Kinh tế số sẽ là trụ cột mới của nền kinh tế

Đây là nội dung đáng chú ý được đưa ra tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề “Mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” ngày 25/3, tại Hà Nội.

Diễn đàn tập trung làm rõ khái niệm, nội hàm của mô hình phát triển mới của Việt Nam đặt trong bối cảnh quốc tế và trong nước đang tác động đến quá trình đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam; phân tích, đánh giá các bài học kinh nghiệm thực tiễn, của các quốc gia trong đổi mới, cải cách mô hình phát triển, trong đó nhấn mạnh vai trò của Chính phủ trong kiến tạo chính sách cho kinh tế số, kinh tế dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và tái cấu trúc định hình chuỗi giá trị toàn cầu, trên cơ sở đó đưa ra những bài học tham chiếu cho Việt Nam trong quá trình xác lập mô hình phát triển mới.

Đồng thời, Diễn đàn đánh giá thực trạng mô hình phát triển hiện nay của Việt Nam, chỉ ra những thành tựu, hạn chế, điểm nghẽn và các yêu cầu cải cách trong thời gian tới.

Kinh tế số sẽ là trụ cột mới của nền kinh tế

Toàn cảnh Diễn đàn. (Ảnh: Thái Văn)

Nhu cầu xác lập mô hình phát triển mới

Theo các chuyên gia, Việt Nam đang đứng trước “thời điểm vàng” để phát triển kinh tế dữ liệu, khi hạ tầng số ngày càng hoàn thiện, tỷ lệ người dùng internet và thiết bị thông minh tăng cao, cùng với sự thúc đẩy mạnh mẽ từ các chính sách quốc gia về chuyển đổi số.

Dữ liệu ngày nay không chỉ là nguồn tài nguyên mới mà còn là yếu tố cốt lõi giúp nâng cao năng suất, tối ưu hóa hoạt động sản xuất – kinh doanh và tạo ra các mô hình kinh doanh hoàn toàn mới. Nếu được khai thác hiệu quả, kinh tế dữ liệu sẽ trở thành động lực tăng trưởng quan trọng, góp phần đưa Việt Nam bứt phá trong giai đoạn tới.

Mô hình phát triển mới của Việt Nam cần dựa trên các trụ cột gồm thể chế hiện đại, khoa học, công nghệ tiên tiến, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao và hạ tầng dữ liệu số đồng bộ, dùng chung, bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống”.

Đồng thời, cần sớm hình thành thị trường dữ liệu và có chiến lược lựa chọn, đầu tư có trọng tâm vào các công nghệ chiến lược gắn với ngành, lĩnh vực ưu tiên, nhằm phục vụ mục tiêu tăng trưởng hai con số và bảo đảm tự chủ công nghệ.

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, theo chương trình công tác năm 2026 của Bộ Chính trị, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương được giao chủ trì xây dựng đề án đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đòi hỏi sự tham gia sâu rộng của giới chuyên gia nhằm làm rõ cả cơ sở lý luận và thực tiễn cho mô hình phát triển mới.

Sau gần 40 năm Đổi mới, mô hình tăng trưởng của Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải chuyển đổi mạnh mẽ để thích ứng với bối cảnh mới. Việc xây dựng một mô hình phát triển mới không chỉ nhằm tổng kết thực tiễn mà còn định hình chiến lược dài hạn cho nền kinh tế.

AI - Hạ tầng sản xuất chiến lược của quốc gia

Theo ông Nguyễn Trung Chính, Chủ tịch Tập đoàn CMC, động lực tăng trưởng mới chính là kinh tế số, cụ thể hơn là kinh tế dữ liệu và kinh tế trí tuệ nhân tạo (AI). “Hiện nay, dữ liệu không còn đơn thuần là một yếu tố công nghệ, mà đã trở thành một loại hạ tầng sản xuất mới. Dữ liệu chính là một lực lượng lao động số, là nền tảng cho đổi mới sáng tạo và là động lực cốt lõi để nâng cao năng suất lao động”, lãnh đạo CMC cho biết.

“Trong khi đó, AI không còn chỉ được nhìn nhận như một công nghệ, mà đã trở thành một hạ tầng sản xuất chiến lược của quốc gia. AI sẽ thúc đẩy phát triển kinh tế dữ liệu, hỗ trợ công nghiệp và lan tỏa tác động đến toàn bộ nền kinh tế”.

Ông Nguyễn Trung Chính, Chủ tịch Tập đoàn CMC chia sẻ tại Diễn đàn. (Ảnh: Việt Dũng)

Ông Nguyễn Trung Chính cho rằng, mô hình tăng trưởng truyền thống đã chạm tới giới hạn và nếu chỉ dựa vào vốn hay các chỉ số truyền thống, sẽ rất khó đảm bảo tăng trưởng hai con số, tăng trưởng bền vững ở mức cao.

“Nếu phát triển tốt kinh tế dữ liệu và kinh tế AI, đóng góp của khu vực này có thể đạt khoảng 30% GDP. Quy mô giá trị kinh tế có thể lên tới hàng chục tỷ USD, thậm chí khoảng 80 tỷ USD vào năm 2030”, ông Nguyễn Trung Chính cho biết.

“Hệ sinh thái dữ liệu và AI, theo cách chúng tôi nhìn nhận, là một “cỗ máy tạo giá trị”, giúp nâng cao năng suất lao động theo cấp số nhân. Nhờ đó, một số ngành có thể đạt tốc độ tăng trưởng 20%, 30%, thậm chí 50%. Chỉ khi có những động lực tăng trưởng như vậy, chúng ta mới có thể đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số”.

Chia sẻ bài học kinh nghiệm từ quốc tế, PGS.TS. Trần Đình Thiên, Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng dẫn chứng, các nền kinh tế được coi là “thần kỳ” như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc đều có một điểm chung: bứt phá khi “đục thủng trần công nghệ” của thời đại. Nhật Bản thành công khi chuyển sang giai đoạn công nghiệp mới với những tập đoàn như Sony hay Panasonic. Hàn Quốc, Trung Quốc cũng đi theo những con đường khác nhau nhưng đều dựa trên nền tảng cạnh tranh quốc tế và nỗ lực công nghệ rất mạnh mẽ.

Nhấn mạnh vai trò của kinh tế dữ liệu và kinh tế AI, các chuyên gia khẳng định tầm quan trọng của hạ tầng. Hạ tầng dữ liệu quốc gia có vai trò tương tự như đất đai hay giao thông trong nền kinh tế truyền thống. Do đó, hạ tầng số là nền tảng thiết yếu và cần được đầu tư mạnh mẽ. Đồng thời, vấn đề chủ quyền dữ liệu quốc gia cần được đặt lên hàng đầu, bởi dữ liệu hiện nay mang ý nghĩa chiến lược.

Trên cơ sở đó, một số trụ cột chính sách đã được các chuyên gia đưa ra. Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và khung pháp lý với các đột phá để phù hợp với phát triển kinh tế số.

Thứ hai, đầu tư vào hạ tầng số chiến lược, bao gồm các trung tâm dữ liệu quy mô lớn (data center), các “AI factory” và hạ tầng dữ liệu quốc gia.

Thứ ba, để dữ liệu thực sự tạo ra giá trị, cần có chiến lược mở và khơi thông dữ liệu, biến dữ liệu thành hàng hóa có thể khai thác.

Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực số và nhân lực AI chất lượng cao. Việt Nam không chỉ cần đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn có thể trở thành trung tâm cung cấp nhân lực cho khu vực và thế giới.