Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long: Từ hát Xẩm đến ngâm Kiều

HẠ THỦY
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Khởi xướng vào giai đoạn giãn cách xã hội vì dịch Covid-19, dự án mới “Ngâm kiều toàn tập” của nhà nghiên cứu phê bình âm nhạc Nguyễn Quang Long đã nhận được sự hưởng ứng của nhiều nghệ sĩ nặng lòng với âm nhạc dân tộc.
Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long
Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long

Được biết đến là một trong những người có công khôi phục và chấn hưng hát Xẩm trong nhiều năm, đến nay Nguyễn Quang Long lại tâm huyết với dự án mới là Ngâm Kiều toàn tập.

Ước mơ giản dị của anh là giá trị của Truyện Kiều - một kiệt tác của đại thi hào Nguyễn Du ngày càng được tôn vinh, nâng tầm và sống mạnh mẽ hơn cùng đời sống văn học nghệ thuật.

Tìm lại giấc mơ thơ ấu

Ngâm kiều toàn tập là ý tưởng bắt nguồn từ tình cảm mà nghệ sĩ Nguyễn Quang Long dành cho bà nội, hiện đã mất.

Anh kể, suốt thời thơ ấu, anh ngồi trong lòng bà, được vỗ về, nuôi nấng và được nghe bà ngâm Kiều và lẩy Kiều.

Mỗi khi nghĩ lại, anh đều ngậm ngùi: “Ở đất nước ta, có biết bao người bà, người mẹ như thế”.

Sau này trưởng thành, đi học nhạc, nghệ sĩ ấy càng nhận thức sâu hơn giá trị văn hóa qua tác phẩm Truyện Kiều và đặc biệt khi tác phẩm đó được tái sinh bằng sự cảm nhận, sáng tạo của người Việt.

Từ tháng 3/2020, dịch bệnh Covid-19 bùng phát tại Việt Nam đã khiến đời sống của các nghệ sĩ sân khấu gặp rất nhiều khó khăn.

Không đi diễn và hoạt động nghề nghiệp được, Nguyễn Quang Long mạnh dạn bàn với các đồng nghiệp về dự án ngâm toàn bộ 3.254 câu thơ lục bát trong tác phẩm Truyện Kiều.

Dù nhiều nghệ sĩ đều đã thuần thục ngâm thơ và biểu diễn nhạc cụ truyền thống, nhưng khi nghe anh đề cập dự án này họ đều tỏ ra “choáng” và không tin sẽ thực hiện được.

Thế nhưng, dự án lại nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của những nghệ sĩ gạo cội như NSND Thanh Hoài dù đã ngoài 70 tuổi, NSND Thúy Ngần cũng gần 60 tuổi... Không ít nghệ sĩ thế hệ 8x, 9x đánh đàn tranh, đàn nhị, đàn bầu, thổi sáo cũng nhiệt tình tham gia dự án của anh.

Nguyễn Quang Long cho biết, để có sản phẩm ngâm Kiều dài hơn 10 tiếng thu âm, có những ngày, họ phải là làm việc từ sáng đến tối, ăn trưa tranh thủ tại phòng thu.

Khó khăn nhất vẫn là vấn đề kinh phí, bởi thực tế là các loại hình nghệ thuật truyền thống đều ít nhận được tài trợ. May mắn là dự án của anh đã được Quỹ Thiện Tâm tài trợ 35%, kinh phí còn lại do chính anh tự túc và tích cóp...

Để văn hóa dân tộc đi vào đời sống

Nói về ý nghĩa của dự án, Nguyễn Quang Long nhấn rằng, Truyện Kiều là một kiệt tác được thế giới tôn vinh và bao thế hệ người Việt tự hào.

Ngâm Kiều chính là một cách để tác phẩm này có thể đi vào đời sống tự nhiên với lối tiếp cận bình dân và gần gũi nhất.

Theo anh, ngâm Kiều cũng để tự răn mình, khuyên nhủ những bài học ý nghĩa ở đời. Với hình thức ngâm, quý nhất là đã làm sống lại Truyện Kiều bằng chính thể thơ thuần Việt.

Bản sắc dân tộc trong ngâm Kiều còn thể hiện ở lối thơ trước, nhạc sau. Giai điệu ấy phụ thuộc vào thơ và tâm trạng con người. Đó là không gian sâu lắng của sự ngâm nga, phảng phất và thấm dần...

Trong dự án này, tất cả các nghệ sĩ đều ngâm Kiều rất thuần thục. Nếu NSND Thanh Hoài với lối ngâm cổ, sự chuẩn mực đã xuất hiện ngay ở phần đầu và phần cuối thu âm, thì các nghệ sĩ trẻ lại có nét tươi mới, cách tân, thể hiện rõ cá tính.

