Đến lúc nhà sản xuất Việt rũ bỏ tư duy làm thuê!

Thời điểm bước ngoặt để nhà sản xuất Việt từ vai trò gia công đơn thuần, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đó là một trong nhiều ý kiến nổi bật được đưa ra tại tọa đàm “Kết nối chuỗi cung ứng toàn cầu: Cơ hội và lộ trình hành động cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức mới đây.

Nhận diện "mỏ vàng" giá trị cao

Theo số liệu từ Cục Thống kê, số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thực hiện tại Việt Nam năm 2025 chạm mốc kỷ lục 27,62 tỷ USD, tăng trưởng 9% so với năm trước, cao nhất trong 5 năm qua, thể hiện sức hút bền bỉ của một điểm đến đầy tiềm năng. Đáng chú ý, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm tỷ trọng lớn nhất với 54,7% tổng vốn đầu tư, khẳng định vai trò mắt xích chiến lược của Việt Nam trong mạng lưới sản xuất thế giới.

Tuy nhiên, trên thực tế, dù tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước đã vượt ngưỡng 930 tỷ USD, việc khối FDI nắm giữ tới 77,3% cho thấy giá trị gia tăng mà doanh nghiệp nội địa giữ lại vẫn còn rất khiêm tốn.

Nhìn nhận vấn đề ở một góc độ khác, bà Trần Thị Thanh Tâm, Giám đốc Trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, chia sẻ về tỷ lệ nội địa hóa ở các lĩnh vực chủ lực hiện chỉ đạt từ 10 - 30%. Theo bà, khoảng trống này chính là dư địa khổng lồ để nhà sản xuất trong nước lấp đầy, khi các tập đoàn đa quốc gia vẫn đang ráo riết tìm kiếm nguồn cung tại chỗ để tối ưu chi phí vận hành và tăng hiệu quả xuất nhập khẩu.

Trong khi đó, ông Phạm Hải Phong, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI) cho biết, sức hấp dẫn của ngành cung ứng nội địa hiện nay không còn bó hẹp ở các linh kiện rời rạc giá trị thấp, mà đang mở rộng sang các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao hơn như cung ứng linh kiện, cụm chi tiết và giải pháp kỹ thuật cho các lĩnh vực như hệ thống tự động hóa, thiết bị gia dụng và xe điện. Ông Phong cho biết, sự phát triển của những đơn vị tiên phong như VinFast đang tạo lực kéo mạnh mẽ cho cộng đồng doanh nghiệp hỗ trợ tiến tới sản xuất trọn gói các cụm chi tiết phức tạp.

Bên cạnh các thị trường truyền thống, dòng chảy thương mại đang mở rộng sang những điểm đến mới như Ấn Độ và một số nền kinh tế Đông Á. Cùng với đó, nhiều đoàn doanh nghiệp quốc tế liên tục tìm đến Việt Nam, không chỉ để tìm nhà cung ứng, mà còn tìm kiếm đối tác có năng lực nghiên cứu và phát triển nhằm cùng tham gia vào khâu thiết kế và hoàn thiện sản phẩm cuối cùng.

Xu hướng này tạo ra cơ hội mang tính bước ngoặt: từ vai trò gia công đơn thuần, doanh nghiệp Việt có thể từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, tiến tới các mô hình sản xuất OEM (nhà sản xuất thiết bị gốc) và ODM (Nhà sản xuất thiết kế gốc) trên bản đồ công nghiệp toàn cầu. Đây cũng là điều kiện then chốt để thoát khỏi áp lực cạnh tranh bằng chi phí thấp, chuyển sang cạnh tranh bằng năng lực công nghệ và giá trị gia tăng.

Khi đối tác không tìm người giỏi nhất

Nêu quan điểm "để rũ bỏ tư duy làm thuê", Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ thế hệ mới Hanel PT Trần Đức Tùng cho rằng, doanh nghiệp Việt cần giải bài toán về niềm tin thay vì chạy đua trang bị máy móc. Ông Tùng chia sẻ bài học thực tế rằng, có nhiều đơn vị giàu tiềm lực tài chính, sẵn sàng mua sắm công nghệ hiện đại, vẫn bị các "ông lớn" FDI từ chối vì thiếu đi sự minh bạch và hệ giá trị văn hóa tương đồng.

Theo lãnh đạo Hanel PT, nhà mua hàng quốc tế không tìm người giỏi nhất mà tìm đối tác đáng tin cậy nhất. Nếu thiếu đi "phần gốc" là sự cam kết bền vững, mọi tiềm lực tài chính chỉ là "phần ngọn" thiếu vững chắc.

Nêu một câu chuyện thực tế cho tư duy này, ông Tùng kể lại bài học lấn sân sang lĩnh vực lắp ráp bảng mạch điện tử của Hanel PT vào năm 2017. Dù đối mặt với mức đầu tư dây chuyền lên tới hàng triệu USD trong khi chưa hề có kinh nghiệm hay sở hữu máy móc, doanh nghiệp vẫn nhận được cái "gật đầu" từ khách hàng nhờ sự nhất quán trong văn hóa quản trị và tầm nhìn dài hạn đầy thuyết phục.

Vị lãnh đạo của Hanel PT khẳng định, việc đối tác sẵn sàng hỗ trợ đào tạo và chuyển giao kỹ thuật đã cho thấy, nếu doanh nghiệp chứng minh được sự tử tế và khát vọng dài hạn, mọi rào cản về kỹ thuật đều có thể được tháo gỡ.

Từ bài học đó, ông Tùng khuyến khích các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ nên có lộ trình thiết lập vị thế theo mô hình ba nấc bền vững: bắt đầu từ giá trị văn hóa và cam kết ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị); kế đến là hệ thống vận hành số hóa minh bạch; và cuối cùng mới là năng lực sản xuất.

"Chỉ khi rũ bỏ được tâm lý "chờ việc" để chủ động làm chủ từ tư duy quản trị đến năng lực R&D, nhà sản xuất Việt mới thực sự thoát khỏi thân phận làm thuê để trở thành đối tác chiến lược trong chuỗi giá trị toàn cầu", Phó Tổng Giám đốc Hanel PT kết luận.