Khoảng lặng chiến lược trong xung đột Israel-Iran

Tranh tường ở Iran với nội dung về những xung đột đang diễn ra. (Nguồn: WANA)

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Mỹ gia tăng sức ép ngoại giao nhằm ngăn chặn nguy cơ xung đột khu vực toàn diện, mở ra cơ hội hạ nhiệt căng thẳng nhưng chưa đủ cơ sở để bảo đảm một lệnh ngừng bắn bền vững.

Diễn biến này được xem là tín hiệu tích cực trong nỗ lực ngăn chặn nguy cơ xung đột lan rộng tại Trung Đông, dù cả hai bên đều để ngỏ khả năng nối lại hoạt động quân sự nếu các điều kiện an ninh của mình bị đe dọa.

Một số nguồn tin quốc tế cho rằng các nỗ lực ngoại giao của Mỹ, trong đó có sự can dự của Tổng thống Donald Trump, đã góp phần thúc đẩy quá trình hạ nhiệt căng thẳng, bao gồm việc Israel cân nhắc hoãn lại một số phương án quân sự nhằm vào Tehran. Washington đồng thời đẩy mạnh các kênh trung gian nhằm hướng tới một thỏa thuận ngừng bắn rộng hơn giữa các bên liên quan.

Những diễn biến mới đánh dấu lần đầu tiên kể từ khi xung đột bùng phát, cả Israel và Iran cùng phát đi tín hiệu kiềm chế quân sự vào cùng một thời điểm. Tuy nhiên, các cảnh báo cứng rắn từ cả hai phía cho thấy đây mới chỉ là một sự tạm dừng mang tính chiến thuật hơn là một lệnh ngừng bắn hoàn chỉnh.

Việc hai bên tạm ngừng tấn công đã tạo ra những tác động tích cực bước đầu đối với tình hình khu vực và nền kinh tế toàn cầu. Qatar, Iraq, Syria và Oman đã bắt đầu mở lại không phận cho các chuyến bay thương mại. Từ những diễn biến mới, có thể nhìn nhận cuộc xung đột này theo các hướng:

Một là, khả năng duy trì trạng thái kiềm chế quân sự trong ngắn hạn đang được cải thiện. Việc cả Israel và Iran cùng phát tín hiệu xuống thang cho thấy cả hai bên đều nhận thức rõ về chi phí của một cuộc xung đột toàn diện. Mỹ cùng các nước trung gian trong khu vực đang thúc đẩy các cơ chế ngoại giao nhằm duy trì khoảng lặng hiện nay

Hai là, các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận ngừng bắn tạm thời có thể được đẩy nhanh. Một số nguồn tin cho biết Washington đang cùng các bên trung gian thảo luận về khả năng thiết lập cơ chế ngừng bắn kéo dài khoảng 45 ngày, tạo không gian cho các cuộc thương lượng sâu hơn về những vấn đề an ninh cốt lõi.

Ba là, nguy cơ xung đột tái bùng phát vẫn rất lớn. Những bất đồng liên quan đến Hezbollah, chương trình hạt nhân Iran và vai trò của các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực vẫn chưa được giải quyết. Chỉ cần một vụ tấn công hoặc một tính toán sai lầm từ bất kỳ bên nào, vòng xoáy leo thang hoàn toàn có thể xảy ra.

Bốn là, triển vọng đạt được hòa bình lâu dài vẫn còn bỏ ngỏ. Việc Israel và Iran tạm dừng tấn công mới chỉ phản ánh nhu cầu giảm áp lực trước mắt, trong khi những nguyên nhân sâu xa của xung đột vẫn còn tồn tại. Do đó, tương lai của tiến trình hòa giải sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng của Mỹ và các nước trung gian trong việc duy trì đối thoại, cũng như xây dựng các cơ chế bảo đảm an ninh được cả hai bên chấp nhận.

Nhìn tổng thể, việc Israel và Iran đồng thời tuyên bố chấm dứt các hoạt động tấn công là tín hiệu tích cực nhất tại Trung Đông trong nhiều tuần qua. Tuy nhiên, đây mới chỉ là một bước lùi chiến thuật trong bối cảnh các mâu thuẫn cốt lõi vẫn chưa được tháo gỡ. Vì vậy, triển vọng hòa bình thực chất vẫn còn mong manh và sẽ phụ thuộc vào kết quả của các nỗ lực ngoại giao đang diễn ra trong thời gian tới.