Hợp tác khoa học biển vì sự phát triển của khu vực

TS. Lại Thái Bình
Theo dõi TGVN trên
Học viện Ngoại giao
Baoquocte.vn. Cùng với tiến trình toàn cầu hóa và vô số khó khăn do các thách thức phát triển cũ và mới đang đặt ra, vai trò của biển và đại dương đang ngày càng trở nên quan trọng trong tính toán của các quốc gia, tổ chức.
Hợp tác khoa học biển vì sự phát triển của khu vực
Hợp tác khoa học biển đóng góp tích cực cho việc tăng cường hợp tác và bảo vệ các lợi ích chung của các nước. (Ảnh minh họa. Nguồn: Thiennhien.net)

Theo cách phân loại phổ biến, biển và đại dương cung cấp cho con người thức ăn, điều tiết khí hậu và giúp cung cấp các dịch vụ sinh thái cần thiết khác. Mặt khác, biển và đại dương cũng bị ảnh hưởng nặng nề từ những hoạt động của con người, bao gồm việc đánh bắt cá quá mức, sự biến mất của các hệ sinh thái và đa dạng sinh học, quá trình nóng lên của đại dương và nước biển dâng như là kết quả trực tiếp của biến đổi khí hậu.

Trong khi môi trường biển được xem là tài sản công của nhân loại, loài người có lợi ích lớn trong việc gìn giữ và sử dụng một cách bền vững những nguồn tài nguyên và dịch vụ từ biển; và việc quản lý biển và đại dương phụ thuộc vào chính sách của các quốc gia cũng như hợp tác quốc tế.

Ngày càng có nhiều chuyên gia quan tâm đến hợp tác khoa học và theo một nhóm chuyên gia thì các hoạt động ngoại giao khoa học có thể rơi vào 3 nhóm sau: các hoạt động nhằm trực tiếp thúc đẩy các nhu cầu quốc gia của một đất nước; các hoạt động nhằm xác định các lợi ích xuyên biên giới; và các hoạt động chủ yếu nhằm đáp ứng các thách thức và nhu cầu toàn cầu[1].

Biển Đông có vị trí quan trọng tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương và nằm trong tuyến đường biển quan trọng từ Thái Bình Dương sang Ấn Độ Dương. Ngoài vị trí địa chính trị, địa chiến lược quan trọng, Biển Đông còn gắn với môi trường sống và phát triển của một cộng đồng dân cư lớn tại khu vực.

Bên cạnh những tranh chấp chủ quyền phức tạp liên quan các bên và những thách thức trên biển khác tại đây, Biển Đông cũng đồng thời là cơ hội để các bên tăng cường hợp tác ngoại giao khoa học biển, một lĩnh vực được xem là ít nhạy cảm, được khuyến khích trong Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982, được kỳ vọng sẽ giúp tăng cường lòng tin, giảm căng thẳng giữa các quốc gia và đóng góp tích cực cho việc tăng cường hợp tác và bảo vệ các lợi ích chung của các nước.

Trong khuôn khổ của Hội thảo quốc tế lần thứ 13 về Biển Đông vào giữa tháng 11/2021, phiên 7 với tên gọi “Thúc đẩy ngoại giao khoa học vì lợi ích chung của đại dương” được thiết kế nhằm tìm hiểu những tiến triển gần đây trong ngoại giao khoa học và hợp tác biển và đại dương cũng như những cơ hội mới được tạo ra cho sự thay đổi nhanh chóng của những tiến bộ khoa học và công nghệ để xác định các thách thức phát triển về kinh tế, con người và môi trường cũng như những nguy cơ phi truyền thống đối với sự phát triển của biển và đại dương[2]. Phiên thảo luận đã diễn ra dưới sự chủ tọa của Phó Đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam Marcus Winsley và sự tham gia tích cực của một số diễn giả đến từ các khu vực khác nhau.

Các diễn giả cho rằng, Biển Đông là khu vực có sự đa dạng sinh học cần có sự gia tăng hợp tác về khoa học biển giữa các nước. Tiến sĩ Allen Chen, Viện hàn lâm Khoa học Đài Loan (Đài Loan, Trung Quốc) nêu 4 thách thức đối với đa dạng sinh học ở Biển Đông (nhất là đối với các rạn san hô, một trong những nhân tố quan trọng nhất giúp duy trì đa dạng sinh học và đảm bảo môi trường biển) là đánh bắt thủy hải sản quá mức; ô nhiễm nguồn nước; môi trường sống bị hủy hoại do các hoạt động cải tạo đảo; biến đổi khí hậu.

