 |
| Bỏ lại giảm phát ở phía sau, kinh tế Nhật Bản đang bước sang một trạng thái mới. (Nguồn: The Economist) |
Mùa Hè năm nay, Nhật Bản mang một diện mạo khá khác so với hình ảnh quen thuộc của một nền kinh tế trì trệ. Đường phố sôi động khác thường, lượng khách quốc tế liên tiếp phá kỷ lục, đồng Yen yếu thúc đẩy người dân tăng nghỉ dưỡng trong nước, thị trường chứng khoán không ngừng xuất hiện các đỉnh mới và tiền lương bắt đầu tăng.
Bỏ giảm phát lại phía sau
Nền kinh tế thứ tư thế giới đang dần thoát khỏi trạng thái đình trệ kéo dài, giảm phát dường như đã là câu chuyện của quá khứ, dư địa sản xuất chưa được khai thác đang thu hẹp và nhiều doanh nghiệp đã lấy lại khả năng định giá sau nhiều thập kỷ gần như không thể tăng giá. Nhà kinh tế học Keiichiro Kobayashi tại Đại học Keio (Tokyo), người đã theo dõi cuộc vật lộn kéo dài 3 thập kỷ của nền kinh tế châu Á để thoát khỏi giảm phát gọi đây là một chuyển đổi có tính cấu trúc: Nhật Bản đang đi từ một nền kinh tế “thiếu cầu” sang “thiếu cung”.
Tờ Financial Times nhận định, phía sau bề nổi ấy là những thay đổi sâu sắc hơn về nền tảng. Tháng 7, nội các Nhật Bản thông qua một kế hoạch chi tiêu đầy tham vọng trị giá 2.300 tỷ USD, tuyên bố nước này đã chuyển sang trạng thái “phi giảm phát” sau nhiều năm tình trạng trì trệ kìm hãm đầu tư và đổi mới, sáng tạo. Chính phủ kỳ vọng giá cả tăng sẽ góp phần cải thiện nguồn thu thuế. Tuy nhiên, kế hoạch này cho thấy Nhật Bản mới chỉ đi được nửa chặng đường trong quá trình chuyển đổi sang một mô hình tăng trưởng mới.
Sự thay đổi chính sách tiền tệ còn rõ nét hơn. Sau nhiều năm duy trì lãi suất chuẩn âm, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) đã nâng lãi suất lên 1% vào tháng 6, lần đầu tiên kể từ năm 1995. Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm cũng tăng lên 2,91%, mức cao nhất trong ba thập kỷ. Một thị trường từng được kiểm soát chặt chẽ và nổi tiếng vì sự trì trệ giờ đây bắt đầu thể hiện những biến động điển hình của một nền kinh tế có lãi suất dương.
Điều quan trọng là lãi suất tăng không chỉ phản ánh sự thay đổi của chính sách tiền tệ. Nó đang làm thay đổi cách doanh nghiệp và người dân ra quyết định. CEO Alberto Tamura của Morgan Stanley MUFG cho rằng, thay đổi lớn nhất nằm ở tư duy của người dân và doanh nghiệp trước việc lãi suất tăng.
Các doanh nghiệp khẩn trương hơn trong việc hợp nhất và đầu tư trong nước. Một trong những biểu hiện rõ nhất là làn sóng M&A. Theo số liệu của JPMorgan, các thương vụ mua lại liên quan đến Nhật Bản đạt kỷ lục 385,9 tỷ USD trong năm 2025.
Giới đầu tư quốc tế nhận định, thị trường vốn cũng đang phát đi tín hiệu tươi sáng hơn. Giá trị vốn hóa thị trường chứng khoán Nhật Bản tăng gấp đôi so với năm 2024. Một thế hệ người Nhật mới bắt đầu quan tâm tới cổ phiếu, trong khi ngành quản lý tài sản có cơ hội tiếp nhận hàng chục nghìn tỷ Yen vốn nhàn rỗi trước đây chủ yếu nằm trong ngân hàng.
Những thay đổi quan trọng
Các khảo sát cho thấy khu vực tư nhân, chính phủ và tới 90% người dân đều kỳ vọng giá cả sẽ tiếp tục tăng. Kỳ vọng này có thể tạo ra một chu kỳ tác động mới: Thiếu nhân lực đẩy tiền lương tăng, thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ và nâng năng suất; tiền lương và đầu tư hỗ trợ tiêu dùng, trong khi khả năng điều chỉnh giá giúp doanh nghiệp bảo vệ biên lợi nhuận.
Tờ Financial Times bình luận, đây chính là điểm khác biệt giữa một nền kinh tế chỉ vừa thoát giảm phát và một nền kinh tế thực sự bước sang trạng thái mới. Trong môi trường giảm phát, doanh nghiệp không có động lực mạnh để đầu tư nhưng khi lạm phát ổn định, động lực đó có thể đảo chiều.
Các nhà đầu tư nước ngoài ồ ạt đổ vốn vào Nhật Bản sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử hồi tháng 2 với kỳ vọng về một định hướng chiến lược rõ ràng. “Giao dịch Takaichi” thu hút 10.000 tỷ Yen chỉ trong 19 tuần, tương tự làn sóng đầu tư gắn với Abenomics trước đây.