Là người tổ chức, nghệ sĩ Quang Long luôn tôn trọng sự khác biệt ấy, bởi mạch cảm hứng xâu chuỗi các cá tính lại với nhau là tình yêu nghệ thuật, tinh thần cảm nhận và giúp lan tỏa giá trị Truyện Kiều.

Khi ngâm Kiều, những nghệ sĩ trẻ như Thúy Nga lại có lối ngâm gần gũi, trữ tình; NSƯT Quốc Khanh với lối ngâm nảy rõ ràng, rành mạch và cũng rất tình; nghệ sĩ Văn Phương có phần phá cách, vốn duyên dáng trong vai hề chèo lại có đất thể hiện ở những phần nội dung phù hợp của Truyện Kiều.

Đặc biệt, phần thu âm còn được lồng trong hình ảnh 2D và kỹ xảo hình để minh họa tác phẩm do các nghệ sĩ trẻ phụ trách.

Bên cạnh đó, dự án còn thực hiện thêm một phần các cảnh quay nghệ sĩ ngâm Kiều với dàn nhạc dân tộc ở đình Chèm (Bắc Từ Liêm, Hà Nội).

Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long và các nghệ sĩ trong nhóm Ngâm Kiều toàn tập. (Ảnh: NVCC)
Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long và các nghệ sĩ trong nhóm Ngâm Kiều toàn tập. (Ảnh: NVCC)

Hiện nhóm thực hiện dự án đã đưa một số clip ngâm Kiều phát miễn phí trên kênh YouTube Dân ca và Nhạc cổ truyền và nhận được nhiều phản hồi tích cực của công chúng.

Chưa dừng lại ở đó, Nguyễn Quang Long còn muốn khôi phục ngâm Kiều bằng những hình thức khác như “tổ tôm điếm” – một thú vui chơi vẫn còn xuất hiện ở đình Chèm (Bắc Từ Liêm, Hà Nội) và hội Lim (Bắc Ninh).

Anh cho biết, không đơn thuần là vui chơi giải trí, “tổ tôm điếm” là biểu hiện sinh động cho đời sống người Việt, nơi người chơi lẩy ra những câu Kiều phù hợp với bối cảnh đang diễn ra.

Để lẩy được, buộc người chơi phải nhớ toàn bộ Truyện Kiều, phải đủ độ tinh nhạy để chọn câu phù hợp.

Hơn nữa, giọng ngâm, sắc thái trong cuộc chơi sẽ làm nên tính thú vị, độc đáo. Có một thời, hình thức vui chơi này phổ biến ở nhiều lễ hội vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng nhưng theo anh, hiện nay còn rất ít và chưa có đề tài nghiên cứu nào tương đối đầy đủ, sâu sắc về trò chơi dân gian này.

Không chỉ vậy, dự án Ngâm Kiều toàn tập còn sẵn sàng kết hợp với các nhà trường, giới nghiên cứu văn hóa trong nước và ngoài nước để tôn vinh Truyện Kiều.

Nguyễn Quang Long cũng mong muốn sau khi tình hình dịch bệnh được kiểm soát tốt hơn, anh có thể tổ chức những buổi biểu diễn nhỏ có hình thức ngâm Kiều, tương tác với khán giả hoặc thành lập các câu lạc bộ ngâm Kiều, sinh hoạt tại đình làng.

Bởi theo anh, nét văn hóa truyền thống được thúc đẩy trong đời sống hiện đại sẽ góp phần làm cân bằng cuộc sống cũng như nhu cầu thưởng thức nghệ thuật.

Dành tâm huyết để phát triển và nuôi dưỡng một dự án nghệ thuật dân gian dường như cũ kĩ và đi ngược với đời sống hiện đại nhưng với tinh thần, trách nhiệm của một nghệ sĩ luôn đau đáu bảo tồn, phát huy văn hóa dân tộc, Nguyễn Quang Long hy vọng ước nguyện của anh ngày càng nhận được sự ủng hộ của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Nghệ sĩ Nguyễn Quang Long sinh ra ở làng Thương Giang, một trong 49 làng quan họ cổ ở Bắc Ninh. Cha anh là nghệ sĩ Nguyễn Ngọc Tưởng, một giọng nam dòng ca khúc trữ tình cách mạng nổi tiếng ở tỉnh Hà Bắc ngày xưa. Từng học thanh nhạc, sau anh chuyển sang học lý luận, phê bình âm nhạc.