Theo Tiến sĩ Anastasia Telesetsky, Đại học Bách khoa California (Mỹ), hiện nay, các nỗ lực về nghiên cứu khoa học biển tại Biển Đông chủ yếu bao gồm các hoạt động của các quốc gia có biển, một vài hợp tác chung như hợp tác nghiên cứu khoa học biển giữa Việt Nam và Philippines (dựa trên Điều 123 của UNCLOS kêu gọi các nước tăng cường hợp tác tại các vùng biển nửa kín).

Đại dịch Covid-19 tạo sức ép nhất định cho các quốc gia, tổ chức quốc tế và khu vực phải chú trọng tăng cường hợp tác hơn nữa trong nhiều lĩnh vực với các bước đi thực chất, bao gồm cả trong lĩnh vực hợp tác khoa học biển.

Hợp tác khoa học biển tại Biển Đông cũng gặp không ít thách thức. Tiến sĩ Nguyễn Chu Hồi, Chủ tịch Hội bảo vệ môi trường biển, nêu một số thách thức chính như các quốc gia có nhận thức và mức độ ưu tiên khác nhau đối với hợp tác khoa học; khu vực chưa có thể chế chung về hợp tác biển; các tàu do quốc gia quản lý đang tăng cường các hoạt động khảo sát.

Tiến sĩ Telesetsky cho rằng các hoạt động nghiên cứu khoa học biển có thể gặp phải khó khăn liên quan quyền tài phán đối với tàu treo cờ của một quốc gia cụ thể (theo quy định của UNCLOS, các quốc gia có biển có quyền kiểm soát việc tiếp cận các vùng biển thuộc quyền tài phán cho các mục đích nghiên cứu khoa học biển).

Các diễn giả đề xuất một số giải pháp tăng cường hợp tác ngoại giao khoa học biển. Tiến sĩ Nguyễn Chu Hồi gợi ý việc tăng cường hợp tác khoa học công nghệ biển sẽ đóng góp tích cực vào việc xây dựng lòng tin giữa các bên tranh chấp, góp phần duy trì hòa bình và hạn chế căng thẳng ở Biển Đông.

Tiến sĩ Telesetsky đưa ra một số sáng kiến như: Tất cả các quốc gia có biển tại khu vực Biển Đông thực hiện các chuyến đi chung để nghiên cứu khoa học biển; mô hình hợp tác khoa học biển có thể dựa trên mô hình của Trạm vũ trụ quốc tế (ISS) của NASA (trong đó các nước đều có nghĩa vụ đóng góp cho các nỗ lực nghiên cứu nghiên cứu và hợp tác khoa học một cách hòa bình); hợp tác nghiên cứu khoa học biển nên do bên thứ 3 ngoài tranh chấp điều phối để tăng tính khách quan.

Theo Tiến sĩ Allen Chen, các nước khu vực cần tăng cường hợp tác xuyên quốc gia về khoa học biển, nhất là nghiên cứu chung về hệ sinh thái san hô và biến đổi khí hậu, để đảm bảo sự phát triển bền vững tại Biển Đông.

Những đề xuất của các diễn giả (với kinh nghiệm phong phú và gắn sát với thực tiễn phát triển của Biển Đông) là những nỗ lực tích cực trong việc tăng cường hợp tác khoa học biển. Những đề xuất này cũng phù hợp với tinh thần mà Tuyên bố chung về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) giữa Chính phủ các nước thành viên ASEAN và Chính phủ Trung Quốc ký kết năm 2002 đã đề cập.

Theo đó, trong khi còn chờ một sự dàn xếp toàn diện và bền vững để xử lý các tranh chấp, các bên liên quan có thể tìm kiếm hoặc tiến hành các hoạt động hợp tác, bao gồm nghiên cứu khoa học biển. Điều này cũng phù hợp với xu hướng phát triển của nền ngoại giao hiện đại, khi các quốc gia, tổ chức, cá nhân ngày càng chú trọng hơn việc thúc đẩy các hợp tác cụ thể và thực chất vì sự phát triển bền vững của các quốc gia, khu vực.

Với một khu vực còn nhiều ý kiến nhiều chiều liên quan cả đến giải quyết tranh chấp và hợp tác như tại Biển Đông, để có thể đạt được triển vọng phát triển bền vững, các hợp tác chung hoặc cụ thể trong lĩnh vực ngoại giao khoa học biển cần tiếp tục chú trọng tuân thủ các quy định của luật pháp quốc tế (nhất là UNCLOS 1982), coi trọng vai trò trung tâm của ASEAN trong việc thúc đẩy các hợp tác trong nội bộ và giữa khu vực với bên ngoài, đồng thời cần linh hoạt và tranh thủ các thế mạnh cũng như nhu cầu thực chất của các nước trong bối cảnh mới.

