Hợp tác Mekong-Lan Thương: Một thập kỷ và hơn thế nữa

Hợp tác Mê Công-Lan Thương: Hành trình một thập kỷ và hơn thế nữa

Nguồn nước trên hệ thống sông Mekong-Lan Thương. (Nguồn: Bộ Nông nghiệp và Môi trường)

Sông Mekong-Lan Thương dài khoảng 4.800 km, từ lâu đã được ví như dải lụa xanh mềm mại vắt qua sáu quốc gia Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan, Trung Quốc và Việt Nam. Trên hành trình của mình, con sông vừa bồi đắp phù sa, nuôi dưỡng đời sống của hàng triệu cư dân, vừa chuyên chở khát vọng chung về một khu vực hòa bình, ổn định và thịnh vượng.

Mười năm trước, vào năm 2016, các nhà lãnh đạo sáu quốc gia ven sông đã cùng nhau khởi xướng cơ chế MLC, mở ra một dấu mốc quan trọng trong tiến trình liên kết tiểu vùng. Từ nền tảng đó, khuôn khổ hợp tác ngày càng được củng cố, phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, hướng tới lợi ích hài hòa cho tất cả các bên tham gia.

3. Số 14(V): Hợp tác Mekong - Lan Thương: Một thập kỷ và hơn thế nữa

Qua một thập kỷ, Hợp tác Mekong-Lan Thương (MLC) phát triển "từ một hạt giống thành một cây đại thụ". (Nguồn: enetelsolutions)

Đóng góp của Việt Nam

Được xây dựng trên ba trụ cột cốt lõi, gồm chính trị và an ninh; kinh tế và phát triển bền vững; văn hoá - xã hội và giao lưu nhân dân, cùng năm lĩnh vực ưu tiên là hợp tác về quản lý nguồn nước Mekong-Lan Thương; tăng cường kết nối giữa sáu nước; hợp tác phát triển năng lực sản xuất; hợp tác kinh tế qua biên giới; hợp tác nông nghiệp và giảm nghèo, cơ chế MLC từng bước định hình một không gian hợp tác thực chất, hiệu quả.

Những nguyên tắc ưu tiên phát triển, đồng thuận, bình đẳng, tự nguyện, hợp tác hiệu quả và cùng có lợi, tôn trọng Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế đã trở thành nền tảng để các quốc gia thành viên tăng cường tin cậy, thúc đẩy hợp tác lâu dài, từng bước hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược về một khu vực Mekong-Lan Thương hoà bình, ổn định, thịnh vượng và phát triển bền vững.

Trong bức tranh chung ấy, MLC cùng với các cơ chế hợp tác khác, trong đó có Chương trình hợp tác kinh tế Tiểu vùng Mekong mở rộng (GMS), Ủy hội sông Mekong (MRC), Chiến lược Hợp tác kinh tế Ayeyawady-Chao Phraya-Mekong (ACMECS), đã hỗ trợ các nước Mekong vượt qua thách thức, khai mở cơ hội và kiến tạo những giá trị chung.

Trong bài viết "Hợp tác Mekong-Lan Thương: Một thập kỷ cùng kiến tạo tương lai bền vững" mới đây, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung khẳng định, Việt Nam luôn thể hiện vai trò là thành viên chủ động đóng góp có trách nhiệm, coi trọng và đóng góp tích cực vào MLC ngay từ những ngày đầu thành lập. Không chỉ có những đóng góp quan trọng cả về định hướng chiến lược, Việt Nam còn đưa ra những sáng kiến hợp tác cụ thể, thúc đẩy MLC cùng các cơ chế hợp tác giữa Mekong với các đối tác như Ấn Độ, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc, đáp ứng hiệu quả hơn nhu cầu phát triển của tiểu vùng.

Trên tinh thần phát huy thế mạnh của tiểu vùng, Việt Nam đưa ra nhiều đề xuất về tăng cường kết nối hạ tầng, logistics, chuỗi cung ứng, thúc đẩy phát triển kinh tế số và liên kết giữa cơ chế MLC với các khuôn khổ khu vực, nhất là ASEAN, MRC và GMS. Những đóng góp đó không chỉ thể hiện Việt Nam là một thành viên chủ động, có trách nhiệm trong MLC, mà còn góp phần bảo đảm hài hòa lợi ích, nhất là trong quản lý bền vững nguồn nước Mekong-Lan Thương và phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long.