Nguyễn Quang Long từng là Phó Ban Biên tập của Nhà xuất bản Âm nhạc (Dihavina) và trong nhóm vận động thành lập Trung tâm Phát triển nghệ thuật âm nhạc Việt Nam. Từ nhà nghiên cứu, Nguyễn Quang Long dần trở thành một nghệ sĩ hát Xẩm và sáng tác các bài Xẩm mới.

Sáng tác đầu tiên của anh là bài Xẩm Tiễu trừ cướp biển năm 2016, lên tiếng để bảo vệ chủ quyền biển đảo. Anh cũng sáng tác bài Bốn mùa hoa Hà Nội dành tặng cho Hà Nội. Anh còn khai thác thêm làn điệu khác như đồng dao, đẩy nhanh tiết tấu giống rap để thu hút người nghe hơn. Đến năm 2019, anh chính thức ra mắt album Trách ông nguyệt lão gồm chín bài Xẩm trữ tình do anh sáng tác.

Nguyễn Quang Long cũng là người đề xuất làm một chiếu Xẩm khi chợ đêm Hàng Đào - Đồng Xuân hình thành và cùng các nghệ sĩ khác thành lập nhóm Xẩm Hà thành hoạt động bền bỉ trong suốt nhiều năm qua.

TIN LIÊN QUAN
Khi nghệ sĩ quốc tế phải chuyển nghề vì Covid-19
Không gian nghệ thuật hát Xẩm xưa và nay
Nghệ sĩ sân khấu loay hoay trong nghịch cảnh Covid-19
Giải pháp nào để phát hiện 'nhân tài thật'?
Sandy Hòa Đặng: “Chất xám” rồi sẽ quay về!

Đọc thêm

Olympic 2021: Lịch thi đấu của Đoàn Thể thao Việt Nam ngày 31/7, VĐV cuối cùng xuất trận

Olympic 2021: Lịch thi đấu của Đoàn Thể thao Việt Nam ngày 31/7, VĐV cuối cùng xuất trận

Baoquocte.vn. Ngày 31/7, VĐV cuối cùng của Đoàn thể thao Việt Nam là Quách Thị Lan sẽ tranh tài tại nội dung chạy vượt rào cự ly 400m tại Olympic Tokyo ...
Mỹ phê chuẩn hợp đồng bán 18 chiếc trực thăng vận tải hạng nặng CH-53K cho Israel

Mỹ phê chuẩn hợp đồng bán 18 chiếc trực thăng vận tải hạng nặng CH-53K cho Israel

Baoquocte.vn. Bộ Ngoại giao Mỹ đã phê duyệt hợp đồng cung cấp 18 chiếc trực thăng vận tải hạng nặng CH-53K cho Israel với trị giá lên đến 3,4 tỷ USD.
NATO chặn máy bay chiến đấu của Nga trên Biển Baltic

NATO chặn máy bay chiến đấu của Nga trên Biển Baltic

Baoquocte.vn. NATO cho biết, các máy bay chiến đấu Eurofighter của Tây Ban Nha và F-35 của Italy đã chặn máy bay chiến đấu của Nga trên Biển Baltic.
Covid-19 ở Việt Nam sáng 31/7: 4.060 ca mắc mới, tình hình Bình Dương đang nóng lên, lập thêm bệnh viện dã chiến số 3, 4

Covid-19 ở Việt Nam sáng 31/7: 4.060 ca mắc mới, tình hình Bình Dương đang nóng lên, lập thêm bệnh viện dã chiến số 3, 4

Baoquocte.vn. Có thêm 4.060 ca mắc mới Covid-19, TP Hồ Chí Minh vẫn nhiều nhất với 2.503 ca. Số người nhiễm bệnh ở Bình Dương tiếp tục tăng mạnh với 868 ...
Giá cao su hôm nay 31/7: Thị trường cao su tự nhiên ít có cơ hội phục hồi, doanh nghiệp Việt lãi lớn nhờ 'vàng trắng'

Giá cao su hôm nay 31/7: Thị trường cao su tự nhiên ít có cơ hội phục hồi, doanh nghiệp Việt lãi lớn nhờ 'vàng trắng'

Baoquocte.vn. Giá cao su hôm nay (31/7) giữ đà tăng tại sàn giao dịch châu Á (bao gồm Nhật Bản và Trung Quốc).
Giá tiêu hôm nay 31/7: Tăng nhẹ, cao nhất 75.000đ/kg; giá tiêu Việt cao nhất trong 4 năm rưỡi, dự báo tiếp tục tăng

Giá tiêu hôm nay 31/7: Tăng nhẹ, cao nhất 75.000đ/kg; giá tiêu Việt cao nhất trong 4 năm rưỡi, dự báo tiếp tục tăng

Baoquocte.vn. Mức giá 72.000 - 75.000 đồng/kg hiện nay đã đưa giá tiêu đen trong nước lên mức cao nhất trong 4 năm rưỡi trở lại đây.
Giá vàng hôm nay 31/7: 'Thuận gió', được đà tăng, giá vàng sẽ tăng mạnh vào tuần tới?