* Bài viết phản ánh quan điểm của tác giả.


[1] https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmars.2021.664066/full

[2] https://scsc13.nghiencuubiendong.vn

Hội thảo quốc tế về Biển Đông lần thứ 13, những điểm nhấn, đồng thuận và khác biệt

Hội thảo quốc tế về Biển Đông lần thứ 13, những điểm nhấn, đồng thuận và khác biệt

Vấn đề Biển Đông xuất hiện trong nhiều chương trình nghị sự của diễn đàn, hội nghị đa phương thế giới, khu vực. Một trong ...

Hội thảo Khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 13: Kết quả nổi bật cả về nội dung lẫn hình thức tổ chức

Hội thảo Khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 13: Kết quả nổi bật cả về nội dung lẫn hình thức tổ chức

Theo Tiến sĩ Trần Công Trục, nguyên Trưởng ban Biên giới Chính phủ, Hội thảo Khoa học quốc tế về Biển Đông lần thứ 13 ...

Số ca Covid-19 tại Việt Nam

Cập nhật: 17/01/2022 08:01 | Nguồn: Bộ Y Tế

Hôm nay Tổng
+15,643 2,023,546
Tỉnh Hôm nay Tổng số ca
TP. Hồ Chí Minh 289 512,664
Bình Dương 61 291,975
Đồng Nai 68 99,322
Hà Nội 2,982 88,613
Tây Ninh 446 86,196
Khánh Hòa 680 57,548
Vĩnh Long 340 50,803
Cà Mau 395 47,107
Đồng Tháp 115 46,585
Cần Thơ 73 43,622
Long An 58 41,140
Bình Phước 661 40,417
An Giang 82 35,095
Tiền Giang 86 34,984
Trà Vinh 295 34,910
Bạc Liêu 150 33,890
Bến Tre 556 32,609
Kiên Giang 103 32,067
Sóc Trăng 43 31,802
Bà Rịa – Vũng Tàu 245 29,495
Bình Thuận 107 28,066
Bình Định 599 26,192
Hải Phòng 0 20,646
Đà Nẵng 888 19,041
Thừa Thiên Huế 257 17,747
Bắc Ninh 442 17,548
Hậu Giang 107 14,449
Đắk Lắk 0 13,968
Lâm Đồng 235 12,755
Thanh Hóa 384 12,583
Bắc Giang 235 10,570
Hưng Yên 405 10,568
Hà Giang 125 10,374
Nghệ An 173 10,123
Quảng Nam 255 9,373
Quảng Ngãi 375 9,327
Gia Lai 137 8,850
Phú Yên 133 8,796
Quảng Ninh 286 7,981
Hải Dương 346 7,098
Đắk Nông 157 6,812
Ninh Thuận 39 6,410
Vĩnh Phúc 271 5,899
Nam Định 230 5,805
Quảng Bình 77 4,712
Phú Thọ 90 4,574
Thái Bình 175 4,524
Thái Nguyên 112 4,405
Hòa Bình 207 4,013
Hà Nam 66 3,840
Quảng Trị 74 3,376
Lạng Sơn 221 2,658
Sơn La 117 2,579
Ninh Bình 82 2,267
Hà Tĩnh 61 2,140
Tuyên Quang 124 2,053
Lào Cai 96 1,558
Yên Bái 42 1,535
Kon Tum 38 1,485
Điện Biên 55 1,352
Cao Bằng 35 1,174
Bắc Kạn 8 709
Lai Châu 49 605

Bài viết cùng chủ đề

Đường biên hòa bình

Đọc thêm

Dự kiến các sự kiện quốc tế nổi bật tuần từ ngày 17-23/1/2022

Dự kiến các sự kiện quốc tế nổi bật tuần từ ngày 17-23/1/2022

Baoquocte.vn. Tổng thống Hàn Quốc thăm UAE, Saudi Arabia và Ai Cập; Thủ tướng Tây Ban Nha gặp Thủ tướng Đức; Hội nghị WFES 2022; Diễn đàn Kinh tế thế giới ...
Ảnh ấn tượng tuần (10-16/1): Làng hương Quảng Phú Cầu vào mùa, nóng vấn đề Ukraine, hội đàm Nga-Mỹ, Nga-NATO bế tắc và CSTO rút quân khỏi Kazakhstan

