Trước thảm họa, Nhật Bản chế tạo 37.000 xe con và xe tải mỗi ngày, trong đó hơn một nửa được xuất khẩu. Theo thống kê chính thức, 14% tổng sản lượng 72 triệu ô tô trên toàn cầu được chế tạo tại Nhật trong năm 2010. Tuy nhiên, hầu hết các hãng xe Nhật và một vài hãng xe khác đã buộc phải đóng cửa các cơ sở chế tạo tại nước Nhật ít nhất cho tới giữa tuần sau, thậm chí có thể lâu hơn nữa.
Thậm chí, các nhà máy từ Louisiana (Mỹ) đến Thái Lan hiện đang trong tình trạng thiếu linh kiện sản xuất từ Nhật Bản. Các tập đoàn xe hơi Mỹ cũng khó có thể miễn dịch. Lần đầu tiên GM sẽ ngừng sản xuất vô thời hạn tại nhà máy sản xuất xe tải ở Bắc Mỹ vì thiếu linh kiện. Nếu các nhà máy sản xuất linh kiện ô tô tại Nhật Bản đóng cửa thêm vài tuần nữa, giới giao dịch và các hãng chế tạo ô tô sẽ cảm nhận những hiệu ứng ngày càng sâu sắc hơn: ít ô tô hơn, doanh thu giảm sút và khách hàng nản lòng.
Giới phân tích cho rằng hiện vẫn còn quá sớm để tính toán mức thiệt hại của toàn ngành ô tô. Song, ngân hàng Goldman Sachs ước tính tình trạng đóng cửa các nhà máy khiến các hãng xe hơi Nhật Bản thiệt hại hơn 150 triệu USD/ngày. Trong khi các nhà môi giới, giao dịch xe hơi Nhật Bản có thể sẽ không thể nhận đơn đặt mua từ đầu năm nay.
Theo Goldman Sachs, việc đóng cửa trong 1 tháng sẽ gây thiệt hại cho Toyota 2 tỷ USD. Các đợt thu hồi xe do lỗi kỹ thuật trong năm 2010 cũng đã khiến Toyota tổn thất khoảng 2 tỷ USD. Cuộc khủng hoảng mới nhất xuất hiện vào lúc giá đồng yên ngày càng leo thang sẽ bào mòn lợi nhuận của các hãng xe hơi Nhật Bản. Nhật Bản là quê hương của hàng trăm nhà cung cấp linh kiện xe hơi, từ tập đoàn đa quốc gia lớn như Denso (doanh thu 32 tỷ USD năm 2010) cho tới các cửa hàng bán lẻ linh kiện. Trong khi đó, vùng Đông Bắc Nhật Bản là nơi bị thiệt hại nặng nề nhất, cũng là nơi sản xuất chủ yếu linh kiện cho các nhà cung cấp.
Vấn đề hiện nay là làm sao có thể đủ linh kiện cho các nhà sản xuất ô tô hiện vẫn chưa rõ. Ngay cả sau khi các nhà máy đã bắt đầu hoạt động trở lại, khả năng thiếu điện do sự cố hạt nhân gây nên có thể ảnh hưởng xấu đến hoạt động sản xuất trong nhiều tháng. Theo Giám đốc Dự báo toàn cầu của hãng nghiên cứu thị trường ô tô IHS Automotive - Micheal Robinet, hầu hết các nhà máy trên thế giới hiện chỉ đủ nguồn cung linh kiện trong 2-6 tuần, và sau đó có thể phải đóng cửa. Các hãng ô tô hiện khó có thể đánh giá mạng lưới cung cấp của họ, cũng như đường giao thông, đường sắt, cảng biển và sân bay phục vụ vận chuyển linh kiện. Honda đã mất gần một tuần chỉ để liên lạc với 100 nhà cung cấp linh kiện hàng đầu của mình. Tuy nhiên, mọi nỗ lực đều trở nên vô nghĩa đối với những loại linh kiện phức tạp và tinh vi như màn hình định vị và chip máy tính, vì khó có thể tìm kiếm được nguồn cung thay thế.
Giới quan sát nhận định thảm hoạ thiên tai ở Nhật Bản có thể dẫn đến sự "tái sắp xếp" trong toàn ngành công nghiệp ô tô. Các công ty đối thủ từ Hàn Quốc như Hyundai Motor có thể giành lấy những khách hàng mới nếu các công ty Nhật Bản không thể phục vụ được nữa.
Ngọc Châu
