Người truyền lửa sơn mài qua chất liệu hồn quê

MINH HÒA
Theo dõi TGVN trên
TGVN. Từ những hình tượng dung dị, gần gũi với đồng quê như con trâu, cái kén, con tằm… nhưng qua bàn tay của nghệ nhân, họa sỹ Nguyễn Tấn Phát, chúng được khoác lên mình hình hài thực sự sơn mài và từ sản phẩm biến thành những tác phẩm mang giá trị cao.
Họa sỹ – Nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát đang sáng tác hình ảnh cho bức phù điêu, cô con gái đang ngồi chơi những sản phẩm gỗ sơn mài đã hoàn thiện và người thợ lành nghề đang mài các mẫu trâu do họa sỹ, nghệ nhân Nguyễn Tất Phát sáng tác. (Ảnh: MH)
Họa sỹ - Nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát đang sáng tác hình ảnh cho bức phù điêu, cô con gái đang ngồi chơi những sản phẩm gỗ sơn mài đã hoàn thiện và người thợ lành nghề đang mài các mẫu trâu do họa sỹ, nghệ nhân Nguyễn Tất Phát sáng tác. (Ảnh: MH)

Dù nhiều, dù ít, mỗi nghệ sỹ đều mang trong mình sự khác biệt. Và, những nghệ sỹ nổi danh thường không chỉ mang đến cho những tác phẩm của mình sự khác biệt lớn, mà còn bởi những giá trị nhân văn không gì quy đổi được. Nguyễn Tấn Phát là một trong số đó. Là người con sinh ra và lớn lên ở vùng đất nhân kiệt Sơn Tây, tôn chỉ sáng tác của anh chính là câu nói nổi tiếng của Gustav Mahler: “Truyền thống không là sùng bái đống tro tàn, mà phải duy trì ngọn lửa”.

Hẹn gặp họa sỹ Nguyễn Tấn Phát nhiều lần nhưng dường như chưa đến duyên. Cuối cùng, dòng tin nhắn trả lời của anh khiến tôi không thể trì hoãn mà lập tức thu xếp để lên đường. Thời gian này, Phát đang dốc sức cho 1010 tượng trâu với hơn 300 mẫu đã hoàn thành để sắp đặt tại Làng cổ Đường Lâm.

Từ nghệ nhân sống khỏe với nghề…

Đến tận nơi, “mục sở thị” không gian sống và làm việc của Phát mới thấy tiếc rằng mình đã không thể đến thăm anh sớm hơn. Đó có thể nói là một không gian “đặc quánh” của nghệ thuật. Khi bạn đã lạc vào một không gian được nghệ sỹ dày công sắp đặt bằng chính những tác phẩm mà bản thân nó đã được người họa sỹ sắp đặt cho những hình hài mang đầy thông điệp thì bạn xem mãi chẳng thể dứt ra được. Đó là cảm xúc của tôi khi lạc vào không gian sáng tác của anh.

Với bất kỳ nghề gì, tuổi nghề là cái gì đó rất quan trọng. Nhưng với Phát, một họa sỹ trẻ 8X thì những gì anh đã làm được thật đáng nể. Đó không chỉ là khối lượng những tác phẩm đi qua bàn tay của anh, không chỉ ở cơ ngơi vật chất đang liên tục hoàn thành những sản phẩm nghệ thuật theo đơn hàng tạo ra công ăn việc làm cho cả chục nhân lực. Đó cũng không chỉ là những giải thưởng đếm mãi chưa hết của anh trong lĩnh vực này. Quan trọng hơn cả, đó chính là tư duy đi trước tuổi của một người muốn giữ lửa nghệ thuật cho những thế hệ đang và sẽ tiếp bước theo mình.

Chẳng hiểu cái duyên đưa Nguyễn Tấn Phát đến với nghệ thuật có phải tuổi thơ hay lẽo đẽo theo ông nội đi vẽ ở đền chùa hay không nhưng rõ ràng anh đã được kế thừa gene khéo tay từ cha mình. Cậu bé Phát vẽ mọi lúc mọi nơi, trên tường đất bằng những mảnh ngói vỡ, bằng cọng que trên cát. Anh bảo: “Năng khiếu có lẽ đã được chắp cánh từ khi tôi thi đỗ vào trường ĐH Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội. Tôi đến với nghề sơn mài và nó trở thành một phần trong con người tôi”.