Ảnh ấn tượng tuần (10-16/1): Làng hương Quảng Phú Cầu vào mùa, nóng vấn đề Ukraine, hội đàm Nga-Mỹ, Nga-NATO bế tắc và CSTO rút quân khỏi Kazakhstan

Baoquocte.vn. Hội đàm Nga-Mỹ, Nga-NATO, CSTO rút quân khỏi Kazakhstan, Triều Tiên phóng tên lửa, làng hương Quảng Phú Cầu… là những ảnh ấn tượng trong tuần.
Iran muốn 'bắt tay' Nga, hai Tổng thống chuẩn bị gặp mặt

Iran muốn 'bắt tay' Nga, hai Tổng thống chuẩn bị gặp mặt

Baoquocte.vn. Bộ trưởng Dầu mỏ Iran Javad Owji nhận định, sẽ có thông tin tốt lành liên quan việc hợp tác với Nga trong lĩnh vực năng lượng.
Triều Tiên lại phóng vật thể bay không xác định, lần thứ 4 trong chưa đầy 2 tuần

Triều Tiên lại phóng vật thể bay không xác định, lần thứ 4 trong chưa đầy 2 tuần

Baoquocte.vn. Quân đội Hàn Quốc thông báo, Triều Tiên đã phóng một vật thể bay không xác định ra vùng biển phía Đông Bán đảo Triều Tiên.
Vụ bắt giữ con tin tại Mỹ: Tiết lộ danh tính nghi phạm, Tổng thống Mỹ nói khủng bố, Anh khẳng định đoàn kết

Vụ bắt giữ con tin tại Mỹ: Tiết lộ danh tính nghi phạm, Tổng thống Mỹ nói khủng bố, Anh khẳng định đoàn kết

Baoquocte.vn. Tổng thống Mỹ Joe Biden khẳng định, vụ gây rối tại giáo đường Do Thái ở Texas và bắt giữ 4 con tin ngày 15/1 là 'hành động khủng bố'.
Real Madrid đoạt Siêu cúp Tây Ban Nha, HLV Carlo Ancelotti hồ hởi khen các học trò

Real Madrid đoạt Siêu cúp Tây Ban Nha, HLV Carlo Ancelotti hồ hởi khen các học trò

Baoquocte.vn. Real Madrid giành Siêu cúp Tây Ban Nha là điều đã được dự báo trước, chủ tịch Perez và HLV Carlo Ancelotti không tiếc lời khen các cầu thủ.
Nhà Trắng công bố thời điểm diễn ra Thượng đỉnh Mỹ-Nhật Bản

Nhà Trắng công bố thời điểm diễn ra Thượng đỉnh Mỹ-Nhật Bản

Baoquocte.vn. Hội nghị giữa Tổng thống Mỹ Biden và Thủ tướng Nhật Bản Kishida dự kiến sẽ được tổ chức bằng hình thức trực tuyến vào ngày 21/1 theo giờ Mỹ.
Covid-19 sáng 17/1: 68 ca nhiễm biến thể Omicron và 111.815 ca mắc mới trong cả nước tuần qua

Covid-19 sáng 17/1: 68 ca nhiễm biến thể Omicron và 111.815 ca mắc mới trong cả nước tuần qua

Baoquocte.vn. Có hơn 60.000 bệnh nhân Covid-19 đang điều trị, Hà Nội vận hành 'trạm y tế online', 10 địa phương ghi nhận ca nhiễm biến thể Omicron.
Nga nêu lý do triển khai quân gần biên giới Ukraine, Kiev và các đồng minh hành động

Nga nêu lý do triển khai quân gần biên giới Ukraine, Kiev và các đồng minh hành động

Baoquocte.vn. Quân đội Nga triển khai ở gần biên giới với Ukraine, nhưng thuộc lãnh thổ quốc gia, là do tình hình căng thẳng và các hành động NATO.
Chuyển nhượng cầu thủ: Tottenham khó giữ Harry Kane; Inter Milan có thể bán Perisic; MU có thể không mua mới

Chuyển nhượng cầu thủ: Tottenham khó giữ Harry Kane; Inter Milan có thể bán Perisic; MU có thể không mua mới

Baoquocte.vn. Những tin tức chuyển nhượng cầu thủ diễn ra trong 24 giờ qua được cập nhật thường xuyên trên báo Thế giới và Việt Nam.
Chiến dịch đối thoại giữa Mỹ và đồng minh với Nga, cuộc đối đầu khó khoan nhượng

Chiến dịch đối thoại giữa Mỹ và đồng minh với Nga, cuộc đối đầu khó khoan nhượng

Baoquocte.vn. Nga-Mỹ gặp nhau ở Geneva, đối thoại Nga với NATO ở Brussel, với OSCE và Mỹ ở Vienna...
Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương: EU nhập cuộc chơi lớn

Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương: EU nhập cuộc chơi lớn

Baoquocte.vn. Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương được EU công bố gần như trùng khớp thời gian với AUKUS. Chiến lược này có gì đặc biệt? Báo TG&VN phân tích.
Australia trang bị tàu ngầm hạt nhân: Game changer hay chuyện thay đổi cuộc chơi!

