Hiệp định thương mại USMCA: Mexico mong muốn duy trì; Canada lại "thờ ơ"?

Hiệp định USMCA bắt đầu có hiệu lực từ tháng 7/2020 nhằm thay thế Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) trước đó. (Nguồn: Getty Images)

Cụ thể, cộng đồng doanh nghiệp Mexico bày tỏ mong muốn duy trì và củng cố USMCA, coi đây là nền tảng quan trọng bảo đảm ổn định đầu tư và duy trì chuỗi cung ứng khu vực Bắc Mỹ.

Báo cáo do Bộ Kinh tế Mexico công bố ngày 9/3 sau quá trình tham vấn cộng đồng doanh nghiệp cho biết, phần lớn ý kiến cho rằng hiệp định thương mại ba bên với Mỹ và Canada đóng vai trò then chốt đối với nền kinh tế Mexico, đặc biệt trong bối cảnh khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu của nước này hướng tới thị trường Mỹ.

Báo cáo được công bố trước thềm các cuộc tham vấn song phương giữa Mexico và Mỹ nhằm chuẩn bị cho quá trình rà soát định kỳ USMCA theo quy định của hiệp định.

Cơ chế này cho phép ba nước đánh giá hiệu quả thực thi và quyết định việc gia hạn thỏa thuận thêm 16 năm. Nếu không đạt được sự đồng thuận, hiệp định sẽ phải trải qua các cuộc đánh giá thường niên – kịch bản được nhiều doanh nghiệp cho là có thể tạo ra bất ổn đối với môi trường đầu tư.

Theo đó, cộng đồng doanh nghiệp Mexico nhìn chung ủng hộ việc duy trì và hoàn thiện các cơ chế hiện có của USMCA, thay vì tiến hành tái đàm phán toàn diện. Việc giữ vững khuôn khổ thương mại ổn định là yếu tố then chốt để bảo vệ chuỗi cung ứng khu vực và duy trì sức hấp dẫn của Mexico như một trung tâm sản xuất hướng xuất khẩu tại Bắc Mỹ.

Tuy nhiên, triển vọng của hiệp định vẫn đối mặt với nhiều bất định. Một số nhà phân tích cho rằng, Mỹ có thể cân nhắc các phương án điều chỉnh cấu trúc thỏa thuận, trong đó có khả năng thúc đẩy các hiệp định song phương riêng rẽ với Mexico và Canada.

Nếu xảy ra, việc này có thể làm thay đổi đáng kể cơ chế hợp tác thương mại ba bên vốn được thiết lập từ thời Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA).

Giới doanh nghiệp Mexico cũng bày tỏ quan tâm tới một số nội dung có thể trở thành tâm điểm đàm phán trong thời gian tới, như cơ chế giải quyết tranh chấp, quy định về tỷ lệ nội địa hóa trong ngành ô tô, cũng như các điều khoản liên quan đến chuỗi cung ứng chiến lược và chuyển dịch sản xuất trong khu vực.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, việc duy trì USMCA ổn định có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Mexico trong bối cảnh nước này đang hưởng lợi từ xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu và chiến lược đầu tư đầu tư về gần thị trường tiêu thụ của nhiều tập đoàn quốc tế.

Hiệp định thương mại khu vực được coi là yếu tố bảo đảm khả năng tiếp cận thị trường Mỹ – đối tác thương mại lớn nhất của Mexico – đồng thời tạo điều kiện thu hút dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực sản xuất và công nghiệp chế tạo.

Ngoài ra, đây còn được xem là trụ cột của quan hệ kinh tế giữa ba nền kinh tế lớn ở khu vực Bắc Mỹ và là động lực quan trọng đối với tăng trưởng, xuất khẩu và việc làm của Mexico.

Mỹ nêu 'một danh sách điều kiện' cho USMCA, thương mại Bắc Mỹ có nguy cơ bế tắc kéo dài

Ngày 5/1, Eurasia Group, công ty nghiên cứu và tư vấn rủi ro chính trị toàn cầu đã công bố báo cáo “Những rủi ro ...

Trong khi đó, kết quả cuộc thăm dò công bố ngày 9/3 đã khiến nhiều nhà phân tích cảm thấy “sốc” khi chỉ có chưa đến 1/2 số người Canada được hỏi cho rằng “việc chấm dứt USMCA sẽ gây bất lợi cho Canada”, trong khi phần còn lại cho biết, điều này sẽ không tạo ra sự khác biệt hoặc thậm chí có thể có lợi cho Canada. Sự “thờ ơ” và nhận thức “sai lầm” về tác động của USMCA có thể đẩy nền kinh tế Canada tiến đến bờ vực.