Người truyền lửa sơn mài qua chất liệu hồn quê
Các tác phẩm của Nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát. (Ảnh: MH)

Các tác phẩm của Phát thường gắn với những biểu tượng văn hóa gần gũi với đời sống gia đình Việt Nam, như con trâu, con dê, con gà hay con ốc sên… nhưng được anh sáng tạo một cách độc đáo.

Mỗi sản phẩm đều phải trải qua hàng chục bước, từ tạo phôi sản phẩm đến các lớp phủ sơn, đánh bóng, khảm trai, tạo hiệu ứng màu…

Anh dành cả tâm huyết để thổi vào nó hồn cốt nghệ thuật, cho ra đời những tác phẩm độc đáo, truyền thống mà hiện đại, lại vừa có giá trị kinh tế cao.

Năm 2011, Phát trở thành hội viên Hội mỹ thuật Việt Nam. Khi đó, anh mới 28 tuổi. Đến nay, anh đã sở hữu khối lượng kha khá các giải thưởng, điển hình như giải thưởng “Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp thành phố Hà Nội” năm 2011; Giải Nhất Cuộc thi thiết kế mẫu sản phẩm thủ công mỹ nghệ Hà Nội năm 2014; Tham gia giải thiết kế quà tặng APEC 2017 tại Đà Nẵng… Năm 2017, anh được UBND TP. Hà Nội trao tặng danh hiệu “Nghệ nhân Hà Nội”.

Giới thiệu với tôi tác phẩm nghệ thuật “Mặt Phật tĩnh tâm”, anh cho biết: “Tổng thể tác phẩm là được làm từ 21 bức mặt Phật, ghép lại thành hình một người ngồi thiền. 21 bức mặt Phật được sáng tác bằng chất liệu sơn mài Nhật Bản. Nó đã mang về cho tôi giải thưởng trong Triển lãm Mỹ thuật Toàn quốc".

Bức mặt Phật tĩnh tâm sơn mài (Ảnh: MH)
Bức mặt Phật tĩnh tâm sơn mài.

… đến niềm đam mê với sơn mài

Họa sỹ Nguyễn Tấn Phát chia sẻ, anh từng sáng tác trên nhiều chất liệu khác nhau như tranh sơn dầu, tranh bột màu… để trải nghiệm, nhưng cuối cùng, anh vẫn chỉ tìm thấy chính mình ở sơn mài.

Đề tài của sơn mài thì rất nhiều nhưng lối rẽ mang lại cho anh nhiều cảm hứng sáng tác nhất vẫn là văn hóa dân gian.

Anh tâm sự: “Xã hội ngày càng hiện đại và những nghệ sỹ quyết định đi theo lối truyền thống là phải chấp nhận khó khăn, vì những sản phẩm/tác phẩm ấy khá kén người dùng. Người dùng yêu sơn mài đã hiếm, người dùng thực sự hiểu về sơn mài càng hiếm hơn. Đó là thách thức của những người theo nghề sơn mài”.

Phát làm sơn mài theo cách và chất truyền thống, tức là sơn mài để tạo ra hồn cốt, ra thẩm mỹ chứ không phải mài để sơn lên như sơn ô tô, xe máy…. Sơn mài càng kỳ công, chất liệu càng tốt thì tạo ra sản phẩm càng giá trị. Thế là, nghệ thuật sơn mài đã kén người chơi, lại còn tiếp tục tạo ra những phân khúc riêng của nó.

Khó khăn là thế, nhưng nghệ nhân quê Sơn Tây này vẫn chọn sơn mài vì với anh, chất liệu này là một phần của văn hóa Việt. Ngoài chất liệu sơn bề mặt, nó còn có chất keo được lưu truyền từ đời này đến đời khác. Với anh, nó thuần Việt nhất trong những vật liệu mà anh từng sáng tác.

