Kinh tế Trung Á: Tăng trưởng nhanh nhưng thiếu tính bền vững

Kinh tế Trung Á được đánh giá là đang trong giai đoạn “bùng nổ” với tốc độ tăng trưởng thuộc top cao của thế giới. (Nguồn: Euro News)

Theo Ngân hàng Phát triển Á-Âu (EDB), kinh tế Trung Á tăng trưởng khoảng 6,6% trong năm 2025 và dự kiến đạt khoảng 6,1% trong năm 2026. Số liệu này bao gồm dữ liệu từ Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Uzbekistan, tuy nhiên Turkmenistan không được đưa vào thống kê do hạn chế về dữ liệu.

Mức tăng trưởng này cao hơn đáng kể so với dự báo tăng trưởng của các nền kinh tế phát triển lớn. Theo EDB, kinh tế Mỹ dự kiến chỉ tăng khoảng 1,6% và khu vực đồng Euro khoảng 1,1% trong năm 2026, trong khi Trung Quốc được kỳ vọng tăng trưởng khoảng 4,6%.

Tuy nhiên, đằng sau các chỉ số tăng trưởng ấn tượng, nhiều hộ gia đình tại Trung Á vẫn đang phải đối mặt với tình trạng giá cả leo thang, chi phí vay mượn đắt đỏ và mức tăng thu nhập không đồng đều.

Các nhà kinh tế nhận định, lạm phát và chính sách thắt chặt tiền tệ thường ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hằng ngày của người dân nhiều hơn so với các con số tăng trưởng quốc gia mang tính tổng hợp.

Mỹ bất ngờ giảm thuế quan đối với hàng hóa Ấn Độ, lý do liên quan đến Nga

Ngày 2/2, Tổng thống Donald Trump thông báo Mỹ và Ấn Độ đã đạt được thỏa thuận thương mại và sẽ ngay lập tức hạ ...

Tăng trưởng nhanh nhưng không đồng đều

Đà tăng trưởng của khu vực đang được đẩy nhanh, song diễn ra không đồng đều giữa các quốc gia.

Kyrgyzstan nổi lên là nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất Trung Á, với mức tăng ước đạt 10,3% trong năm 2025 và dự báo đạt 9,3% trong năm 2026.

Uzbekistan xếp theo sau với mức tăng trưởng 7,4% năm 2025 và dự kiến đạt 6,8% trong năm 2026. Trong khi đó, Kazakhstan được dự báo tăng khoảng 5,9% trong năm 2025 và 5,5% trong năm 2026 - mức tăng được xem là cao nhất của khu vực trong hơn một thập kỷ.

Tuy nhiên, ông Kubat Rakhimov, chuyên gia người Kyrgyzstan về phát triển hạ tầng tại khu vực Trung Á, cho rằng đối với các nền kinh tế còn thiếu hụt đầu tư, mức tăng trưởng khoảng 6% thường phản ánh giai đoạn “bắt kịp”. Trong khi đó, với các nền kinh tế phát triển, mức tăng 1,5-2% đã được xem là tích cực.

Ông cũng nhấn mạnh rằng, GDP không phải là thước đo đầy đủ phản ánh mức sống, mà thu nhập khả dụng thực tế cũng như năng suất lao động mới là những chỉ số phản ánh xác thực hơn về điều kiện sống của người dân.

Các nhà kinh tế cảnh báo không nên so sánh đơn thuần các tỷ lệ tăng trưởng mà bỏ qua quy mô nền kinh tế. Tổng dân số Trung Á vào khoảng 80 triệu người, thấp hơn nhiều so với các khu vực kinh tế lớn trên thế giới.

Theo số liệu mới nhất của Ngân hàng Thế giới (WB), GDP bình quân đầu người của Kazakhstan đạt khoảng 14.154 USD, trong khi Uzbekistan chỉ đạt khoảng 3.162 USD và Kyrgyzstan khoảng 2.420 USD.

Trong khi đó, GDP bình quân đầu người của Mỹ vào khoảng 84.534 USD, còn Trung Quốc đạt khoảng 13.303 USD.

Những chênh lệch này lý giải vì sao tăng trưởng GDP cao ở Trung Á không tự động chuyển hóa thành mức sống tương đương với các nền kinh tế lớn hay phát triển hơn, dù thu nhập trong khu vực đang tiếp tục cải thiện.

Đối với nhiều hộ gia đình, lợi ích từ tăng trưởng nhanh đã bị lạm phát làm suy giảm. Năm ngoái, tốc độ tăng giá cả đã vượt qua tốc độ tăng trưởng GDP tại Kazakhstan, với lạm phát ở mức khoảng 12,3%. Tại Kyrgyzstan, lạm phát ở mức khoảng 9,1%, còn Uzbekistan là khoảng 7,5%.

Ông Evgeny Vinokurov, nhà kinh tế trưởng tại EDB nhận định: “Lạm phát thấp hơn sẽ tạo điều kiện cho việc cắt giảm lãi suất. Chúng tôi cũng kỳ vọng phần lớn các đồng tiền trong khu vực sẽ duy trì diễn biến tương đối ổn định.”

Tuy nhiên, trong ngắn hạn, áp lực lạm phát vẫn khiến lãi suất ở mức cao. Lãi suất điều hành của Kazakhstan hiện dao động quanh mức 18%, so với khoảng 14% tại Uzbekistan và 11% tại Kyrgyzstan.

