Khi "du học tại chỗ" cũng là sự lựa chọn rất đáng cân nhắc

Khi du học tại chỗ cũng là sự lựa chọn đáng cân nhắc

Sinh viên tại Đại học RMIT Việt Nam ở Hà Nội học tập bằng tiếng Anh và tận hưởng cuộc sống sinh viên tương tự như ở các trường đại học nước ngoài. (Ảnh của Mai Nguyen)

Khi còn học trung học, Vũ Hà Mỹ, nay 23 tuổi, ước mơ du học ngành tâm lý học tại Hà Lan. Sau đó, em chuyển hướng sang ngành quản trị kinh doanh tại Phần Lan khi biết ở Hà Lan có rất ít học bổng và chi phí vượt quá khả năng tài chính của gia đình nếu không có học bổng.

Giấc mơ Phần Lan tan vỡ vào năm 2020 khi đại dịch COVID-19 lan rộng và cuối cùng làm gián đoạn gần như tất cả các hoạt động du lịch quốc tế. Chính lúc đó, cô phát hiện ra Đại học RMIT Việt Nam, nơi cung cấp chương trình tâm lý học quốc tế, mang đến cho cô những trải nghiệm và cơ hội học tập tương tự như du học.

"Tôi quyết định học tập tại Việt Nam trước rồi sẽ xem xét lại sau," My nói. "Lúc đó, tôi vẫn còn phân vân không biết có nên chuyển ra nước ngoài du học trong tương lai hay không."

Xu hướng "du học ngay tại quê nhà" đang ngày càng phổ biến trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang, các quy định cấp visa nghiêm ngặt hơn tại các quốc gia điểm đến chính và triển vọng việc làm ngày càng tốt hơn ở Việt Nam, nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất ASEAN.

Một thời kỳ bùng nổ bắt đầu vào khoảng năm 2010, khi Việt Nam mở cửa giáo dục đại học cho các đối tác nước ngoài, và kể từ đó, lĩnh vực giáo dục đại học trong nước đã phát triển nhanh chóng, với các trường đại học mới và được mở rộng cung cấp các chương trình và bằng cấp liên kết nước ngoài được giảng dạy bằng tiếng Anh và các ngôn ngữ khác.

Hầu hết các trường đại học từ chối tiết lộ số liệu tuyển sinh cho Nikkei và không có dữ liệu công khai nào về lĩnh vực này. Tuy nhiên, số lượng ngày càng tăng của các trường đại học quốc tế và các chương trình liên kết với nước ngoài tại các trường đại học trong nước là bằng chứng cho thấy nhu cầu đang tăng lên.

Một giảng viên hướng dẫn sinh viên bằng tiếng Anh, ngôn ngữ giảng dạy, trong giờ học kế toán tại trường Đại học Swinburne Việt Nam ở Hà Nội. (Ảnh của Mai Nguyen)

Theo một số trường đại học, các chương trình phổ biến nhất tại những trường này là kinh doanh, truyền thông, khoa học máy tính, khoa học dữ liệu, kỹ thuật, các ngành sáng tạo và y tế.

Tại VinUniversity (VinUni), một trường đại học sáu năm tuổi ở Hà Nội do Vingroup, tập đoàn lớn nhất Việt Nam, thành lập, số lượng đơn xin nhập học đã tăng từ 1.000 vào năm 2020 lên 9.000 vào năm 2026, theo bà Lê Mai Lan, hiệu trưởng VinUni kiêm Phó Chủ tịch Vingroup.

"Điều này diễn ra trong bối cảnh thị trường lao động toàn cầu ngày càng biến động, chịu ảnh hưởng bởi các chính sách thị thực thay đổi, các quy định chặt chẽ hơn về thực tập và việc làm, cùng với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt", bà Lan nói với Nikkei Asia.

Bà Lan cho biết tổng chi phí đầu tư cho chương trình đại học 4 năm tại VinUni hiện dao động từ 200 triệu đến 2,2 tỷ đồng (7.662 đến 83.700 USD), trong đó phần lớn sinh viên phải trả khoảng 1,2 tỷ đồng. Con số này thấp hơn nhiều so với 3 tỷ đến 5 tỷ đồng cần thiết để học tập tại Singapore, 4 tỷ đến 6 tỷ đồng tại Australia và 8 tỷ đến 10 tỷ đồng tại Mỹ hoặc Anh.

Đồng tiền Việt Nam đã suy yếu từ 10% đến 30% trong 10 năm qua so với SGD, USD và bảng Anh, trong khi khá ổn định so với won Hàn Quốc và thậm chí còn tăng giá so với yên Nhật trong cùng kỳ.

