Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long: Từ hát Xẩm đến ngâm Kiều

HẠ THỦY
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Khởi xướng vào giai đoạn giãn cách xã hội vì dịch Covid-19, dự án mới “Ngâm kiều toàn tập” của nhà nghiên cứu phê bình âm nhạc Nguyễn Quang Long đã nhận được sự hưởng ứng của nhiều nghệ sĩ nặng lòng với âm nhạc dân tộc.
Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long
Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long

Được biết đến là một trong những người có công khôi phục và chấn hưng hát Xẩm trong nhiều năm, đến nay Nguyễn Quang Long lại tâm huyết với dự án mới là Ngâm Kiều toàn tập.

Ước mơ giản dị của anh là giá trị của Truyện Kiều - một kiệt tác của đại thi hào Nguyễn Du ngày càng được tôn vinh, nâng tầm và sống mạnh mẽ hơn cùng đời sống văn học nghệ thuật.

Tìm lại giấc mơ thơ ấu

Ngâm kiều toàn tập là ý tưởng bắt nguồn từ tình cảm mà nghệ sĩ Nguyễn Quang Long dành cho bà nội, hiện đã mất.

Anh kể, suốt thời thơ ấu, anh ngồi trong lòng bà, được vỗ về, nuôi nấng và được nghe bà ngâm Kiều và lẩy Kiều.

Mỗi khi nghĩ lại, anh đều ngậm ngùi: “Ở đất nước ta, có biết bao người bà, người mẹ như thế”.

Sau này trưởng thành, đi học nhạc, nghệ sĩ ấy càng nhận thức sâu hơn giá trị văn hóa qua tác phẩm Truyện Kiều và đặc biệt khi tác phẩm đó được tái sinh bằng sự cảm nhận, sáng tạo của người Việt.

Từ tháng 3/2020, dịch bệnh Covid-19 bùng phát tại Việt Nam đã khiến đời sống của các nghệ sĩ sân khấu gặp rất nhiều khó khăn.

Không đi diễn và hoạt động nghề nghiệp được, Nguyễn Quang Long mạnh dạn bàn với các đồng nghiệp về dự án ngâm toàn bộ 3.254 câu thơ lục bát trong tác phẩm Truyện Kiều.

Dù nhiều nghệ sĩ đều đã thuần thục ngâm thơ và biểu diễn nhạc cụ truyền thống, nhưng khi nghe anh đề cập dự án này họ đều tỏ ra “choáng” và không tin sẽ thực hiện được.

Thế nhưng, dự án lại nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của những nghệ sĩ gạo cội như NSND Thanh Hoài dù đã ngoài 70 tuổi, NSND Thúy Ngần cũng gần 60 tuổi... Không ít nghệ sĩ thế hệ 8x, 9x đánh đàn tranh, đàn nhị, đàn bầu, thổi sáo cũng nhiệt tình tham gia dự án của anh.

Nguyễn Quang Long cho biết, để có sản phẩm ngâm Kiều dài hơn 10 tiếng thu âm, có những ngày, họ phải là làm việc từ sáng đến tối, ăn trưa tranh thủ tại phòng thu.

Khó khăn nhất vẫn là vấn đề kinh phí, bởi thực tế là các loại hình nghệ thuật truyền thống đều ít nhận được tài trợ. May mắn là dự án của anh đã được Quỹ Thiện Tâm tài trợ 35%, kinh phí còn lại do chính anh tự túc và tích cóp...

Để văn hóa dân tộc đi vào đời sống

Nói về ý nghĩa của dự án, Nguyễn Quang Long nhấn rằng, Truyện Kiều là một kiệt tác được thế giới tôn vinh và bao thế hệ người Việt tự hào.

Ngâm Kiều chính là một cách để tác phẩm này có thể đi vào đời sống tự nhiên với lối tiếp cận bình dân và gần gũi nhất.

Theo anh, ngâm Kiều cũng để tự răn mình, khuyên nhủ những bài học ý nghĩa ở đời. Với hình thức ngâm, quý nhất là đã làm sống lại Truyện Kiều bằng chính thể thơ thuần Việt.

Bản sắc dân tộc trong ngâm Kiều còn thể hiện ở lối thơ trước, nhạc sau. Giai điệu ấy phụ thuộc vào thơ và tâm trạng con người. Đó là không gian sâu lắng của sự ngâm nga, phảng phất và thấm dần...