Từ những đề xuất ban đầu của Việt Nam, cơ chế chia sẻ thông tin, dữ liệu thủy văn giữa Trung tâm Hợp tác nguồn nước MLC và Ban thư ký MRC đã được thiết lập, gắn kết hợp tác nguồn nước với thích ứng biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Sau một thập kỷ triển khai, theo Bộ trưởng Lê Hoài Trung, MLC đã đạt được những thành tựu rõ nét trên năm phương diện chính, bao gồm góp phần tăng cường hợp tác, tin cậy chính trị giữa các nước thành viên, tạo diễn đàn trao đổi, tiếp xúc ở nhiều cấp; hợp tác quản lý bền vững nguồn nước đạt bước tiến triển thực chất; kết nối khu vực được tăng cường cả về kết nối “cứng” và kết nối “mềm”; nội dung hợp tác ngày càng mở rộng sang các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, phát triển xanh, gắn kết chặt chẽ với lợi ích phát triển của các nước thành viên; vai trò và sự thụ hưởng của người dân luôn được đặt lên hàng đầu.

Đối với Việt Nam, nhiều dự án hạ tầng quan trọng đang được triển khai, như ba tuyến đường sắt kết nối Việt Nam với Trung Quốc, hay tuyến cao tốc Hà Nội - Vientiane/Vinh - Thanh Thuỷ sẽ bổ trợ giao thông xuyên biên giới, từng bước hình thành các hành lang kinh tế - logistics mới, qua đó thúc đẩy liên kết giữa các nước thành viên và tạo động lực lan tỏa toàn tiểu vùng.

Sông Mekong là con sông dài nhất Đông Nam Á. Tên gọi của sông khác nhau ở các quốc gia. (Nguồn: Jacada Travel)

"Nâng cấp" phiên bản 2.0

Bước vào thập kỷ phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen, cơ chế hợp tác MLC còn có rất nhiều tiềm năng và triển vọng để các nước tham gia sáng kiến cùng chung tay xây dựng tương lai phát triển bền vững, thích ứng với bất ổn và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhận định ba trọng tâm nhằm thúc đẩy hợp tác trong thập kỷ phát triển tới, bao gồm:

Một là, kiên trì củng cố quan hệ hữu nghị, duy trì đối thoại, tham vấn chân thành, thẳng thắn trên cơ sở các nguyên tắc đồng thuận, bình đẳng, tôn trọng luật pháp quốc tế và quyền lợi chính đáng của các nước; nỗ lực tìm kiếm giải pháp cho các thách thức chung trên cơ sở bảo đảm lợi ích chính đáng của các nước thành viên, qua đó tăng cường lòng tin và nền tảng chính trị - xã hội cho hợp tác lâu dài.

Hai là, kiên định theo đuổi hợp tác thực chất hơn, phù hợp với ưu tiên phát triển của các nước, giải quyết các thách thức chung mới, bảo đảm lợi ích chính đáng của tất cả các thành viên, nhất là trong các lĩnh vực quản lý nguồn nước, đổi mới sáng tạo, kết nối hạ tầng, năng lượng, chuỗi cung ứng.

Các nước thành viên cụ thể hoá các nội hàm của Hành lang đổi mới sáng tạo MLC, tiên phong ứng dụng khoa học công nghệ. Các nước Mekong mong muốn Trung Quốc tăng cường hỗ trợ phát triển các ngành công nghệ tiên tiến và dịch vụ, nhằm tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Mở rộng hợp tác chuỗi cung ứng, kết nối doanh nghiệp để tận dụng thế mạnh lẫn nhau, từ đó nâng cao vị thế trên thị trường toàn cầu.

Ba là, kiên quyết lấy con người làm trung tâm, bảo đảm mọi hoạt động hợp tác đều hướng tới phúc lợi, sinh kế và cơ hội phát triển của người dân. MLC thông qua các chương trình cụ thể về đào tạo nhân lực chất lượng cao, phát triển nông thôn, giáo dục, y tế, an sinh xã hội và tăng cường giao lưu nhân dân, để người dân thực sự trở thành chủ thể và đối tượng thụ hưởng trực tiếp của hợp tác.