Tuy nhiên, sự thay đổi này không đồng nghĩa mọi thành phần kinh tế đều cảm thấy tốt hơn. Lạm phát chung 1,5% có thể thấp so với tiêu chuẩn quốc tế, nhưng với không ít người lại giống như cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt trầm trọng, khi lương thực tế tăng chưa đủ nhanh để bắt kịp giá cả.
Đây là nghịch lý của quá trình thoát giảm phát, những thay đổi tích cực đối với nền kinh tế chưa chắc đã lập tức mang lại cảm giác dễ chịu cho từng cá nhân và hộ gia đình khi giá cả bắt đầu tăng.
Học cách thay đổi thói quen
Thách thức lớn nhất của Nhật Bản hiện không còn là giảm phát kéo dài, mà là học cách thích nghi với tình hình mới.
Chuyên gia kinh tế Stefan Angrick tại Moody’s Analytics chỉ ra rằng, người dân, doanh nghiệp, thậm chí cả các định chế tài chính Nhật Bản đều “trưởng thành” trong thời kỳ giá cả ổn định và tiền rẻ. Họ chưa thực sự hiểu hết việc sống trong một thế giới có lạm phát sẽ thế nào, mà bắt đầu phải học những nguyên tắc mới của tài chính với lạm phát, lãi suất và phân bổ vốn đều vận động khác trước.
Những bất ổn đầu tiên đã xuất hiện ở khu vực doanh nghiệp. Số vụ phá sản đang tăng ở những khu vực nhạy cảm với lãi suất. Theo Tokyo Shoko Research, trong nửa đầu năm 2026 có 118 doanh nghiệp vừa và nhỏ trong lĩnh vực xây dựng nhà ở phá sản, tăng 87% so với cùng kỳ năm trước.
Sự sụp đổ hàng loạt của doanh nghiệp cho thấy những mô hình kinh doanh tồn tại nhờ tiền rẻ và biên lợi nhuận thấp có thể trở nên mong manh như thế nào khi chi phí vốn tăng. Teikoku Databank còn cảnh báo về nguy cơ gian lận tài chính gia tăng và ngày càng nhiều doanh nghiệp sẽ cảm nhận rõ tác động tiêu cực khi lãi suất tiếp tục tăng.
Các doanh nghiệp lớn cũng không tránh khỏi thách thức chung. Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản phát hiện 65% vốn đầu tư tại 350 doanh nghiệp lớn nhất vẫn mắc kẹt ở những lĩnh vực kinh doanh kém hiệu quả, làm suy giảm giá trị, do thói quen tích trữ tiền mặt và sử dụng vốn để thúc đẩy tăng trưởng.
Thực tế đang cho thấy, Nhật Bản đã mở được cánh cửa để thoát khỏi “những thập kỷ mất mát”. Nhưng bước qua cánh cửa đó và xây dựng được một nền kinh tế tăng trưởng bền vững là hai chuyện không giống nhau.
Một nền kinh tế từng quen với tiền rẻ phải học cách sống với giá vốn thực, một xã hội từng sợ giảm phát phải học cách ứng xử với lạm phát; các doanh nghiệp từng trì hoãn đầu tư phải chứng minh rằng họ thực sự sẵn sàng sử dụng nguồn vốn tích lũy để tạo ra tăng trưởng; mỗi cá nhân tiết kiệm phải tìm cách để tài sản tăng nhanh hơn giá cả; và nhà quản lý phải làm quen với rủi ro mà họ gần như không gặp trong nhiều thập kỷ.
Kinh tế Nhật Bản “tỉnh giấc” không phải để trở về trạng thái cũ. Những tín hiệu ban đầu rất đáng mừng, nhưng chính vì nền kinh tế lớn thứ tư thế giới vừa bước ra khỏi nhiều thập kỷ trì trệ, chặng đường phía trước có thể mới là phần khó nhất.
| Thủ tướng Nhật Bản nói ưu tiên kinh tế, chưa tính tới tiết kiệm năng lượng Ngày 27/4, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae cho rằng chưa cần hạn chế tiêu thụ năng lượng, đồng thời tập trung bảo đảm nguồn ... |
| Kinh tế Ấn Độ bước vào giai đoạn phát triển bước ngoặt, liệu sẽ vượt Nhật Bản trở thành nền kinh tế lớn thứ tư thế giới? Các chuyên gia kinh tế nhận định, Ấn Độ đang bước vào giai đoạn bước ngoặt về phát triển kinh tế sau nhiều thập niên ... |
| Nhật Bản thắp lại giấc mơ không gian với Epsilon S Sau hai lần liên tiếp gặp sự cố trong các cuộc thử nghiệm trước, Cơ quan Thám hiểm hàng không vũ trụ Nhật Bản (JAXA) ... |
| Cập nhật giá vàng hôm nay 25/8 bứt phá, liên tiếp vượt các mốc quan trọng, khả năng vàng sẽ tăng tuần thứ tư liên tiếp Giá vàng hôm nay 25/8/2026 tiếp tục tăng mạnh khi đồng USD suy yếu và rủi ro địa chính trị hỗ trợ. Đà tăng diễn ... |
| Giá nông sản hôm nay 25/8/2026: Giá cà phê tăng rất mạnh, dấu hiệu chắc chắn của một chu kỳ tăng mới? Giá cà phê Việt dần quay về mốc 100.000 đồng/kg? Báo Thế giới và Việt Nam cập nhật giá nông sản hôm nay 25/8/2026, giá cà phê, giá tiêu, giá gạo xuất khẩu... giao dịch ... |
