Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long: Từ hát Xẩm đến ngâm Kiều

HẠ THỦY
Khởi xướng vào giai đoạn giãn cách xã hội vì dịch Covid-19, dự án mới “Ngâm kiều toàn tập” của nhà nghiên cứu phê bình âm nhạc Nguyễn Quang Long đã nhận được sự hưởng ứng của nhiều nghệ sĩ nặng lòng với âm nhạc dân tộc.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long
Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long

Được biết đến là một trong những người có công khôi phục và chấn hưng hát Xẩm trong nhiều năm, đến nay Nguyễn Quang Long lại tâm huyết với dự án mới là Ngâm Kiều toàn tập.

Ước mơ giản dị của anh là giá trị của Truyện Kiều - một kiệt tác của đại thi hào Nguyễn Du ngày càng được tôn vinh, nâng tầm và sống mạnh mẽ hơn cùng đời sống văn học nghệ thuật.

Tìm lại giấc mơ thơ ấu

Ngâm kiều toàn tập là ý tưởng bắt nguồn từ tình cảm mà nghệ sĩ Nguyễn Quang Long dành cho bà nội, hiện đã mất.

Anh kể, suốt thời thơ ấu, anh ngồi trong lòng bà, được vỗ về, nuôi nấng và được nghe bà ngâm Kiều và lẩy Kiều.

Mỗi khi nghĩ lại, anh đều ngậm ngùi: “Ở đất nước ta, có biết bao người bà, người mẹ như thế”.

Sau này trưởng thành, đi học nhạc, nghệ sĩ ấy càng nhận thức sâu hơn giá trị văn hóa qua tác phẩm Truyện Kiều và đặc biệt khi tác phẩm đó được tái sinh bằng sự cảm nhận, sáng tạo của người Việt.

Từ tháng 3/2020, dịch bệnh Covid-19 bùng phát tại Việt Nam đã khiến đời sống của các nghệ sĩ sân khấu gặp rất nhiều khó khăn.

Không đi diễn và hoạt động nghề nghiệp được, Nguyễn Quang Long mạnh dạn bàn với các đồng nghiệp về dự án ngâm toàn bộ 3.254 câu thơ lục bát trong tác phẩm Truyện Kiều.

Dù nhiều nghệ sĩ đều đã thuần thục ngâm thơ và biểu diễn nhạc cụ truyền thống, nhưng khi nghe anh đề cập dự án này họ đều tỏ ra “choáng” và không tin sẽ thực hiện được.

Thế nhưng, dự án lại nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của những nghệ sĩ gạo cội như NSND Thanh Hoài dù đã ngoài 70 tuổi, NSND Thúy Ngần cũng gần 60 tuổi... Không ít nghệ sĩ thế hệ 8x, 9x đánh đàn tranh, đàn nhị, đàn bầu, thổi sáo cũng nhiệt tình tham gia dự án của anh.

Nguyễn Quang Long cho biết, để có sản phẩm ngâm Kiều dài hơn 10 tiếng thu âm, có những ngày, họ phải là làm việc từ sáng đến tối, ăn trưa tranh thủ tại phòng thu.

Khó khăn nhất vẫn là vấn đề kinh phí, bởi thực tế là các loại hình nghệ thuật truyền thống đều ít nhận được tài trợ. May mắn là dự án của anh đã được Quỹ Thiện Tâm tài trợ 35%, kinh phí còn lại do chính anh tự túc và tích cóp...

Để văn hóa dân tộc đi vào đời sống

Nói về ý nghĩa của dự án, Nguyễn Quang Long nhấn rằng, Truyện Kiều là một kiệt tác được thế giới tôn vinh và bao thế hệ người Việt tự hào.

Ngâm Kiều chính là một cách để tác phẩm này có thể đi vào đời sống tự nhiên với lối tiếp cận bình dân và gần gũi nhất.

Theo anh, ngâm Kiều cũng để tự răn mình, khuyên nhủ những bài học ý nghĩa ở đời. Với hình thức ngâm, quý nhất là đã làm sống lại Truyện Kiều bằng chính thể thơ thuần Việt.