Australia trang bị tàu ngầm hạt nhân: Game changer hay chuyện thay đổi cuộc chơi!

Baoquocte.vn. Điều khiến thiên hạ bất ngờ và có phần sửng sốt ở AUKUS là việc Mỹ chia sẻ công nghệ chế tạo tầu ngầm hạt nhân cho Australia. Phân tích của TG&VN.
Nhân tố chi phối chính sách đối ngoại của Tổng thống Joe Biden

Nhân tố chi phối chính sách đối ngoại của Tổng thống Joe Biden

Baoquocte.vn. Tổng thống Mỹ Joe Biden chưa thể hiện đường lối chính sách đối ngoại hoàn chỉnh và nhất quán. Lý do và những nhân tố nào chi phối? TG&VN phân tích.
Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Cấp cao ở mức độ thấp

Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Cấp cao ở mức độ thấp

Baoquocte.vn. Thượng đỉnh Nga-Mỹ diễn ra trong không khí không thù địch nhau nhưng cũng không thân thiện. Họ phấn đấu đạt được cái tối thiểu. TG&VN phân tích.
Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Chưa khai thông, không đột phá

Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Chưa khai thông, không đột phá

Baoquocte.vn. Cuộc gặp Thượng đỉnh Nga-Mỹ là cuộc gặp đầu tiên của ông Biden với ông Putin trên cương vị Tổng thống. Sự kiện được dư luận đặc biệt quan tâm. TG&VN phân tích.
Đàm phán ngoại giao Nga-NATO: Vẫn trượt dài trong bế tắc

Đàm phán ngoại giao Nga-NATO: Vẫn trượt dài trong bế tắc

Baoquocte.vn. Đàm phán ngoại giao Nga-NATO liên tục được triển khai trong thời gian vừa qua nhưng mọi nút thắt vẫn chưa được tháo gỡ.
Vì sao Canada muốn tạo dấu ấn ngoại giao tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương?

Vì sao Canada muốn tạo dấu ấn ngoại giao tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương?

Baoquocte.vn. Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Canada phản ánh sự thay đổi cách tiếp cận của Ottawa trong quan hệ với các quốc gia trong khu vực.
Cuộc chơi của Trung Quốc tại Ấn Độ Dương

Cuộc chơi của Trung Quốc tại Ấn Độ Dương

Baoquocte.vn. Chuyến thăm của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tới Maldives và Sri Lanka báo hiệu ưu tiên của Bắc Kinh là tập trung vào Nam Á và Ấn Độ Dương.
Chuyên gia Israel: Biến thể Omicron khiến danh sách các quốc gia 'vùng đỏ' không còn giá trị

Chuyên gia Israel: Biến thể Omicron khiến danh sách các quốc gia 'vùng đỏ' không còn giá trị

Baoquocte.vn. Với tốc độ lây lan chóng mặt của biến thể Omicron, các chuyên gia Israel nhận định danh sách các quốc gia 'vùng đỏ' sẽ không còn giá trị.
Đối thoại 2+2 Mỹ-Nhật - Quan ngại sâu sắc trước sức mạnh ngày càng gia tăng của Trung Quốc

Đối thoại 2+2 Mỹ-Nhật - Quan ngại sâu sắc trước sức mạnh ngày càng gia tăng của Trung Quốc

Baoquocte.vn. Ngày 7/1, tại đối thoại 2+2 Mỹ-Nhật, hai nước đã lên tiếng bày tỏ quan ngại sâu sắc trước sức mạnh ngày càng gia tăng của Trung Quốc.
Nga-Mỹ có thể đạt được thỏa thuận về vấn đề Ukraine mà không cần đến chiến tranh?

Nga-Mỹ có thể đạt được thỏa thuận về vấn đề Ukraine mà không cần đến chiến tranh?

Baoquocte.vn. Trước đàm phán an ninh Nga-Mỹ, vấn đề Ukraine vẫn leo thang căng thẳng và câu hỏi đặt ra lúc này là liệu chiến tranh có nhất thiết phải xảy ra?
Phiên bản di động