Anh bảo: “Mình may mắn hơn các họa sỹ khác là trở thành họa sỹ khi đã là một nghệ nhân. Tư duy sáng tác của mình phát triển từ nền tảng là một người thợ sơn mài. Năm 2017, sau khi được phong tặng nghệ nhân Hà Nội thì năm 2018, mình được Thành phố tạo điều kiện mở lớp học với 35 học viên. Sáu tháng sau, các học viên đã tốt nghiệp, có thể tạo ra những sản phẩm sơn mài được thị trường chấp nhận. Bảy người trong số đó đã ở lại/cộng tác với mình cho đến tận bây giờ”.

Người truyền lửa sơn mài qua chất liệu hồn quê
Các tác phẩm của Nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát. (Ảnh: MH)

Trăn trở lan tỏa lửa nghề

Trở lại chuyện những chú trâu, Nguyễn Tấn Phát hồ hởi chia sẻ: “Sau khi tôi giành giải cao nhất trong cuộc thi Thiết kế Thủ công Việt Nam 2020 về bộ ba tượng trâu sơn mài thì tôi nảy ra ý tưởng làm 1010 chú trâu, tượng trưng cho 1010 năm Thăng Long – Hà Nội.

Lấy cảm hứng từ mái nhà tại các miền quê Bắc Bộ, các vùng đồng bào thiểu số, cùng họa tiết trống đồng, đến nay, mình đã hoàn thành hơn 300 mẫu để sắp đặt tại Làng cổ Đường Lâm”.

Anh nói: “Những con trâu là sản phẩm thôi, nhưng mình gắn nó với các biểu tượng, giao cho nó sứ mệnh truyền tải một thông điệp nhất định thì nó trở thành tác phẩm”.

Chỉ vào một tác phẩm ngay cạnh chỗ chúng tôi ngồi, anh nói thêm: “Con kén, con tằm… đều là những sản phẩm khi là phôi, nhưng khi kết hợp với nghệ thuật sơn mài, rồi lại đặt nó vào với gốc gỗ lũy này chẳng hạn thì nó trở thành tác phẩm nghệ thuật hiện đại. Nhìn tổng thể giờ đây bạn sẽ thấy đây không còn là sản phẩm nữa mà nó là một tác phẩm nghệ thuật sắp đặt rồi”.

Chia tay họa sỹ, nghệ nhân trẻ đầy nhiệt huyết, ngọn lửa nghề trong Nguyễn Tấn Phát như truyền sang cả tôi – một người đam mê mỹ thuật. Cảm nhận đó khiến tôi càng có thêm niềm tin, rằng các thế hệ nghệ nhân – nghệ sỹ trẻ đang âm thầm chuẩn bị rất kỹ cho việc kế thừa và phát triển những vốn quý của dân tộc, trong đó có nghệ thuật sơn mài.

Ấn tượng văn hóa Việt tại Hội chợ ASEAN Bazar ở Argentina

Ấn tượng văn hóa Việt tại Hội chợ ASEAN Bazar ở Argentina

Tại ASEAN Bazar, Đại sứ quán Việt Nam đã giới thiệu các sản phẩm truyền thống như tranh sơn mài, khăn lụa, nón lá, áo ...

Vùng đất có những thảm cỏ đa sắc màu đẹp hơn tranh sơn mài

Vùng đất có những thảm cỏ đa sắc màu đẹp hơn tranh sơn mài

Palouse là một vùng thuộc Tây Bắc Hoa Kỳ, bao gồm phần Đông Nam Washington, Bắc Idaho và kéo dài về phía Đông Bắc Oregon.

Tranh sơn mài “Mèo vờn nhau” đạt giá kỷ lục

Tranh sơn mài “Mèo vờn nhau” đạt giá kỷ lục

Bức tranh sơn mài Mèo vờn nhau của danh họa Nguyễn Sáng được nhiều nhà đâu tư quan tâm trả giá và đạt mức giá cuối ...

