 |
| Tổng thống Donald Trump phát biểu tại Phòng Báo chí của Nhà Trắng đưa ra bình luận về phán quyết thuế quan và công bố mức thuế mới 10% áp dụng đối với tất cả các đối tác thương mại toàn cầu. (Nguồn: Yahoo News) |
Động thái này diễn ra ngay sau phán quyết bất lợi của Tòa án tối cao Mỹ đối với loạt thuế quan đối ứng do Tổng thống Trump ban hành theo Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA), tiếp tục làm gia tăng yếu tố khó đoán trong định hướng thương mại của Mỹ.
Thay thế IEEPA bằng Điều 122?
Các mức thuế trước đây, dao động từ 10% đến 50%, đã bị Tòa án tối cao Mỹ bác bỏ, với phán quyết rằng, việc viện dẫn Đạo luật IEEPA năm 1977 để áp thuế trên diện rộng là vượt quá thẩm quyền mà Quốc hội trao cho nhánh hành pháp. Phán quyết của Tòa án tối cao có hiệu lực ngay lập tức, buộc Nhà Trắng phải tìm một cơ sở pháp lý khác nếu muốn tiếp tục duy trì công cụ thuế quan.
Trong bối cảnh đó, chính quyền Tổng thống Trump chuyển sang viện dẫn Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Điều khoản này được xây dựng nhằm xử lý các vấn đề nghiêm trọng về cán cân thanh toán. Theo quy định, Tổng thống có thể tạm thời áp dụng phụ thu nhập khẩu tối đa 15% hoặc áp dụng hạn ngạch nhập khẩu trong thời gian không quá 150 ngày nếu xác định Mỹ đang đối mặt với tình trạng thâm hụt cán cân thanh toán nghiêm trọng và lớn.
| More from WVR |
 Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 24/2: Đồng USD suy yếu do chính sách thuế quan mới của Mỹ |
Khác với cơ chế tình trạng khẩn cấp, Điều 122 đặt ra giới hạn rõ ràng về thời gian và mức thuế. Sau 150 ngày, nếu muốn tiếp tục áp dụng biện pháp, chính quyền phải thực hiện các bước pháp lý bổ sung và có sự tham gia của Quốc hội. Chính vì vậy, Điều 122 được đánh giá là có nền tảng pháp lý chặt chẽ và ít rủi ro hơn so với việc viện dẫn IEEPA.
Hãng tin Asahi dẫn lời một quan chức Nhà Trắng cho biết, Tổng thống Mỹ không thay đổi quan điểm về việc nâng mức thuế lên 15%, tức mức trần mà Điều 122 cho phép. Tuy nhiên, tính đến hết ngày 24/2, ông Trump vẫn chưa ký sắc lệnh chính thức điều chỉnh mức thuế từ 10% lên 15%.
Tối cùng ngày, Cơ quan Hải quan và Bảo vệ biên giới Mỹ thông báo tới doanh nghiệp vận tải rằng, mức thuế có hiệu lực từ nửa đêm 25/2 sẽ là 10%, căn cứ theo văn bản đã được công bố chính thức.
Sự khác biệt giữa tuyên bố chính trị và quyết định thực thi cho thấy quá trình hoạch định và triển khai chính sách thương mại vẫn chưa thật sự đồng bộ, qua đó tiếp tục tạo ra trạng thái bất định đối với doanh nghiệp và các đối tác thương mại của Mỹ.
Tranh luận về cơ sở kinh tế
Trong sắc lệnh ban hành ngày 21/2, Nhà Trắng lập luận rằng Mỹ đang đối mặt với tình trạng mất cân đối nghiêm trọng, với thâm hụt thương mại hàng hóa thường niên khoảng 1.200 tỷ USD và thâm hụt tài khoản vãng lai tương đương 4% GDP.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia kinh tế và luật sư thương mại cho rằng các chỉ số nêu trên chưa đủ để cấu thành “khủng hoảng cán cân thanh toán” theo nghĩa pháp lý chặt chẽ của Điều 122.
Trên thực tế, điều khoản này trong lịch sử rất hiếm khi được viện dẫn, do Mỹ ít khi rơi vào tình trạng mất cân đối thanh toán nghiêm trọng theo nghĩa truyền thống. Vì vậy, việc áp dụng Điều 122 trong bối cảnh hiện nay có thể tiếp tục làm dấy lên tranh luận pháp lý và không loại trừ khả năng chính sách thuế mới vẫn bị thách thức trước tòa án.