Trong dự án này, tất cả các nghệ sĩ đều ngâm Kiều rất thuần thục. Nếu NSND Thanh Hoài với lối ngâm cổ, sự chuẩn mực đã xuất hiện ngay ở phần đầu và phần cuối thu âm, thì các nghệ sĩ trẻ lại có nét tươi mới, cách tân, thể hiện rõ cá tính.

Là người tổ chức, nghệ sĩ Quang Long luôn tôn trọng sự khác biệt ấy, bởi mạch cảm hứng xâu chuỗi các cá tính lại với nhau là tình yêu nghệ thuật, tinh thần cảm nhận và giúp lan tỏa giá trị Truyện Kiều.

Khi ngâm Kiều, những nghệ sĩ trẻ như Thúy Nga lại có lối ngâm gần gũi, trữ tình; NSƯT Quốc Khanh với lối ngâm nảy rõ ràng, rành mạch và cũng rất tình; nghệ sĩ Văn Phương có phần phá cách, vốn duyên dáng trong vai hề chèo lại có đất thể hiện ở những phần nội dung phù hợp của Truyện Kiều.

Đặc biệt, phần thu âm còn được lồng trong hình ảnh 2D và kỹ xảo hình để minh họa tác phẩm do các nghệ sĩ trẻ phụ trách.

Bên cạnh đó, dự án còn thực hiện thêm một phần các cảnh quay nghệ sĩ ngâm Kiều với dàn nhạc dân tộc ở đình Chèm (Bắc Từ Liêm, Hà Nội).

Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long và các nghệ sĩ trong nhóm Ngâm Kiều toàn tập. (Ảnh: NVCC)
Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long và các nghệ sĩ trong nhóm Ngâm Kiều toàn tập. (Ảnh: NVCC)

Hiện nhóm thực hiện dự án đã đưa một số clip ngâm Kiều phát miễn phí trên kênh YouTube Dân ca và Nhạc cổ truyền và nhận được nhiều phản hồi tích cực của công chúng.

Chưa dừng lại ở đó, Nguyễn Quang Long còn muốn khôi phục ngâm Kiều bằng những hình thức khác như “tổ tôm điếm” – một thú vui chơi vẫn còn xuất hiện ở đình Chèm (Bắc Từ Liêm, Hà Nội) và hội Lim (Bắc Ninh).

Anh cho biết, không đơn thuần là vui chơi giải trí, “tổ tôm điếm” là biểu hiện sinh động cho đời sống người Việt, nơi người chơi lẩy ra những câu Kiều phù hợp với bối cảnh đang diễn ra.

Để lẩy được, buộc người chơi phải nhớ toàn bộ Truyện Kiều, phải đủ độ tinh nhạy để chọn câu phù hợp.

Hơn nữa, giọng ngâm, sắc thái trong cuộc chơi sẽ làm nên tính thú vị, độc đáo. Có một thời, hình thức vui chơi này phổ biến ở nhiều lễ hội vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng nhưng theo anh, hiện nay còn rất ít và chưa có đề tài nghiên cứu nào tương đối đầy đủ, sâu sắc về trò chơi dân gian này.

Không chỉ vậy, dự án Ngâm Kiều toàn tập còn sẵn sàng kết hợp với các nhà trường, giới nghiên cứu văn hóa trong nước và ngoài nước để tôn vinh Truyện Kiều.

Nguyễn Quang Long cũng mong muốn sau khi tình hình dịch bệnh được kiểm soát tốt hơn, anh có thể tổ chức những buổi biểu diễn nhỏ có hình thức ngâm Kiều, tương tác với khán giả hoặc thành lập các câu lạc bộ ngâm Kiều, sinh hoạt tại đình làng.

Bởi theo anh, nét văn hóa truyền thống được thúc đẩy trong đời sống hiện đại sẽ góp phần làm cân bằng cuộc sống cũng như nhu cầu thưởng thức nghệ thuật.