Bản sắc dân tộc trong ngâm Kiều còn thể hiện ở lối thơ trước, nhạc sau. Giai điệu ấy phụ thuộc vào thơ và tâm trạng con người. Đó là không gian sâu lắng của sự ngâm nga, phảng phất và thấm dần...

Trong dự án này, tất cả các nghệ sĩ đều ngâm Kiều rất thuần thục. Nếu NSND Thanh Hoài với lối ngâm cổ, sự chuẩn mực đã xuất hiện ngay ở phần đầu và phần cuối thu âm, thì các nghệ sĩ trẻ lại có nét tươi mới, cách tân, thể hiện rõ cá tính.

Là người tổ chức, nghệ sĩ Quang Long luôn tôn trọng sự khác biệt ấy, bởi mạch cảm hứng xâu chuỗi các cá tính lại với nhau là tình yêu nghệ thuật, tinh thần cảm nhận và giúp lan tỏa giá trị Truyện Kiều.

Khi ngâm Kiều, những nghệ sĩ trẻ như Thúy Nga lại có lối ngâm gần gũi, trữ tình; NSƯT Quốc Khanh với lối ngâm nảy rõ ràng, rành mạch và cũng rất tình; nghệ sĩ Văn Phương có phần phá cách, vốn duyên dáng trong vai hề chèo lại có đất thể hiện ở những phần nội dung phù hợp của Truyện Kiều.

Đặc biệt, phần thu âm còn được lồng trong hình ảnh 2D và kỹ xảo hình để minh họa tác phẩm do các nghệ sĩ trẻ phụ trách.

Bên cạnh đó, dự án còn thực hiện thêm một phần các cảnh quay nghệ sĩ ngâm Kiều với dàn nhạc dân tộc ở đình Chèm (Bắc Từ Liêm, Hà Nội).

Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long và các nghệ sĩ trong nhóm Ngâm Kiều toàn tập. (Ảnh: NVCC)
Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long và các nghệ sĩ trong nhóm Ngâm Kiều toàn tập. (Ảnh: NVCC)

Hiện nhóm thực hiện dự án đã đưa một số clip ngâm Kiều phát miễn phí trên kênh YouTube Dân ca và Nhạc cổ truyền và nhận được nhiều phản hồi tích cực của công chúng.

Chưa dừng lại ở đó, Nguyễn Quang Long còn muốn khôi phục ngâm Kiều bằng những hình thức khác như “tổ tôm điếm” – một thú vui chơi vẫn còn xuất hiện ở đình Chèm (Bắc Từ Liêm, Hà Nội) và hội Lim (Bắc Ninh).

Anh cho biết, không đơn thuần là vui chơi giải trí, “tổ tôm điếm” là biểu hiện sinh động cho đời sống người Việt, nơi người chơi lẩy ra những câu Kiều phù hợp với bối cảnh đang diễn ra.

Để lẩy được, buộc người chơi phải nhớ toàn bộ Truyện Kiều, phải đủ độ tinh nhạy để chọn câu phù hợp.

Hơn nữa, giọng ngâm, sắc thái trong cuộc chơi sẽ làm nên tính thú vị, độc đáo. Có một thời, hình thức vui chơi này phổ biến ở nhiều lễ hội vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng nhưng theo anh, hiện nay còn rất ít và chưa có đề tài nghiên cứu nào tương đối đầy đủ, sâu sắc về trò chơi dân gian này.

Không chỉ vậy, dự án Ngâm Kiều toàn tập còn sẵn sàng kết hợp với các nhà trường, giới nghiên cứu văn hóa trong nước và ngoài nước để tôn vinh Truyện Kiều.

Nguyễn Quang Long cũng mong muốn sau khi tình hình dịch bệnh được kiểm soát tốt hơn, anh có thể tổ chức những buổi biểu diễn nhỏ có hình thức ngâm Kiều, tương tác với khán giả hoặc thành lập các câu lạc bộ ngâm Kiều, sinh hoạt tại đình làng.

