cả hai bên mua - bán với mỗi 1.000 tỷ đồng giá trị giao dịch trên sàn. Một nguồn thu lớn bị hụt đi bởi hạn chế từ chiếc áo cũ đã chật này.
Trái đắng từ sự phụ thuộc
HOSE từng vướng một sự cố lớn hồi đầu năm 2018, khiến giao dịch buộc phải tạm dừng trong 2 ngày liên tiếp. Điểm khác biệt là, khi đó, HOSE cùng các chuyên gia của Sở Giao dịch chứng khoán Thái Lan (đơn vị cung cấp hệ thống) phân tích, tìm nguyên nhân và khắc phục sự cố. Còn lần này, dù đã tới 3 tháng trôi qua, trách nhiệm của người Thái khi các sự cố kỹ thuật đang được quy định như thế nào trong các hợp đồng liên quan đến hệ thống giao dịch là điều giới đầu tư không khỏi thắc mắc.
Đã có nhiều giải pháp đưa ra trong thời gian phải “tự lực cánh sinh” này.
Đầu tiên là phương án nâng lô giao dịch từ 10 cổ phiếu lên 100 cổ phiếu áp dụng ngay từ đầu năm 2021, nhưng đã sớm hết tác dụng. Một phương án khác đang được triển khai là kêu gọi các doanh nghiệp đang niêm yết trên sàn HOSE chuyển sang giao dịch tại sàn HNX. Phương án này khả thi, nhưng để hiệu quả, cần sự tự nguyện của tổ chức niêm yết.
Ngoài ra, còn có một số phương án đề xuất, nhưng những ý kiến này thường dẫn đến 2 vướng mắc: phụ thuộc vào đối tác nước ngoài và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của nhà đầu tư.
Hệ thống công nghệ của HOSE do chuyên gia Thái Lan vận hành và phía Việt Nam không thể can thiệp. Phương án nâng bước giá trở lại như trước khi điều chỉnh giảm hồi năm 2016 cũng không thể thực hiện, vì phải thay đổi core của hệ thống và cần chuyên gia Thái Lan thực hiện. Việc mở dung lượng hệ thống từ mức 900.000 lệnh/phiên hiện tại cũng từng được ông Trần Đắc Sinh, nguyên Chủ tịch HOSE chia sẻ là hoàn toàn phụ thuộc vào cái gật đầu trong đàm phán với đối tác Thái Lan.
Hai biện pháp được cho là có thể tạo hiệu quả ngay lập tức là tiếp tục nâng lô giao dịch tối thiểu và không cho phép hủy, sửa lệnh trong phiên. Tuy nhiên, 2 biện pháp này trực tiếp ảnh hưởng đến quyền lợi của các nhà đầu tư. Bởi sẽ cần đến cả trăm triệu đồng, tương đương với tài sản nhiều năm trời tích lũy, để có thể mua được một lô tối thiểu các cổ phiếu có thị giá cao như Vinamilk hay Vingroup. Bản thân người đứng đầu Bộ Tài chính cũng khẳng định trước mắt sẽ không sử dụng phương án nâng lô này.
Ánh sáng cuối đường hầm xuất hiện khi vào đầu tháng 3 vừa qua tại sự kiện "Đối thoại 2045” lãnh đạo từ doanh nghiệp tỷ USD đã đưa ra các hướng giải quyết tới Thủ tướng Chính phủ. Giải pháp được đưa ra là áp dụng hệ thống phần mềm đang được vận hành tại HNX cho hệ thống giao dịch tại HOSE.
“Đây là biện pháp khả thi và chỉ mất từ 3 - 4 tháng để triển khai và hoàn thiện”, ông Trương Gia Bình, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn FPT khẳng định quyết tâm trong buổi làm việc với Bộ Tài chính diễn ra trong chưa đầy 72 giờ đồng hồ sau đó.
Dù chưa thể thấy hiệu quả ngay trước mắt, nhưng vẫn là sớm hơn việc chờ chuyên gia Hàn Quốc xây dựng xong hệ thống KRX. Hợp đồng này đã ký kết từ cách đây 9 năm vẫn dang dở và phía Sở Giao dịch chứng khoán cũng chưa từng đưa ra một cam kết cụ thể về thời gian hệ thống mới có thể hoàn thành.
Các giải pháp tác động lên hệ thống không đơn giản.
Lãnh đạo một ngân hàng, khi nói về phương án thay đổi hệ thống core banking, từng ví von việc chuyển đổi này giống như việc tiếp nhiên liệu giữa hai máy bay trên bầu trời. Bản thân ngân hàng này cũng phải lựa chọn thời điểm nghỉ Tết để bắt đầu đi vào vận hành.
Một doanh nghiệp lớn như PNJ cũng từng lựa chọn thực hiện dự án ERP (giải pháp phần mềm quản lý đa chức năng), nhưng đã phải qua vài tháng “sự cố” trước khi dự án ổn định và mang về những thay đổi tích cực.
FPT có lợi thế, bởi họ không phải “tay mơ” khi đã trực tiếp xây dựng thành công hệ thống giao dịch chứng khoán tại HNX, hay hệ thống đăng ký, lưu ký và thanh toán bù trừ.
Thời gian 3 tháng là thách thức với ngay cả ông lớn công nghệ như FPT, nhưng khi mọi giải pháp đều có nhược điểm, thì đây vẫn là tia sáng hy vọng, cho thấy phụ thuộc vào nhà đầu tư Thái Lan không phải là sự lựa chọn duy nhất.