Dành tâm huyết để phát triển và nuôi dưỡng một dự án nghệ thuật dân gian dường như cũ kĩ và đi ngược với đời sống hiện đại nhưng với tinh thần, trách nhiệm của một nghệ sĩ luôn đau đáu bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc, Nguyễn Quang Long hy vọng ước nguyện của anh ngày càng nhận được sự ủng hộ của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long sinh ra ở làng Thương Giang, một trong 49 làng quan họ cổ ở Bắc Ninh. Cha anh là nghệ sĩ Nguyễn Ngọc Tưởng, một giọng nam dòng ca khúc trữ tình cách mạng nổi tiếng ở tỉnh Hà Bắc ngày xưa. Từng học thanh nhạc, sau anh chuyển sang học lý luận, phê bình âm nhạc.

Nguyễn Quang Long từng là Phó Ban Biên tập của Nhà xuất bản Âm nhạc (Dihavina) và trong nhóm vận động thành lập Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam. Từ nhà nghiên cứu, Nguyễn Quang Long dần trở thành một nghệ sĩ hát Xẩm và sáng tác các bài Xẩm mới.

Sáng tác đầu tiên của anh là bài Xẩm Tiễu trừ cướp biển năm 2016, lên tiếng để bảo vệ chủ quyền biển đảo. Anh cũng sáng tác bài Bốn mùa hoa Hà Nội dành tặng cho Hà Nội. Anh còn khai thác thêm làn điệu khác như đồng dao, đẩy nhanh tiết tấu giống rap để thu hút người nghe hơn. Đến năm 2019, anh chính thức ra mắt album Trách ông nguyệt lão gồm chín bài Xẩm trữ tình do anh sáng tác.

Nguyễn Quang Long cũng là người đề xuất làm một chiếu Xẩm khi chợ đêm Hàng Đào - Đồng Xuân hình thành và cùng các nghệ sĩ khác thành lập nhóm Xẩm Hà thành hoạt động bền bỉ trong suốt nhiều năm qua.

TIN LIÊN QUAN
Khi nghệ sĩ quốc tế phải chuyển nghề vì Covid-19
Không gian nghệ thuật hát Xẩm xưa và nay
Nghệ sĩ sân khấu loay hoay trong nghịch cảnh Covid-19
Giải pháp nào để phát hiện 'nhân tài thật'?
Sandy Hòa Đặng: “Chất xám” rồi sẽ quay về!

Đọc thêm

XSMN 11/8, kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 5 ngày 11/8/2022. xổ số hôm nay 11/8

XSMN 11/8, kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 5 ngày 11/8/2022. xổ số hôm nay 11/8

Baoquocte.vn. XSMN 11/8. kết quả xổ số hôm nay ngày 11 tháng 8. trực tiếp xổ số miền Nam 11/8/2022. xổ số hôm nay 11/8/2022. SXMN 11/8. xổ số miền Nam ...
XSMT 11/8, trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay 11/8/2022. SXMT 11/8/2022

XSMT 11/8, trực tiếp kết quả xổ số miền Trung hôm nay 11/8/2022. SXMT 11/8/2022

Baoquocte.vn. XSMT 11/8. xổ số hôm nay 11/8. trực tiếp xổ số miền Trung 11/8/2022. kết quả xổ số miền Trung hôm nay 11/8. xổ số miền Trung thứ 5. SXMT ...
XSMB 11/8, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 11/8/2022. dự đoán XSMB hôm nay

XSMB 11/8, trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay 11/8/2022. dự đoán XSMB hôm nay

Baoquocte.vn. XSMB 11/8. xổ số miền Bắc thứ 5. kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 5 ngày 11/8/2022. xổ số hôm nay 11/8. SXMB 11/8. kết quả xổ ...
Hà Nội và Vientiane cùng phấn đấu để các thành tựu hợp tác tương xứng với tầm vóc của quan hệ đặc biệt Việt Nam-Lào

Hà Nội và Vientiane cùng phấn đấu để các thành tựu hợp tác tương xứng với tầm vóc của quan hệ đặc biệt Việt Nam-Lào

Baoquocte.vn. Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tiếp Bí thư Trung ương Đảng Nhân dân cách mạng Lào, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân Thủ đô ...
Điện thăm hỏi về việc mưa lớn gây thiệt hại nghiêm trọng tại Hàn Quốc