Bởi theo anh, nét văn hóa truyền thống được thúc đẩy trong đời sống hiện đại sẽ góp phần làm cân bằng cuộc sống cũng như nhu cầu thưởng thức nghệ thuật.

Dành tâm huyết để phát triển và nuôi dưỡng một dự án nghệ thuật dân gian dường như cũ kĩ và đi ngược với đời sống hiện đại nhưng với tinh thần, trách nhiệm của một nghệ sĩ luôn đau đáu bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc, Nguyễn Quang Long hy vọng ước nguyện của anh ngày càng nhận được sự ủng hộ của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long sinh ra ở làng Thương Giang, một trong 49 làng quan họ cổ ở Bắc Ninh. Cha anh là nghệ sĩ Nguyễn Ngọc Tưởng, một giọng nam dòng ca khúc trữ tình cách mạng nổi tiếng ở tỉnh Hà Bắc ngày xưa. Từng học thanh nhạc, sau anh chuyển sang học lý luận, phê bình âm nhạc.

Nguyễn Quang Long từng là Phó Ban Biên tập của Nhà xuất bản Âm nhạc (Dihavina) và trong nhóm vận động thành lập Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam. Từ nhà nghiên cứu, Nguyễn Quang Long dần trở thành một nghệ sĩ hát Xẩm và sáng tác các bài Xẩm mới.

Sáng tác đầu tiên của anh là bài Xẩm Tiễu trừ cướp biển năm 2016, lên tiếng để bảo vệ chủ quyền biển đảo. Anh cũng sáng tác bài Bốn mùa hoa Hà Nội dành tặng cho Hà Nội. Anh còn khai thác thêm làn điệu khác như đồng dao, đẩy nhanh tiết tấu giống rap để thu hút người nghe hơn. Đến năm 2019, anh chính thức ra mắt album Trách ông nguyệt lão gồm chín bài Xẩm trữ tình do anh sáng tác.

Nguyễn Quang Long cũng là người đề xuất làm một chiếu Xẩm khi chợ đêm Hàng Đào - Đồng Xuân hình thành và cùng các nghệ sĩ khác thành lập nhóm Xẩm Hà thành hoạt động bền bỉ trong suốt nhiều năm qua.

TIN LIÊN QUAN
Khi nghệ sĩ quốc tế phải chuyển nghề vì Covid-19
Không gian nghệ thuật hát Xẩm xưa và nay
Nghệ sĩ sân khấu loay hoay trong nghịch cảnh Covid-19
Giải pháp nào để phát hiện 'nhân tài thật'?
Sandy Hòa Đặng: “Chất xám” rồi sẽ quay về!

Đọc thêm

Mức đóng đoàn phí công đoàn hàng tháng tối thiểu mới nhất 2024

Mức đóng đoàn phí công đoàn hàng tháng tối thiểu mới nhất 2024

Bài viết dưới đây sẽ cung cấp nội dung về mức đóng đoàn phí công đoàn hàng tháng tối thiểu từ ngày 1/7/2024.
Vui lên nào anh em ơi tập 4: Thu phản ứng cực gắt với mẹ Thắng

Vui lên nào anh em ơi tập 4: Thu phản ứng cực gắt với mẹ Thắng

Vui lên nào anh em ơi tập 4 hé lộ tình tiết mẹ Thắng nặng lời với Tiến và phản ứng cực gắt của Thu...
Cập nhật bảng giá xe Honda Air Blade mới nhất tháng 7/2024

Cập nhật bảng giá xe Honda Air Blade mới nhất tháng 7/2024

Bảng giá xe Honda Air Blade mới nhất tháng 7/2024 tại các đại lý trên cả nước được cập nhật chi tiết trong bài viết dưới đây.
Điểm nhấn trong truyền thông Ấn Độ về Chính sách Hành động hướng Đông