Giá vàng hôm nay 31/7: 'Thuận gió', được đà tăng, giá vàng sẽ tăng mạnh vào tuần tới?

Baoquocte.vn. Giá vàng thế giới kết thúc tuần không như mong đợi của giới đầu tư. Tuy nhiên, tuần tới, các nhà phân tích không bỏ một phiếu giảm giá nào.
Giá cà phê hôm nay 31/7: 'Cú rơi tự do' được báo trước, giá tăng/giảm cực đoan sẽ lặp đi lặp lại?

Giá cà phê hôm nay 31/7: 'Cú rơi tự do' được báo trước, giá tăng/giảm cực đoan sẽ lặp đi lặp lại?

Baoquocte.vn. Giá cà phê được cho là sẽ liên tục có những đợt tăng/giảm cực đoan được lặp đi lặp lại trong thời gian tới.
XSMN 31/7 - xổ số miền Nam hôm nay 31/7/2021 có quay không, XSMN khi nào mở lại?

XSMN 31/7 - xổ số miền Nam hôm nay 31/7/2021 có quay không, XSMN khi nào mở lại?

Baoquocte.vn. XSMN 31/7 - xổ số miền Nam tiếp tục tạm ngưng phát hành loại hình xổ số các tỉnh phía Nam kể từ ngày 9/7/2021.
Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày thứ 7 31/7/2021: Bảo Bình chú ý tài chính, Cự giải tình duyên tan vỡ

Tử vi 12 cung hoàng đạo ngày thứ 7 31/7/2021: Bảo Bình chú ý tài chính, Cự giải tình duyên tan vỡ

Baoquocte.vn. Tử vi hôm nay 31/7 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Saudi Arabia cho phép du khách đã tiêm đủ liều vaccine ngừa Covid-19 nhập cảnh

Saudi Arabia cho phép du khách đã tiêm đủ liều vaccine ngừa Covid-19 nhập cảnh

Baoquocte.vn. Sau 17 tháng đóng cửa do đại dịch, ngày 30/7, Saudi Arabia thông báo nước này sẽ mở cửa biên giới cho du khách nước ngoài đã tiêm đủ liều vaccine ngừa Covid-19.
Mê mẩn với triển lãm hiệu ứng 3D từ 13.000 cây hoa lan ở Nhật Bản

Mê mẩn với triển lãm hiệu ứng 3D từ 13.000 cây hoa lan ở Nhật Bản

Baoquocte.vn. Bảo tàng TeamLab ở thủ đô Tokyo đang trưng bày 13.000 tác phẩm hoa lan, được bố trí mang lại hiệu ứng 3D như kính vạn hoa.
Lo biến thể Delta, Đức chuẩn bị thắt chặt nhập cảnh đối với du khách

Lo biến thể Delta, Đức chuẩn bị thắt chặt nhập cảnh đối với du khách

Baoquocte.vn. Số các ca nhiễm Covid-19 tại nền kinh tế lớn nhất châu Âu liên tục gia tăng kể từ đầu tháng Bảy, chủ yếu do sự lây lan nhanh của biến thể Delta.
Sự kiện kỷ niệm 200 năm Quốc khánh Peru: Từ quá khứ đến hiện tại

Sự kiện kỷ niệm 200 năm Quốc khánh Peru: Từ quá khứ đến hiện tại

Baoquocte.vn. Ngày 27/7, tại thủ đô Lima diễn ra sự kiện 'Đoàn kết vì 200 năm Độc lập' nhân dịp kỷ niệm 200 năm Quốc khánh Peru trong bối cảnh dịch Covid-19.
Trung Quốc: Phượng Hoàng cổ trấn phun sương làm sạch không khí, phục vụ khách 'sống ảo'

Trung Quốc: Phượng Hoàng cổ trấn phun sương làm sạch không khí, phục vụ khách 'sống ảo'

Baoquocte.vn. Hệ thống phun sương nhân tạo được lắp hai bên bờ sông Đà Giang, làm sạch không khí và phục vụ du khách sống ảo khi đến với Phượng Hoàng cổ trấn.
Sau 9 tháng đóng cửa do dịch Covid-19, tháp Eiffel đón du khách trở lại với điều kiện mới