Điện thăm hỏi về việc mưa lớn gây thiệt hại nghiêm trọng tại Hàn Quốc

Baoquocte.vn. Được tin mưa lớn gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản tại một số địa phương Hàn Quốc, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã gửi điện thăm ...
Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng: Vừa qua, nghệ sĩ có nhiều ứng xử không đẹp, phản văn hóa

Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng: Vừa qua, nghệ sĩ có nhiều ứng xử không đẹp, phản văn hóa

Baoquocte.vn. Bạo lực học đường hiện nay rất nhức nhối; đồng thời nghệ sĩ vừa qua có rất nhiều ứng xử không đẹp, phản văn hóa.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp các Đại sứ Kuwait và Israel trình Quốc thư

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp các Đại sứ Kuwait và Israel trình Quốc thư

Baoquocte.vn. Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc khẳng định Việt Nam luôn coi trọng và mong muốn thúc đẩy quan hệ hữu nghị truyền thống tốt đẹp với Kuwait.
Dự báo thời tiết: Bão số 2 cách Quảng Ninh khoảng 180km; Hà Nội mưa lớn kèm gió giật mạnh

Dự báo thời tiết: Bão số 2 cách Quảng Ninh khoảng 180km; Hà Nội mưa lớn kèm gió giật mạnh

Baoquocte.vn. Sức gió mạnh nhất vùng gần tâm bão số 2 mạnh cấp 8 (62-74km/giờ), giật cấp 10; bán kính gió mạnh cấp 6, giật cấp 8 khoảng 110km từ tâm ...
Link xem trực tiếp Real Madrid vs Frankfurt (02h00 ngày 11/8) tranh Siêu cúp châu Âu 2022

Link xem trực tiếp Real Madrid vs Frankfurt (02h00 ngày 11/8) tranh Siêu cúp châu Âu 2022

Baoquocte.vn. Cập nhật mới nhất các link xem trực tiếp Real Madrid vs Frankfurt tranh Siêu cúp châu Âu 2022 02h00 ngày 11/8 trên tivi, điện thoại, máy tính, internet, website...
Sử dụng máy phát điện như nào để đảm bảo an toàn?

Sử dụng máy phát điện như nào để đảm bảo an toàn?

Baoquocte.vn. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã đưa ra 05 khuyến cáo về việc sử dụng an toàn máy phát điện trong gia đình nhằm hướng dẫn cụ thể ...
Du lịch Đông Âu ế ẩm, đìu hiu vì xung đột Nga-Ukraine

Du lịch Đông Âu ế ẩm, đìu hiu vì xung đột Nga-Ukraine

Baoquocte.vn. Ngành du lịch của nhiều nước Đông Âu đang phải chịu 'vạ lây' do tác động từ cuộc xung đột Nga-Ukraine, lượng du khách sụt giảm nghiêm trọng.
Du lịch Quảng Ninh hồi phục ngoạn mục trong Hè 2022

Du lịch Quảng Ninh hồi phục ngoạn mục trong Hè 2022

Baoquocte.vn. Là một trong những ‘điểm nóng’ du lịch, Quảng Ninh đã ghi dấu ấn bằng những con số tăng trưởng ngoạn mục với hàng loạt sự kiện, hoạt động hè sôi động, hấp dẫn.
Việt Nam có tên trong nhiều đề cử giải thưởng danh giá về du lịch của World Travel Awards năm 2022

Việt Nam có tên trong nhiều đề cử giải thưởng danh giá về du lịch của World Travel Awards năm 2022

Baoquocte.vn. Việt Nam được đề cử trong nhiều hạng mục giải thưởng danh giá về du lịch của World Travel Awards 2022.
Tuyến du lịch bằng tàu hỏa xuyên Việt được bình chọn là một trong những cung đường sắt đẹp nhất thế giới

Tuyến du lịch bằng tàu hỏa xuyên Việt được bình chọn là một trong những cung đường sắt đẹp nhất thế giới

Baoquocte.vn. Hãng truyền thông Nga giới thiệu tuyến du lịch bằng tàu hỏa xuyên Việt, ngắm cảnh trên đèo Hải Vân thuộc một trong 13 cung đường sắt đẹp nhất thế giới.
MICE - mảnh đất màu mỡ của du lịch Việt Nam