Bà Lan đánh giá chương trình học này có giá trị tốt so với số tiền bỏ ra, cho biết: "96% sinh viên tốt nghiệp tìm được việc làm chất lượng cao hoặc tiếp tục học tại các trường đại học danh tiếng trong vòng sáu tháng sau khi tốt nghiệp, và khoảng 14% được thăng chức lên vị trí quản lý trong vòng một năm." Họ được hỗ trợ bởi nền kinh tế trong nước đang phát triển nhanh chóng, tăng trưởng 8% vào năm ngoái. Tổng sản phẩm quốc nội bình quân đầu người tăng lên khoảng 5.000 USD vào năm 2025 từ khoảng 3.500 USD vào năm 2020.

Năm 2017, khi Nguyễn Ngọc Quy chia sẻ về ước mơ theo học ngành thực hành sáng tạo đương đại, một lĩnh vực mới kết hợp nhiều loại hình nghệ thuật với công việc thường nhật, tại Mỹ, bố mẹ đã khuyên anh nên tìm một lựa chọn thiết thực hơn ở Việt Nam.

"Vào khoảng thời gian đó, Đại học Anh ngữ Việt Nam vừa mới mở một chương trình phù hợp với những gì tôi muốn làm, và khuôn viên trường lại gần nhà tôi ở Hà Nội. Học ở đó có nghĩa là tôi có thể ở cùng gia đình và tránh được chi phí cũng như những rắc rối khi phải chuyển đi nơi khác", Quy, người hiện đang giảng dạy tại trường cũ của mình, cho biết.

"Khi tôi còn là sinh viên, mỗi khóa chỉ có năm người. Giờ mỗi khóa có khoảng 50 người," Quy nói. "Có nhiều việc làm hơn vì các công ty ngày càng tập trung vào thiết kế. Và thiết kế là một lĩnh vực toàn cầu, có nguồn gốc từ phương Tây, vì vậy sinh viên nên theo học các chương trình quốc tế thay vì chương trình trong nước, vốn thiên về nghệ thuật Việt Nam hơn."

Bà Jodie Altan, Phó Hiệu trưởng Đại học RMIT Việt Nam, cho biết chính sách thị thực chặt chẽ hơn tại các điểm đến phổ biến như Anh, Mỹ, Canada và Australia đã khiến chương trình giáo dục quốc tế được công nhận và được thiết kế phù hợp với thị trường địa phương trở nên hấp dẫn hơn. Bà nói thêm: "Tình trạng bất ổn chính trị và xã hội kéo dài ở một số nước phương Tây đã làm dấy lên lo ngại trong phụ huynh và sinh viên về vấn đề an toàn và cơ hội việc làm lâu dài".

Đại học RMIT tọa lạc tại trung tâm Hà Nội. Đây là trường đại học nước ngoài đầu tiên được cấp phép hoạt động tại Việt Nam. (Ảnh của Mai Nguyen)

Việc tuyển sinh sinh viên du học nước ngoài đã trở nên rất khó khăn, với tỷ lệ từ chối cấp visa du học Anh cao hơn nhiều so với trước đây, theo lời một chuyên gia tuyển sinh sinh viên Việt Nam cho các trường đại học Anh quốc lâu năm.

"Theo dữ liệu của UKVI, tỷ lệ chấp thuận visa sinh viên Tier 4 [cho người từ 16 tuổi trở lên] thường trên 90% nhưng đã giảm xuống chỉ còn hơn 80% trong năm 2024-2025," người tuyển dụng cho biết, đề cập đến Cơ quan Thị thực và Nhập cư Vương quốc Anh, một bộ phận thuộc Bộ Nội vụ. "Đây là một dấu hiệu đáng báo động."

Nguồn tin cho biết, việc kiểm tra hồ sơ tài chính nghiêm ngặt hơn cũng đồng nghĩa với việc đơn xin visa Anh có thể bị trì hoãn đến ba tháng, khiến một số sinh viên bỏ lỡ thời hạn nhập học và buộc phải học tập tại Việt Nam hoặc các nơi khác. Tuy nhiên, tình hình visa năm nay đã được cải thiện.

Đáp lại, UKVI cho biết: "Hầu hết các đơn xin visa du học được xử lý trong thời gian tiêu chuẩn là 15 ngày làm việc... [nhưng]... trong trường hợp đơn xin visa phức tạp và cần kiểm tra thêm, thời gian xử lý có thể lâu hơn."