Điểm nhấn trong truyền thông Ấn Độ về Chính sách Hành động hướng Đông

Truyền thông quốc tế Ấn Độ đang xây dựng hình ảnh tích cực về Chính sách AEP trong nhận thức của công chúng thông qua ba khung chính sách trọng ...
Người mẹ đăng video hy vọng tìm chồng tương lai cho cô con gái cao 2,26 m

Người mẹ đăng video hy vọng tìm chồng tương lai cho cô con gái cao 2,26 m

Cô gái Trung Quốc Xiao Mai quyết định lên mạng tìm bạn trai do chiều cao đặc biệt 2,26 m khiến cô tự ti và ít được các chàng để ...
Hàn Quốc cảnh báo nạn buôn bán 'ma túy zombie' - gây nghiện mạnh hơn 50 lần heroin

Hàn Quốc cảnh báo nạn buôn bán 'ma túy zombie' - gây nghiện mạnh hơn 50 lần heroin

Hoạt động buôn bán bất hợp pháp fentanyl tại Hàn Quốc, một loại chất giảm đau bị lạm dụng như ma túy, đã tăng mạnh trong năm nay.
Lonely Planet gợi ý 10 điểm đến không thể bỏ qua ở Bắc Trung Bộ Việt Nam

Lonely Planet gợi ý 10 điểm đến không thể bỏ qua ở Bắc Trung Bộ Việt Nam

Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, nơi có hệ thống hang động kỳ vĩ, những dòng sông ngầm bí ẩn... là điểm đến đầu tiên trong danh sách.
Đội Phần Lan chiến thắng trong đêm chung kết 'mãn nhãn' Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2024

Đội Phần Lan chiến thắng trong đêm chung kết 'mãn nhãn' Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng 2024

Tối 13/7, Lễ hội pháo hoa quốc tế Đà Nẵng (DIFF 2024) diễn ra 'mãn nhãn' với phần thi tài của hai đội Trung Quốc và Phần Lan.
Du khách Hàn Quốc đổ xô đến Nhật Bản vì 'mọi thứ đều rẻ'

Du khách Hàn Quốc đổ xô đến Nhật Bản vì 'mọi thứ đều rẻ'

Quan hệ song phương được cải thiện, đồng tiền Nhật Bản yếu đi, du khách Hàn Quốc đổ xô đến Nhật Bản nhờ mọi thứ đều rẻ.
Cô gái Trung Quốc thích mua thớt gỗ Việt Nam về làm quà

Cô gái Trung Quốc thích mua thớt gỗ Việt Nam về làm quà

Cô gái chất đầy vali những món đồ mua từ Việt Nam về làm quà cho người thân ở Trung Quốc như bánh kẹo, cà phê. Trong đó, cô thích nhất là chiếc thớt gỗ.
Lễ hội Sen Hà Nội 2024 trưng bày tranh sen 'Liên hoa tịnh cảnh'

Lễ hội Sen Hà Nội 2024 trưng bày tranh sen 'Liên hoa tịnh cảnh'

Bức tranh 'Liên hoa tịnh cảnh' được trưng bày tại Đại hội Đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ IX cũng được trưng bày tại Lễ hội Sen Hà Nội 2024.
Hội An được vinh danh tại Giải thưởng World’s Best Awards 2024

Hội An được vinh danh tại Giải thưởng World’s Best Awards 2024

Tạp chí du lịch nổi tiếng Travel+Leisure đánh giá, Hội An là điểm đến dành cho du khách yêu thích lịch sử, kiến trúc cổ cùng văn hoá ẩm thực ấn tượng.
Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 14]

Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 14]

Ernest Miller Hemingway (1899-1961) là một tiểu thuyết gia người Mỹ, nhà văn viết truyện ngắn và là một nhà báo.
Rối nước thu hút khách quốc tế tại Lễ hội mùa Hè Nhật Bản tại Hà Nội