MICE - mảnh đất màu mỡ của du lịch Việt Nam

Baoquocte.vn. Những năm gần đây, du lịch MICE (loại hình du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo, triển lãm, tổ chức sự kiện) trở nên phổ biến ở Việt Nam.
Phú Quốc lọt top 25 hòn đảo tốt nhất thế giới

Phú Quốc lọt top 25 hòn đảo tốt nhất thế giới

Baoquocte.vn. Phú Quốc lọt vào danh sách những hòn đảo tốt nhất thế giới, với vị trí thứ 14, nhờ những bãi biển hoang sơ, bãi cát trắng xóa và đồ ăn ngon.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 33]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 33]

Baoquocte.vn. Chúng tôi tiếp tục giới thiệu tới bạn đọc những tác phẩm tập thể hay vô danh của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 32]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 32]

Baoquocte.vn. Những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 31]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 31]

Baoquocte.vn. Những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 30]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 30]

Baoquocte.vn. Những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Di sản danh nhân Nguyễn Đình Chiểu: Sống mãi cùng dòng chảy nhân loại

Di sản danh nhân Nguyễn Đình Chiểu: Sống mãi cùng dòng chảy nhân loại

Baoquocte.vn. Cuộc đời của danh nhân văn hóa Nguyễn Đình Chiểu là một nguồn cảm hứng không chỉ đối với người dân Việt Nam mà còn với cả nhân loại.
Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 29]

Sổ tay văn hóa Đông-Tây: Một thoáng văn học Pháp [Kỳ 29]

Baoquocte.vn. Những tác phẩm tập thể hay vô danh (không xác định được tác giả) của nền văn học Pháp thời Trung cổ nổi tiếng.
Nhà văn Nguyên Ngọc ra mắt tác phẩm mới

Nhà văn Nguyên Ngọc ra mắt tác phẩm mới

Baoquocte.vn. Tập bút ký Dọc đường của nhà văn Nguyên Ngọc viết về văn chương, giáo dục, con đường phát triển đất nước trên hành trình sống đầy ắp trải nghiệm.
Ra mắt phiên bản mới của cuốn sách 'Việt Nam văn hóa sử cương'

Ra mắt phiên bản mới của cuốn sách 'Việt Nam văn hóa sử cương'

Baoquocte.vn. 'Việt Nam văn hóa sử cương' của học giả Đào Duy Anh được coi là kim chỉ nam cho nhiều công trình nghiên cứu văn hóa nước ta trong suốt gần một thế kỷ.
'Cỗ máy tri thức': Cuốn sách giải thích nền tảng và những quyền năng của khoa học

'Cỗ máy tri thức': Cuốn sách giải thích nền tảng và những quyền năng của khoa học

Baoquocte.vn. Trong cuốn sách 'Cỗ máy tri thức', nhà triết học Michael Strevens trả lời câu hỏi vì sao nhân loại sử dụng khoa học để nghiên cứu những bí mật vũ trụ.
Không bao giờ là thất bại, tất cả là thử thách - cuốn tự truyện đầy xúc động của nhà sáng lập Huyndai

Không bao giờ là thất bại, tất cả là thử thách - cuốn tự truyện đầy xúc động của nhà sáng lập Huyndai

Baoquocte.vn. Không bao giờ là thất bại, tất cả là thử thách - cuốn tự truyện đầy xúc động không chỉ thuật lại cuộc đời và sự nghiệp của Chung Ju Yung.
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Tuyết Minh ra mắt bút ký - tiểu luận 'Những chặng đường'

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Tuyết Minh ra mắt bút ký - tiểu luận 'Những chặng đường'

Baoquocte.vn. Nghệ sĩ nhiếp ảnh Nguyễn Thị Tuyết Minh vừa ra mắt bút ký - tiểu luận 'Những chặng đường' được sáng tác trong thời gian hơn 20 năm.
Bác sĩ Mỹ: 'Dinh dưỡng lành mạnh, ngại gì bệnh tim'

Bác sĩ Mỹ: 'Dinh dưỡng lành mạnh, ngại gì bệnh tim'

Baoquocte.vn. Với 25 năm kinh nghiệm lâm sàng về đẩy lùi bệnh tim bằng dinh dưỡng, bác sĩ Joel Fuhrman tại Mỹ đã viết cuốn sách 'Dinh dưỡng lành mạnh ngại gì bệnh tim'.
Phiên bản di động