Một số công ty tuyển dụng hoặc trường đại học, đặc biệt là từ Canada hoặc Mỹ, đã cắt giảm nhân viên tại Việt Nam, hoặc thậm chí rút lui hoàn toàn, theo lời người tuyển dụng.

"Giới trẻ ngày nay thực tế hơn và định hướng nghề nghiệp sớm hơn. Họ ít tập trung vào trải nghiệm 'đi du học' mà chú trọng hơn vào các vấn đề thực tế như nên học ngành gì, triển vọng nghề nghiệp ra sao và sẽ làm việc ở đâu sau khi tốt nghiệp", ông Hoàng Hà Anh, Trưởng bộ phận hợp tác doanh nghiệp tại Swinburne Việt Nam, cho biết. Trường đã chứng kiến sự gia tăng ổn định về số lượng sinh viên kể từ khi đại dịch lắng xuống.

Nguyễn Đăng Quang, sinh viên năm nhất 19 tuổi của trường VinUni tại Hà Nội, đang theo học ngành Y. "Tôi muốn trở thành bác sĩ phẫu thuật tai mũi họng chuyên về phẫu thuật chấn thương và tái tạo trong tương lai", anh chia sẻ với Nikkei. Anh cho biết thêm, việc học tập tại Việt Nam thuận tiện hơn vì anh không cần phải thích nghi với ngôn ngữ, văn hóa hay con người mới mà vẫn được ở gần gia đình. Anh cũng mong muốn cuối cùng sẽ làm việc cho Vinmec, một tập đoàn bệnh viện thuộc Vingroup.

My, một cựu sinh viên Đại học RMIT Việt Nam, cũng có suy nghĩ tương tự về những lợi ích của việc ở lại Việt Nam. Cô chia sẻ: "Mặc dù du học có thể mang lại sự độc lập và nhiều trải nghiệm, việc học tập tại Việt Nam đã cho tôi cảm giác cộng đồng, sự hỗ trợ từ gia đình và bạn bè, cùng những bài học ý nghĩa. Được ở gần gia đình và bạn bè đã giúp tôi vượt qua rất nhiều khó khăn."

Một yếu tố khác thúc đẩy việc tuyển sinh vào các trường đại học Việt Nam là thực tế đất nước đang trải qua cuộc cải cách sâu rộng nhất trong bốn thập kỷ qua. Việt Nam đặt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045 và đang tập trung vào đầu tư vào công nghệ và khoa học. VIệt Nam muốn đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn vào năm 2030 và đang xem xét tăng gấp đôi mục tiêu này, cũng như nâng cao thứ hạng quốc tế của các trường đại học trong nước.

Từ năm ngoái, Đại học FPT của Việt Nam đã ký kết một loạt thỏa thuận hợp tác và triển khai các chương trình mới liên quan đến công nghệ với các trường đại học Đông Á. Các đối tác bao gồm Đại học Gachon và Đại học Quốc gia Kyungpook của Hàn Quốc cũng như Đại học Á châu của Đài Loan (Trung Quốc). Đại học FPT cũng cung cấp các chương trình đào tạo bằng tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Trung và tiếng Hàn.

Trong khi đó, Đại học Anh ngữ Việt Nam đã triển khai các chương trình hợp tác với Đại học Stirling, Đại học Manchester Metropolitan và Đại học Nghệ thuật Bournemouth trong ba năm qua.

Đại học Fulbright Việt Nam, một dự án giáo dục hợp tác Việt Nam - Mỹ, cho biết các ưu tiên chính của trường bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI) và đổi mới kỹ thuật số. Trường đã thành lập Viện AI Fulbright và dự kiến sẽ sớm giới thiệu chuyên ngành AI. Trường cũng đặt mục tiêu mở rộng năng lực nghiên cứu. "Đại học Fulbright Việt Nam đang… mở rộng sang các lĩnh vực đáp ứng các ưu tiên phát triển dài hạn của Việt Nam và những chuyển biến công nghệ toàn cầu", trường cho biết.

VinUni cũng cho biết trường đang chuyển đổi từ một cơ sở giáo dục định hướng giảng dạy sang một trường đại học định hướng nghiên cứu, mở rộng giáo dục sau đại học, đặc biệt trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, robot, năng lượng tái tạo và khoa học y sinh. Trường cũng đặt mục tiêu tăng số lượng sinh viên quốc tế, hiện đến từ 33 quốc gia, lên 20% tổng số sinh viên từ mức 5% trong những năm tới. Mục tiêu này, theo lời hiệu trưởng, là đưa Việt Nam trở thành "điểm đến mới nổi về giáo dục đại học quốc tế trong khu vực".