Ngoại giao kinh tế: Thành tựu nổi bật, lợi ích hữu hình

Thứ trưởng Bùi Thanh Sơn, Trưởng Ban chỉ đạo NGKT thăm Liên doanh đóng tàu Damen Sông Cấm, Hải Phòng tháng 3/2015.

Những kết quả hữu hình

Trong bối cảnh đó, Việt Nam tiếp tục duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, tái cơ cấu kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội, tăng trưởng 6,68%, là một trong những điểm sáng đáng chú ý trong bức tranh kinh tế thế giới ảm đạm. Năm 2015 cũng có ý nghĩa bước ngoặt trong triển khai chủ trương đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại và chủ động, tích cực hội nhập quốc tế sâu rộng, toàn diện của Việt Nam. Đóng góp vào những thành công đó có nhiều kết quả quan trọng và nổi bật của ngành Ngoại giao nói chung, mà cụ thể là công tác NGKT.

Về song phương, Việt Nam đã cơ bản hoàn tất việc hình thành khuôn khổ quan hệ ổn định với các đối tác ưu tiên, quan trọng. Với việc nâng cấp thêm quan hệ với Malaysia và Philippines lên Đối tác chiến lược, đến nay Việt Nam đã có 15 Đối tác chiến lược và 10 Đối tác toàn diện đều là các đối tác kinh tế hàng đầu, chiến lược hàng đầu và có tầm ảnh hưởng lớn ở khu vực và thế giới. Đặc biệt, việc Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng có các chuyến thăm thành công tới ba nước lớn và cũng là ba nền kinh tế lớn nhất thế giới là Hoa Kỳ, Trung Quốc và Nhật Bản trong cùng một năm thể hiện các nước coi trọng vị thế ngày càng tăng của Việt Nam.

Năm 2015 cũng là năm in đậm thành công của hội nhập quốc tế và đối ngoại đa phương. Cộng đồng quốc tế tín nhiệm bầu Việt Nam với số phiếu cao vào các cơ quan quan trọng của Liên hợp quốc như ECOSOC nhiệm kỳ 2016-2018, Hội đồng Chấp hành UNESCO nhiệm kỳ 2015-2019. Những thành tựu đối ngoại quan trọng đó khẳng định thế và lực mới của Việt Nam và vai trò, vị thế ngày càng gia tăng của đất nước trên trường quốc tế.

Điểm sáng dễ thấy trong thành tựu đối ngoại Việt Nam năm nay là công tác ngoại giao phục vụ phát triển kinh tế có sự gắn kết chặt chẽ với hội nhập quốc tế. Chưa có năm nào, Việt Nam lại hoàn thành việc đàm phán, ký kết đồng thời bốn Hiệp định thương mại tự do (FTA) quan trọng như 2015, gồm Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và các FTA với Hàn Quốc, Liên minh Kinh tế Á-Âu và EU. Năm 2015 cũng là năm Việt Nam cùng các nước ASEAN tuyên bố chính thức thành lập Cộng đồng Kinh tế AEC. Đây là những bước đi phù hợp với xu thế liên kết đa tầng nấc đang phát triển mạnh mẽ ở khu vực và trên thế giới và là “cú hích” quan trọng giúp Việt Nam đẩy nhanh quá trình tái cơ cấu kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng bền vững, hoàn thiện thể chế pháp lý và cơ chế kinh tế thị trường, đồng thời tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng, minh bạch và công bằng theo chuẩn mực quốc tế.

Với 15 FTA đã ký kết và đang đàm phán, Việt Nam là một trong những nước đi đầu khu vực trong tham gia các liên kết kinh tế với mạng lưới FTA rộng lớn gồm 58 đối tác, đóng góp khoảng gần 90% GDP toàn cầu và hơn 80% thương mại thế giới. Đây là cơ hội lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam trong nỗ lực đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nguồn cung nguyên vật liệu đầu vào, tránh bị phụ thuộc vào một thị trường.

Các mặt hàng xuất khẩu chủ lực, mang thương hiệu Việt Nam như dệt may, giày dép, nông thủy sản, đồ gỗ… sẽ có khả năng cạnh tranh cao hơn tại thị trường các nước, các doanh nghiệp sẽ có điều kiện tiếp cận nguồn vốn, công nghệ cao, kỹ năng quản lý tiên tiến từ các đối tác phát triển, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và mạng sản xuất khu vực và toàn cầu. Tham gia các FTA cũng sẽ mở cửa thị trường của Việt Nam cho các nhà đầu tư nước ngoài, thu hút thêm nguồn vốn FDI, thúc đẩy có hiệu quả việc chuyển giao công nghệ.