Tăng trưởng vượt kỳ vọng, kinh tế Đức vẫn 'đau đầu' với bài toán thất nghiệp

Mặc dù nền kinh tế Đức đã vượt qua kỳ vọng của các chuyên gia, song nước này vẫn đang 'đau đầu' giải quyết bài ...

Động lực từ các đầu tàu tăng trưởng

Theo các nhà phân tích, một phần đà tăng trưởng GDP gần đây của Trung Á được thúc đẩy bởi việc tái định hướng các dòng thương mại và logistics.

Ông Rakhimov nhận định: “Khu vực Trung Á có truyền thống tham gia tái xuất khẩu hàng hóa từ Trung Quốc sang thị trường Nga. Đây là một thị trường ngách rất mạnh. Khi các dòng chảy thương mại cần chuyển hướng, chúng tôi không cần xây dựng hệ thống mới, bởi vì các kênh logistics và tài chính đã có sẵn".

Việc tái định hướng thương mại, cùng với quá trình quốc hữu hóa mỏ vàng Kumtor giúp giữ lại tỷ lệ doanh thu cao hơn trong nước đã củng cố tài chính công và cho phép tăng chi tiêu cho cơ sở hạ tầng, đồng thời tạo hiệu ứng số nhân ngắn hạn trong lĩnh vực xây dựng và vận tải của Kyrgyzstan.

Tuy nhiên, ông Rakhimov cảnh báo rằng các động lực này mang tính chu kỳ, và tăng trưởng dựa trên căng thẳng địa chính trị luôn tiềm ẩn rủi ro trước những biến động bên ngoài.

Trong khi đó, theo dữ liệu của EDB, tăng trưởng tại các nền kinh tế có quy mô lớn hơn trong khu vực Trung Á chủ yếu được thúc đẩy bởi các yếu tố nội tại, đặc biệt là tiêu dùng và đầu tư.

Tại Kazakhstan, động lực tăng trưởng đến từ lĩnh vực chế tạo, nhất là sản xuất máy móc và lĩnh vực năng lượng. Việc sớm đưa vào vận hành các công suất mở rộng tại mỏ dầu Tengiz đã khiến dự báo tăng trưởng được điều chỉnh theo hướng tích cực hơn.

More from WVR
Venezuela - Mảnh đất giàu 'vàng đen'

Bà Aigul Berdigulova, chuyên gia phân tích cao cấp tại EDB, cho biết: “Tác động của việc khơi thông tiềm năng đầu tư mạnh hơn chúng tôi dự tính... Ngoài ra, sản lượng công nghiệp tăng nhanh nhờ các biện pháp đa dạng hóa nền kinh tế của chính phủ”.

Tại Uzbekistan, tăng trưởng mang tính toàn diện hơn. Trong 9 tháng đầu năm 2025, đầu tư vào tài sản cố định tăng 15,2%, trong khi kim ngạch xuất khẩu tăng 33,3%. Giá vàng duy trì ở mức cao đóng vai trò then chốt, giúp doanh thu xuất khẩu vàng tăng tới 70,5%.

Rủi ro vẫn tiềm ẩn

Dù triển vọng tích cực, các nhà kinh tế vẫn chỉ ra nhiều lực cản.

WB dự báo tăng trưởng khu vực sẽ giảm nhanh hơn so với EDB, xuống khoảng 5% trong năm 2026 và 4,6% vào năm 2027.

Những rủi ro chính bao gồm tăng trưởng chậm lại của các đối tác thương mại, cùng với sự bất định và gián đoạn kéo dài trong thương mại toàn cầu.

Các chuyên gia cảnh báo đà tăng trưởng hiện nay có thể suy yếu trong các kịch bản như khủng hoảng kinh tế toàn cầu, chấm dứt xung đột Nga-Ukraine, hoặc sự thay đổi trong nhu cầu toàn cầu đối với dầu khí và kim loại.

Trong những trường hợp đó, “lợi tức từ địa chính trị” mà Trung Á đang hưởng lợi có thể nhanh chóng biến mất. Theo ông Rakhimov, thách thức đặt ra là biến động lực tạm thời thành sức mạnh bền vững của khối này.

“Thay vì chỉ tập trung vào các cơ chế như C5+ hay đối thoại với các đối tác bên ngoài, các nước Trung Á cần bắt đầu từ một cuộc đối thoại nội bộ của chính khu vực,” chuyên gia này kết luận.

Thượng đỉnh CIS và Trung Á-Nga: Khuôn khổ cũ, động lực mới

Thủ đô Dushanbe của Tajikistan trở thành tâm điểm của ngoại giao khu vực trong các ngày 8-10/10, khi đồng thời diễn ra chuỗi sự ...

Nhật Bản và Hàn Quốc - Đối tác quan trọng của chính sách 'Uzbekistan mới'

Trang Modern Diplomacy ngày 28/10 đăng bài viết về vai trò của Nhật Bản và Hàn Quốc đối với nền kinh tế Uzbekistan. Một số ...

Quan hệ Mỹ-Kazakhstan: Nhiều cơ hội hợp tác với một cường quốc tầm trung

Mặc dù Mỹ có quan hệ ngoại giao toàn diện với Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan, nhưng giới quan sát cho rằng, khu vực ...