Sau 9 tháng đóng cửa do dịch Covid-19, tháp Eiffel đón du khách trở lại với điều kiện mới

Baoquocte.vn. Tháp Eiffel tại thủ đô Paris, Pháp mở cửa trở lại đón du khách vào ngày 16/7, sau 9 tháng dừng hoạt động do các biện pháp phòng dịch Covid-19.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Tây Ban Nha (kỳ 4)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Tây Ban Nha (kỳ 4)

Baoquocte.vn. Văn học Tây Ban Nha bao gồm các thể loại văn học như thơ, văn xuôi và kịch, trong đó nhiều tác giả, tác phẩm nổi tiếng thế giới.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Tây Ban Nha (kỳ 3)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Tây Ban Nha (kỳ 3)

Baoquocte.vn. Văn học Tây Ban Nha có nhiều tác giả, tác phẩm nổi tiếng thế giới.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Tây Ban Nha (kỳ 2)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Tây Ban Nha (kỳ 2)

Baoquocte.vn. Văn học Tây Ban Nha bao gồm các thể loại văn học như thơ, văn xuôi và kịch, trong đó nhiều tác giả, tác phẩm nổi tiếng thế giới.
Tiếng Arab: Từ ngôn ngữ của kinh sách tới văn học nghệ thuật

Tiếng Arab: Từ ngôn ngữ của kinh sách tới văn học nghệ thuật

Baoquocte.vn. Trải qua 14 thế kỷ thăng trầm, chữ viết và ngữ pháp Arab, ngôn ngữ được gần hơn 460 triệu người sử dụng thường xuyên, dường như vẫn vẹn nguyên với thời gian.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Tây Ban Nha (kỳ 1)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Tây Ban Nha (kỳ 1)

Baoquocte.vn. Văn học Tây Ban Nha bao gồm các thể loại văn học như thơ, văn xuôi và kịch, trong đó nhiều tác giả đoạt giải Nobel văn học, nhiều tác phẩm nổi tiếng.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Italy (Kỳ 16)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Một thoáng văn học Italy (Kỳ 16)

Baoquocte.vn. Văn học Italy chiếm một vị trí quan trọng trong văn hóa của châu Âu. Thời kỳ này bao gồm một số tên tuổi nổi tiếng thế giới.
Truyện Kiều và sự liên tưởng thú vị với thời Covid-19

Truyện Kiều và sự liên tưởng thú vị với thời Covid-19

Baoquocte.vn. Cách nhau tới 200 năm, nhưng thế giới trong Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du lại có sự trùng hợp và liên tưởng thú vị với thời Covid-19.
Đại sứ Tôn Sinh Thành ra mắt sách 'Giáo trình Đàm phán quốc tế'

Đại sứ Tôn Sinh Thành ra mắt sách 'Giáo trình Đàm phán quốc tế'

Baoquocte.vn. Đây là cuốn sách khá hiếm hoi, có độ tin cậy cao, rất hữu ích về lĩnh vực đàm phán trong quan hệ quốc tế cho những ai muốn tìm hiểu về lĩnh vực này.
Lan tỏa niềm vui đọc sách với cuộc thi thiết kế Thế giới là một cuốn sách mở

Lan tỏa niềm vui đọc sách với cuộc thi thiết kế Thế giới là một cuốn sách mở

Baoquocte.vn. Giữa không khí ảm đạm của mùa dịch, những tác phẩm văn học… đã trở thành nguồn cảm hứng cho cuộc thi thiết kế Thế giới là một cuốn sách mở.
Hoàng tử Harry sẽ thổ lộ những gì trong cuốn hồi ký sắp ra mắt?

Hoàng tử Harry sẽ thổ lộ những gì trong cuốn hồi ký sắp ra mắt?

Baoquocte.vn. Harry cho biết anh viết cuốn hồi ký không phải trong tư cách một hoàng tử từ lúc được sinh ra, mà với tư cách một người đàn ông đã trưởng thành.
Sách mới: 'Bình an mà sống'

Sách mới: 'Bình an mà sống'

Baoquocte.vn. Cuốn sách mới của tác giả Lưu Đình Long thật phù hợp để đồng hành cùng bạn vào những lúc lắng lòng giữa bối cảnh dịch Covid-19.
Bác sỹ thiện nguyện Italy ra mắt sách về 'chú lính chì' Thiện Nhân

Bác sỹ thiện nguyện Italy ra mắt sách về 'chú lính chì' Thiện Nhân

Baoquocte.vn. Hai bác sỹ thiện nguyện Italy đã viết cuốn tự truyện để hồi tưởng lại những hành trình thiện nguyện và câu chuyện về cậu bé Thiện Nhân.
Phiên bản di động