Theo các quy định của USMCA, thỏa thuận này sẽ được xem xét chính thức vào tháng 6/2026 và Mỹ có khả năng đơn phương rút khỏi hoàn toàn với một thông báo hoặc chuyển hướng sang một khuôn khổ song phương theo các điều khoản riêng của Washington.

Vấn đề là thương mại kinh tế của Canada mang tính địa lý rất cao, với khoảng 3/4 số hàng hóa được xuất khẩu sang Mỹ và khoảng 85-90% trong số đó hiện đang được nhập khẩu vào Mỹ mà không phải chịu thuế.

Nếu không có USMCA, thương mại sẽ mặc định áp dụng thuế quan tối huệ quốc của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và khiến Canada phải đối mặt với các công cụ phòng vệ thương mại của Mỹ như Điều 232, Điều 301, thuế chống bán phá giá và thuế đối kháng. Ngay cả mức thuế nhỏ cũng có tác động rất lớn trong thương mại khối lượng lớn, lợi nhuận thấp và giao hàng đúng thời điểm, vốn là đặc điểm chung của thương mại Canada-Mỹ.

Các mô hình dự báo từ khu vực tư nhân cho thấy, nếu không có USMCA, Tổng sản phẩm nội địa (GDP) thực tế của Canada có thể sẽ thấp hơn từ 1% đến 2%, so với mức bình thường hiện nay trong vài năm tới, phản ánh sự suy giảm khả năng cạnh tranh xuất khẩu, đầu tư yếu hơn và gián đoạn chuỗi cung ứng.

GDP bình quân đầu người của Canada đạt đỉnh điểm ở mức khoảng 90% so với Mỹ, đặc biệt là trong thời kỳ năm 1945-1970. Ngày nay, con số này đã giảm xuống còn khoảng 65-75%, thể hiện khoảng cách chênh lệch lớn nhất giữa hai nước kể từ thời kỳ hậu Chiến tranh thế giới thứ hai.

Sự gián đoạn thương mại cũng có thể làm suy yếu đồng CAD của Canada và tạo ra hiện tượng đình trệ kinh tế kèm lạm phát. Chi phí nhập khẩu và thuế quan cao hơn sẽ tạo áp lực lạm phát ngắn hạn, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng về khả năng chi trả ở nước này. Ví dụ, Canada vẫn là một trong những quốc gia có tỷ lệ lạm phát thực phẩm cao nhất thế giới phát triển, gần gấp đôi so với Nhật Bản.

Từ góc độ nhà đầu tư, điều này tạo ra một rủi ro chính sách riêng biệt, có giới hạn thời gian. Những người nắm giữ trái phiếu dài hạn của Canada đang phải đối mặt với sự kết hợp nguy hiểm giữa sự lệch hướng chính sách, sự trượt dốc ngân sách, tính dễ tổn thương thương mại và rủi ro về thời hạn, trong khi lại không được bồi thường thỏa đáng cho việc gánh chịu những rủi ro đó.

Vấn đề không phải là liệu kinh tế Canada có “sụp đổ” nếu không có USMCA hay không, mà là liệu quỹ đạo kinh tế của nước này có tiếp tục xấu đi một cách âm thầm và dai dẳng hay không.

Đối với những người đang tự hỏi tác động tiềm tàng sẽ như thế nào, chỉ cần nhìn vào Vương quốc Anh, New Zealand và Australia. Lợi suất trái phiếu 10 năm của Canada hiện đang ở mức gần 3,25%, trong khi con số tương ứng của Vương quốc Anh, Australia và New Zealand cao hơn khoảng 100 điểm cơ bản.

Nếu lợi suất trái phiếu Canada giảm dù chỉ một phần nhỏ so với nhóm các quốc gia tương đồng, những người nắm giữ trái phiếu dài hạn của Canada có thể phải đối mặt với khoản lỗ do định giá lại thị trường từ 9% đến 10%, ngay cả khi không có suy thoái kinh tế hay sự kiện tín dụng nào xảy ra. Đây là rủi ro về thời hạn thuần túy, được khuếch đại bởi sự bất ổn về chính sách.

Tóm lại, đa dạng hóa thương mại là hợp lý, nhưng không thể thay thế cho USMCA. Vị trí địa lý, cơ sở hạ tầng và chuỗi cung ứng khiến Mỹ về mặt cấu trúc là không thể thay thế đối với Canada. Ngay cả những chiến lược đa dạng hóa lạc quan nhất cũng cần hàng thập kỷ, chứ không phải vài năm.