Hành trình xanh từ câu chuyện hồi sinh rác thải

Trước những thách thức ngày càng lớn của các vấn đề về môi trường, các sáng kiến tái chế đang dần trở thành lời giải cho bài toán kéo dài tuổi thọ vật liệu và hạ nhiệt áp lực rác thải.

Indonesia đẩy mạnh chuyển đổi rác thải thành điện năng nhằm bảo vệ môi trường Hà Nội đưa ra Lộ trình giảm phát thải nhựa, siết chặt quản lý nhựa dùng một lần và thay đổi hành vi tiêu dùng Ngày Môi trường thế giới 2025: Chung tay chống ô nhiễm nhựa

Tại Hà Nội, doanh nghiệp xã hội Gaea lựa chọn một hướng đi đầy thiết thực: thu gom bạt, băng rôn quảng cáo cũ và vải vụn để tái chế thành những sản phẩm có thể sử dụng trong đời sống hằng ngày.

Không chỉ hướng tới mục tiêu giảm lượng rác thải bị bỏ đi, mô hình này còn tạo thêm sinh kế cho phụ nữ nông thôn và góp phần lan tỏa lối sống tiêu dùng bền vững trong cộng đồng.

Thông qua những sản phẩm nhỏ bé nhưng hữu ích, câu chuyện về việc tái sử dụng vật liệu được truyền tải theo cách gần gũi hơn với người tiêu dùng.

Ý tưởng "hồi sinh" phế liệu

Chia sẻ với phóng viên, chị Ngọc, phụ trách truyền thông doanh nghiệp cho biết, ý tưởng về Gaea được hình thành từ năm 2019, trong bối cảnh nhiều hoạt động sản xuất và kinh doanh bị gián đoạn do dịch Covid-19. Khi xưởng may mặc nhỏ của mình buộc phải tạm dừng hoạt động, chị Linh, nhà sáng lập dự án, đối mặt với lượng lớn vải vụn tồn đọng sau quá trình cắt may.

Chị Ngọc, phụ trách truyền thông doanh nghiệp xã hội Gaea, chia sẻ về ý tưởng hình thành mô hình tái chế. (Ảnh: Thảo Vy)

Những mảnh vải thừa vốn thường bị bỏ đi hoặc xử lý như rác thải công nghiệp. Tuy nhiên, với kinh nghiệm từng làm việc trong các tổ chức hoạt động về môi trường, chị Linh bắt đầu đặt câu hỏi liệu những vật liệu này có thể được tận dụng theo cách khác hay không.

Thay vì bị loại bỏ như rác công nghiệp, những mảnh vải thừa được chị thử ghép nối để tạo thành sản phẩm mới. Từ đó, ý tưởng "hồi sinh" phế liệu dần hình thành và trở thành nền tảng cho sự ra đời của Gaea.

ý tưởng biến phế liệu thành sản phẩm mới dần hình thành và trở thành nền tảng cho sự ra đời của Gaea. (Nguồn: Gaea)

Ý tưởng biến phế liệu thành sản phẩm mới trở thành nền tảng cho sự ra đời của Gaea. (Nguồn: Gaea)

Tuy nhiên, hành trình biến rác thải thành sản phẩm hữu ích không dễ dàng. Khác với nguyên liệu mới có kích thước và chất lượng đồng đều, các vật liệu tái chế thường có hình dạng, màu sắc và độ bền khác nhau. Điều này đòi hỏi quá trình phân loại, làm sạch và xử lý kỹ lưỡng trước khi đưa vào sản xuất.

Bên cạnh đó, các loại bạt quảng cáo, băng rôn sự kiện hay bao bì nhựa cũng cần trải qua nhiều công đoạn như làm sạch, cắt gọt và xử lý bề mặt để đảm bảo có thể tái sử dụng.

Theo chia sẻ từ nhóm dự án, chi phí vận chuyển, xử lý và nhân công là những thách thức đáng kể, đặc biệt đối với một doanh nghiệp xã hội có quy mô nhỏ và nguồn lực hạn chế.

Dù vậy, những khó khăn ban đầu cũng giúp nhóm sáng lập dần hoàn thiện quy trình làm việc với vật liệu tái chế, từ khâu thu gom đến thiết kế và sản xuất. Qua thời gian, các sản phẩm không chỉ cải thiện về độ bền mà còn mang tính thẩm mỹ cao hơn.

Những sản phẩm mang thông điệp xanh

Từ những vật liệu tưởng chừng bỏ đi như bạt nhựa cũ hay vải vụn, Gaea tạo ra nhiều sản phẩm quen thuộc trong đời sống hằng ngày như túi xách, ví cầm tay, túi đựng laptop, túi tote hay dây buộc tóc. Mỗi sản phẩm được thiết kế dựa trên đặc điểm riêng của từng loại vật liệu.