Tại Hội nghị cấp cao hợp tác Mekong - Lan Thương (MLC) lần thứ tư diễn ra ngày 25/12/2023, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, MLC đã trở thành cơ chế quan trọng gắn kết các nước Mekong và Trung Quốc, là hình mẫu hợp tác cùng phát triển và cùng thắng. Thủ tướng khẳng định Chính phủ Việt Nam luôn coi trọng và sẽ tiếp tục cùng Trung Quốc và các nước Mekong thúc đẩy MLC ngày càng phát triển mạnh mẽ, hiệu quả và bền vững.

Cũng trong bài viết nhân dịp kỷ niệm 10 năm Hội nghị cấp cao MLC lần thứ nhất, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị cho rằng, cần đẩy mạnh kết nối chiến lược, cùng nhau xây dựng Hợp tác Lan Thương-Mekong phiên bản 2.0, với tầm nhìn dài hạn dựa trên năm trụ cột chính:

Một là, đoàn kết và hợp tác, phát huy các giá trị châu Á về hòa bình, hợp tác, mở cửa và bao trùm, đẩy nhanh xây dựng Ban thư ký, góp phần xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai giữa các nước.

Hai là, mở cửa và cùng thắng, thúc đẩy toàn diện kết nối cơ sở hạ tầng, nghiên cứu và triển khai mô hình hợp tác “nhiều quốc gia, nhiều khu công nghiệp”, làm sâu sắc hợp tác trong khuôn khổ Hành lang thương mại trên bộ - trên biển quốc tế mới, cùng nhau xây dựng Vành đai phát triển kinh tế.

Ba là, làm sâu sắc hơn việc xây dựng Hành lang đổi mới sáng tạo, thúc đẩy hợp tác về kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và quản trị sinh thái, xúc tiến đầu tư trong lĩnh vực năng lượng mới, xây dựng chuỗi giá trị xanh của khu vực, xây dựng cụm công nghiệp xanh.

Bốn là, học hỏi lẫn nhau giữa các nền văn minh, đẩy nhanh việc xây dựng Liên minh hợp tác các thành phố du lịch, tiếp tục làm sâu sắc hợp tác giữa các cơ quan truyền thông, viện nghiên cứu, phát huy hiệu quả của các dự án sử dụng Quỹ đặc biệt MLC, mở rộng giao lưu nhân dân và trao đổi thanh niên giữa sáu nước, để tình hữu nghị Lan Thương-Mekong đời đời bền vững.

Năm là, hòa bình và an ninh, tăng cường hợp tác quản trị trên toàn lưu vực, cùng chia sẻ dữ liệu thủy văn thượng nguồn và hạ nguồn, đẩy mạnh phòng chống tội phạm xuyên biên giới như cờ bạc trực tuyến và lừa đảo viễn thông, tổ chức tốt “Hành động Lan Thương-Mekong an toàn” và hoạt động tuần tra và thực thi pháp luật chung dọc sông Mekong, tạo môi trường an toàn cho việc xây dựng cộng đồng chia sẻ tương lai.

Nhìn lại những thành quả của mười năm qua, hợp tác MLC đã khẳng định được vai trò là cơ chế hợp tác khu vực kiểu mẫu tiêu biểu. Trong chặng đường sắp tới, dù vẫn còn nhiều thách thức, nhưng với sự nỗ lực chung tay của sáu nước ven sông, mục tiêu xây dựng một Cộng đồng chia sẻ tương lai vì hoà bình, thịnh vượng và phát triển bền vững giữa các nước Mekong-Lan Thương chắc chắn sẽ hái được nhiều quả ngọt.

Theo số liệu do Đại sứ quán Trung Quốc tại Việt Nam cung cấp, trong năm 2025, kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và năm nước Mekong năm 2025 đạt hơn 500 tỷ USD, tăng hơn 150% so với thời điểm khởi động cơ chế. Bên cạnh đó, gần 1.000 dự án “nhỏ mà đẹp” do Quỹ đặc biệt MRC hỗ trợ đang được tích cực triển khai, cùng với đó là nỗ lực chung của sáu nước trong phòng chống tội phạm xuyên quốc gia như cờ bạc, lừa đảo trực tuyến, cùng duy trì hòa bình, an ninh và phát triển của khu vực.