Trong bối cảnh luồng vốn bắt đầu chảy ngược trở lại các nước phát triển, Việt Nam vẫn khẳng định là điểm sáng về thu hút FDI. Năm 2015, Việt Nam thu hút được khoảng 22 tỷ FDI, trong đó FDI thực hiện là 14,5 tỷ USD, tăng 17,4% so với năm 2014. Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) dành cho Việt Nam năm 2015 cũng đạt mức khá, khoảng 5 tỷ USD. Bộ Ngoại giao và các Cơ quan đại diện của Việt Nam ở nước ngoài đã tích cực thúc đẩy các nước Hàn Quốc, Thái Lan tiếp nhận lại lao động Việt Nam. Những nỗ lực vận động trực tiếp, “lăn xả” của các Đại sứ Việt Nam ở nước ngoài đã khiến trái vải thiều, trái xoài Việt Nam lần đầu tiên hiện diện tại các thị trường nổi tiếng “khó tính” như Australia, Nhật Bản, Hoa Kỳ...

Những đóng góp quan trọng của kinh tế đối ngoại đã góp phần vào thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của Việt Nam năm 2015 cao nhất trong 5 năm qua và vượt chỉ tiêu Quốc hội đề ra đầu năm là 6,2%.

Sẽ có nhiều hình thức, cách làm mới

Đánh giá cao kết quả đạt được trong năm 2015, nhưng Trưởng Ban chỉ đạo NGKT, Thứ trưởng Bùi Thanh Sơn cho rằng, NGKT cần phải làm tốt hơn nữa trên nhiều lĩnh vực, tiếp tục gắn kết chặt chẽ với hội nhập quốc tế, đẩy mạnh hoạt động với nhiều hình thức và cách làm mới.

Năm 2016, trước những dự báo về cục diện kinh tế thế giới không ngừng biến động, cũng là năm được đánh giá sẽ có nhiều sự kiện tác động lớn đến nền kinh tế Việt Nam, đem lại nhiều thách thức cũng như cơ hội đan xen, công tác NGKT cần tập trung làm tốt những việc sau:

Ban chỉ đạo Ngoại giao kinh tế tham quan thực địa Khu kinh tế Vũng Áng, Hà Tĩnh, tháng 3/2014.

Một là, tiếp tục làm sâu sắc hơn quan hệ với các đối tác thông qua việc xây dựng và thực hiện các chương trình hành động thực hiện các khuôn khổ quan hệ Việt Nam đã thiết lập với các đối tác, giúp thu hút ngày càng nhiều nguồn lực cho phát triển đất nước. Một mặt, cần tập trung đẩy mạnh hợp tác kinh tế, củng cố đan xen lợi ích với các đối tác lớn và quan trọng. Mặt khác, cần tăng cường hợp tác với các đối tác truyền thống và tiềm năng ở châu Á, Đông Âu, Trung Đông-châu Phi, Mỹ Latinh-Caribean...

Hai là, tiếp tục nâng cao “chất” và “lượng” sự tham gia của Việt Nam trong các cơ chế, diễn đàn hợp tác kinh tế quốc tế. Nâng tầm tham gia và đóng góp của ta tại các diễn đàn, cơ chế hợp tác khu vực và quốc tế, đặc biệt là các hoạt động cấp cao trong khuôn khổ Liên hợp quốc, ASEM, APEC, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF- Davos, Đông Á), các cơ chế hợp tác tiểu vùng Mekong. Cụ thể, cần nâng cao chất lượng các sáng kiến của Việt Nam; đồng thời chủ động, tích cực tham gia đóng góp xây dựng, định hình luật chơi mới phù hợp với điều kiện và lợi ích đất nước cũng như xu thế chung ở khu vực, thế giới.

Ba là, tích cực phối hợp, hỗ trợ các Bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp trong xúc tiến kinh tế đối ngoại theo hướng thực chất, có trọng tâm, trọng điểm, phối hợp chặt chẽ ngay từ khâu xây dựng kế hoạch đến khâu triển khai thực hiện để đạt được hiệu quả cao nhất. Đồng thời, tăng cường phổ biến, cập nhật thông tin về hội nhập kinh tế quốc tế, về tình hình kinh tế thế giới cho các địa phương, doanh nghiệp; hỗ trợ các địa phương, doanh nghiệp đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong hội nhập. Trong đó, NGKT làm tròn được vai trò “người bắc cầu”, cùng đồng hành và hỗ trợ thiết thực, hiệu quả. Nhiệm vụ đầu tiên của Ban chỉ đạo NGKT trong năm 2016 là chuyến công tác, hoạt động thực địa tại Đà Nẵng.

Bốn là, đẩy mạnh, nâng cao công tác nghiên cứu, thông tin, tham mưu kinh tế bằng cách tiếp tục nâng cao chất lượng, chiều sâu của các báo cáo định kỳ về kinh tế thế giới, kinh tế Việt Nam, triển khai các báo cáo, nghiên cứu kinh tế nhanh/đột xuất để kịp thời thiết thực phục vụ Chính phủ tham khảo trong điều hành kinh tế-xã hội...

Năm là, tiếp tục sử dụng hiệu quả Quỹ NGKT để công cụ này thực sự tạo ra cú hích cho các sáng kiến về NGKT trong nước và tại các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Tăng cường xã hội hóa nguồn kinh phí để tạo tính lan tỏa và bền vững của công tác NGKT.