Những sản phẩm được tái chế hoàn toàn từ phế liệu. (Ảnh: Thảo Vy, Phương Anh)

Đặc điểm chung của các sản phẩm này là tỷ lệ vật liệu tái chế khá cao. Trong nhiều trường hợp, phần vỏ túi được làm từ bạt quảng cáo đã qua sử dụng, trong khi lớp lót và các chi tiết trang trí được tận dụng từ vải vụn của các xưởng may. Cách kết hợp này giúp hạn chế tối đa việc sử dụng nguyên liệu mới, đồng thời tận dụng được những phần vật liệu vốn dễ bị bỏ đi.

Quá trình thiết kế sản phẩm cũng phải linh hoạt để phù hợp với tính chất không đồng đều của vật liệu tái chế. Mỗi tấm bạt hay mảnh vải có kích thước và hoa văn khác nhau, vì vậy các nhà thiết kế phải điều chỉnh mẫu mã sao cho tận dụng được tối đa diện tích vật liệu. Qua đó, mỗi sản phẩm đều mang nét độc đáo riêng biệt.

Các sản phẩm được ứng dụng thực tế trong đời sống. (Ảnh: Thảo Vy, Phương Anh)

Ngoài kênh bán lẻ, Gaea còn hợp tác với một số tổ chức và doanh nghiệp theo mô hình B2B. Các đơn vị này gửi lại bạt quảng cáo hoặc vật liệu sau sự kiện để tái chế thành quà tặng như túi tote, sổ tay hoặc phụ kiện cho những chương trình tiếp theo.

Cách làm này không chỉ giúp giảm lượng rác thải sau các sự kiện mà còn tạo ra một vòng tuần hoàn ngay trong hoạt động của doanh nghiệp. Thay vì bị bỏ đi sau một thời gian ngắn, những tấm banner quảng cáo có thể trở thành sản phẩm hữu ích trong đời sống thường ngày.

Mục tiêu của Gaea là lan tỏa tinh thần vì môi trường và thay đổi cách nhìn của cộng đồng về giá trị của rác thải. (Ảnh: Thảo Vy, Phương Anh)

Theo đại diện dự án, mục tiêu của Gaea không chỉ dừng lại ở việc tiêu thụ các sản phẩm tái chế. Điều quan trọng hơn là thay đổi cách nhìn của cộng đồng về giá trị của rác thải. Khi được xử lý và sáng tạo phù hợp, nhiều loại vật liệu sau sử dụng vẫn có thể tiếp tục vòng đời của mình thay vì trở thành rác thải ngay từ đầu.

Khi tái chế gắn với sinh kế cộng đồng

Một trong những điểm đáng chú ý trong mô hình của Gaea là việc kết hợp mục tiêu môi trường với hỗ trợ sinh kế cho cộng đồng địa phương. Các công đoạn may và hoàn thiện sản phẩm được giao cho những phụ nữ có hoàn cảnh khó khăn tại một số địa phương thuộc tỉnh Hưng Yên.

Đây là những lao động vốn chủ yếu làm nông nghiệp hoặc công việc thời vụ, thu nhập không ổn định. Thông qua việc tham gia vào quá trình sản xuất của Gaea, họ có thêm cơ hội kiếm thêm thu nhập từ những công việc thủ công.

Các sản phẩm tái chế mang đến nguồn thu nhập cho những người phụ nữ yếu thế. (Nguồn: Gaea)

Hình thức làm việc được thiết kế khá linh hoạt. Nhiều khâu sản xuất có thể thực hiện tại nhà hoặc theo nhóm nhỏ, giúp người lao động có thể chủ động sắp xếp thời gian giữa công việc và việc chăm sóc gia đình.

Bên cạnh thu nhập, người lao động cũng được hướng dẫn các kỹ năng may và xử lý vật liệu tái chế. Những kỹ năng này không chỉ phục vụ cho việc sản xuất sản phẩm của Gaea mà còn giúp họ có thêm kinh nghiệm trong các công việc thủ công khác.

Theo nhóm dự án, quá trình hợp tác với cộng đồng địa phương cũng giúp lan tỏa nhận thức về việc tái sử dụng vật liệu. Khi trực tiếp tham gia vào quá trình biến rác thải thành sản phẩm mới, nhiều người bắt đầu nhìn nhận rác thải theo cách khác, không chỉ là thứ cần bỏ đi, mà còn là nguồn tài nguyên có thể được tận dụng.

Trong bối cảnh lượng rác thải và phế liệu ngày càng gia tăng, những mô hình tái chế quy mô nhỏ như Gaea được xem là một trong những hướng tiếp cận thiết thực để kéo dài vòng đời của vật liệu.

Dù còn nhiều thách thức về chi phí, nguồn nguyên liệu và thị trường tiêu thụ, các sáng kiến đang góp phần tạo ra những vòng tuần hoàn mới cho những vật liệu tưởng chừng đã hết giá trị và lan tỏa câu chuyện bảo vệ môi trường tới cộng đồng.