Rối nước thu hút khách quốc tế tại Lễ hội mùa Hè Nhật Bản tại Hà Nội

Lễ hội mùa Hè Nhật Bản tại Hà Nội diễn ra từ 4-17/7 với nhiều hoạt động hấp dẫn như trải nghiệm trò chơi truyền thống, trang phục, ẩm thực.
Cà Phê Đạo đến từ Việt Nam được CNN đưa tin toàn cầu

Cà Phê Đạo đến từ Việt Nam được CNN đưa tin toàn cầu

Sau “The Tao of Coffee” do Warner Bros. Discovery sản xuất, phát sóng toàn cầu, triết lý Cà Phê Đạo đến từ Việt Nam tiếp tục được hãng truyền thông quốc tế CNN đưa tin ...
Thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới trong các nghệ sĩ trẻ Việt Nam

Thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới trong các nghệ sĩ trẻ Việt Nam

WYO và VICAS vừa phát động Lời kêu gọi các dự án nhằm thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới của các nghệ sĩ Việt Nam, khuyến khích họ vượt qua ranh giới.
Gia đình cố GS Nguyễn Lân góp phần xây dựng thư viện sách Huế

Gia đình cố GS Nguyễn Lân góp phần xây dựng thư viện sách Huế

Mới đây, gia đình cố GS Nguyễn Lân đã trao tặng 200 đầu sách đến UBND TP. Huế nhằm góp phần xây dựng thư viện sách Huế và lan tỏa văn hóa đọc đến cộng ...
Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 13]

Dạo chơi vườn văn Mỹ [Kỳ 13]

Francis Scott Key Fitzgerald là nhà văn Mỹ nổi danh vì tiểu thuyết và truyện ngắn vào những năm 20 của thế kỷ XX.
Tăng cường gắn kết công tác văn thư, lưu trữ với triển khai nhiệm vụ đối ngoại và ngoại giao văn hóa

Tăng cường gắn kết công tác văn thư, lưu trữ với triển khai nhiệm vụ đối ngoại và ngoại giao văn hóa

Ngày 12/7, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Hà Kim Ngọc, Chủ tịch Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam đã tới thăm, làm việc với Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, Bộ Nội ...
Hội An được vinh danh tại Giải thưởng World’s Best Awards 2024

Hội An được vinh danh tại Giải thưởng World’s Best Awards 2024

Tạp chí du lịch nổi tiếng Travel+Leisure đánh giá, Hội An là điểm đến dành cho du khách yêu thích lịch sử, kiến trúc cổ cùng văn hoá ẩm thực ấn tượng.
UNESCO đề xuất những yêu cầu mới với Công viên địa chất Lạng Sơn

UNESCO đề xuất những yêu cầu mới với Công viên địa chất Lạng Sơn

UNESCO đưa ra yêu cầu đối với Công viên địa chất ứng viên là phải có những giá trị nổi bật về địa chất, cảnh quan thiên nhiên, nhất là phải có điểm khác biệt.
Di sản Văn hóa thế giới: Nhật Bản mở toàn bộ các tuyến đường mòn lên núi Phú Sĩ

Di sản Văn hóa thế giới: Nhật Bản mở toàn bộ các tuyến đường mòn lên núi Phú Sĩ

Toàn bộ 4 lối lên đỉnh Phú Sĩ đã được mở nhưng chính quyền Nhật Bản chỉ cho phép tối đa 4.000 người leo núi mỗi ngày và có thu phí.
Phát hiện ngôi đền thờ 5.000 năm tuổi ở Peru

Phát hiện ngôi đền thờ 5.000 năm tuổi ở Peru

Các nhà khảo cổ học Peru đã khai quật được tàn tích của một ngôi đền thờ có tới 5.000 năm tuổi và một số bộ hài cốt người bên dưới một cồn cát.
Khám phá vùng đất và con người Hà Tiên

Khám phá vùng đất và con người Hà Tiên

Lễ hội truyền thống kỷ niệm 289 năm ngày mất Đức Khai trấn Mạc Cửu (1735-2024) diễn ra từ ngày 24/6-2/7 tại TP. Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang.
Phiên bản di động