Ông Carsten Brzeski, Trưởng bộ phận kinh tế vĩ mô toàn cầu của Ngân hàng ING (Hà Lan), nhận định rằng ngay cả khi bị giới hạn 150 ngày, bất ổn thương mại khó có thể sớm chấm dứt. “Về lý thuyết, chính quyền có thể áp dụng liên tiếp các giai đoạn 150 ngày, chỉ cần có một khoảng gián đoạn ngắn”, ông Brzeski nhấn mạnh.
 |
| Nhà Trắng lập luận rằng, Mỹ đang đối mặt với tình trạng mất cân đối nghiêm trọng, với thâm hụt thương mại hàng hóa thường niên khoảng 1.200 tỷ USD và thâm hụt tài khoản vãng lai tương đương 4% GDP. (Nguồn: X) |
Tác động thị trường và phản ứng quốc tế
Giới phân tích cho rằng, sự thiếu rõ ràng về định hướng chính sách thuế là một trong những yếu tố khiến thị trường tài chính toàn cầu biến động trong phiên 25/2. Các chỉ số chứng khoán Mỹ mở cửa giảm điểm trước khi phục hồi vào giữa phiên: Dow Jones tăng 0,65%, S&P 500 tăng 0,5% và Nasdaq tăng 0,8%.
Ngân hàng Deutsche Bank Đức nhận định, bài phát biểu thông điệp liên bang của Tổng thống Trump có thể cung cấp thêm tín hiệu về lộ trình thuế quan sắp tới.
Ở bình diện quốc tế, mức thuế 10% tạm thời đặt Liên minh châu Âu (EU) vào thế chờ đợi, trong bối cảnh hai bên trước đó đã đạt được thỏa thuận thương mại với mức thuế cơ bản 15%. Cao ủy Thương mại EU Maros Sefcovic chỉ rõ, khối này đang trải qua “giai đoạn chuyển tiếp”; song khẳng định, phía Mỹ trấn an rằng, Washington sẽ tôn trọng các cam kết đã đạt được.
Nhật Bản cũng đề nghị được bảo đảm cơ chế đối xử thuận lợi tương tự các thỏa thuận hiện hành. Trong khi đó, Trung Quốc kêu gọi Mỹ từ bỏ các “biện pháp thuế quan đơn phương” và bày tỏ sẵn sàng tiến hành thêm một vòng đàm phán thương mại.
Việc chuyển đổi cơ sở pháp lý từ tình trạng khẩn cấp sang Điều 122 cho thấy Nhà Trắng đang nỗ lực duy trì công cụ thuế quan trong chiến lược thương mại. Tuy nhiên, sự thiếu nhất quán giữa tuyên bố và văn bản chính thức, cùng những tranh cãi về cơ sở kinh tế - pháp lý, đang làm gia tăng mức độ bất định đối với hệ thống thương mại toàn cầu.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng vẫn chưa hoàn toàn phục hồi sau các cú sốc trước đây, bất kỳ sự kéo dài nào của chính sách thuế tạm thời cũng có thể tiếp tục tạo áp lực lên doanh nghiệp và thị trường tài chính quốc tế.
| EU áp thuế lên tới hơn 110% đối với một mặt hàng thiết yếu nhập khẩu từ Trung Quốc Ngày 16/1, Ủy ban châu Âu (EC) thông báo áp dụng thuế chống bán phá giá ở mức rất cao đối với corundum nóng chảy ... |
| Tổng thống Trump cảnh báo nghị sĩ Mỹ về hệ lụy chính trị nếu phản đối chính sách thuế với Canada Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 11/2 cảnh báo, các nghị sĩ đảng Cộng hòa có thể phải đối mặt với bất lợi chính trị ... |
| WSJ: Thuế quan của Tổng thống Trump không giúp thu hẹp thâm hụt thương mại Mỹ Ngày 23/2, báo chí Mỹ cho rằng, các biện pháp thuế quan của Tổng thống Donald Trump cho đến nay vẫn không đạt được một ... |
| Tổng thống Trump tính áp thuế quan an ninh quốc gia mới Wall Street Journal cho biết chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang xem xét các khoản thuế quan an ninh quốc gia mới đối ... |
| Cài đặt lại quan hệ Canada-Trung Quốc: Điều chỉnh nhỏ nằm trong chiến lược lớn Học giả Vina Nadjibulla, Phó Viện trưởng phụ trách nghiên cứu và chiến lược của Quỹ Châu Á-Thái Bình Dương của Canada đã đăng bài ... |