Có thể bạn quan tâm

Đọc thêm

Covid-19: Campuchia phát hiện số ca mới kỷ lục, bao gồm 9 người Việt Nam, trục xuất một công dân Trung Quốc vì tung tin giả

Covid-19: Campuchia phát hiện số ca mới kỷ lục, bao gồm 9 người Việt Nam, trục xuất một công dân Trung Quốc vì tung tin giả

Tổng số ca nhiễm Covid-19 tại Campuchia cho đến nay là 697, trong đó, sang 25/2, ghi nhận thêm 65 ca nhiễm.
Đội hình hay nhất lượt đi vòng 1/8 Champions League

Đội hình hay nhất lượt đi vòng 1/8 Champions League

Đội hình hay nhất lượt đi vòng 1/8 Champions League, với sự góp mặt của Robert Lewandowski, Kylian Mbappe, Erling Haaland trên hàng tiền đạo.
Fed: Chính sách tiền tệ nới lỏng sẽ không có bất cứ sự thay đổi nào cho đến khi nền kinh tế cải thiện

Fed: Chính sách tiền tệ nới lỏng sẽ không có bất cứ sự thay đổi nào cho đến khi nền kinh tế cải thiện

Theo lãnh đạo Fed, đừng kỳ vọng bất cứ sự thay đổi nào cho đến khi nền kinh tế cải thiện rõ ràng.
Hé lộ nội dung cuộc gặp giữa hai ngoại trưởng Thái Lan và Myanmar

Hé lộ nội dung cuộc gặp giữa hai ngoại trưởng Thái Lan và Myanmar

Bộ trưởng Ngoại giao Myanmar đã đến Bangkok và hội kiến với Thủ tướng Chan-o-cha cũng như hội đàm cùng người đồng cấp Thái Lan.
Dự kiến học sinh tại Hà Nội sẽ trở lại trường học từ ngày 2/3

Dự kiến học sinh tại Hà Nội sẽ trở lại trường học từ ngày 2/3

Sở GD&ĐT Hà Nội cho biết, dự kiến nếu tình hình dịch bệnh được kiểm soát tốt, học sinh sẽ đi học lại bình thường từ 2/3.
Ông chủ Hùng Ốc và bí quyết kinh doanh hải sản đột phá

Ông chủ Hùng Ốc và bí quyết kinh doanh hải sản đột phá

Chàng trai 8X xứ nghệ Mạnh Hùng (ông chủ Hùng Ốc) đã biết đánh trúng nhu cầu để đạt hiệu quả trong kinh doanh hải sản.
Dự đoán tỷ số, đội hình xuất phát trận MU - Sociedad

Dự đoán tỷ số, đội hình xuất phát trận MU - Sociedad

Dự đoán tỷ số, đội hình xuất phát trận đấu lượt về vòng 32 đội Europa League giữa MU và Sociedad, diễn ra lúc 03h00 ngày 26/2 theo giờ Việt ...
Hà Nội: Bệnh nhân Covid-19 tái dương tính sau khi ra viện

Hà Nội: Bệnh nhân Covid-19 tái dương tính sau khi ra viện

Một bệnh nhân Covid-19 có địa chỉ tại Cầu Giấy, Hà Nội có kết quả tái dương tính SARS-CoV-2, sau khi đã được ra viện ngày 21/2.
XSMN 26/2 - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 6 ngày 26/2/2021 - SXMN 26/2 - dự đoán XSMN 27/2

XSMN 26/2 - Kết quả xổ số miền Nam hôm nay thứ 6 ngày 26/2/2021 - SXMN 26/2 - dự đoán XSMN 27/2

XSMN 26/2. Trực tiếp kết quả xổ số miền Nam hôm nay, thứ 6 ngày 26 tháng 2 năm 2021. XSMN thứ 6. KQSXMN. SXMN 26/2.
XSMB 26/2 - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 6 ngày 26/2/2021 - SXMB 26/2 - dự đoán XSMB 27/2

XSMB 26/2 - Kết quả xổ số miền Bắc hôm nay thứ 6 ngày 26/2/2021 - SXMB 26/2 - dự đoán XSMB 27/2

XSMB 26/2. Trực tiếp kết quả xổ số miền Bắc hôm nay, thứ 6 ngày 26 tháng 2 năm 2021. XSMB thứ 6. KQSXMB. SXMB 26/2.
Ghé thăm chùa Trăm Gian, nơi có rồng đá thời Trần 'độc nhất, vô nhị' ở Hà Nội

Ghé thăm chùa Trăm Gian, nơi có rồng đá thời Trần 'độc nhất, vô nhị' ở Hà Nội

Chùa Trăm Gian thuộc huyện Chương Mỹ (Hà Nội) là điểm du lịch tâm linh hấp dẫn vào dịp cuối tuần và những ngày đầu xuân mới.
Clip quảng bá Việt Nam thu hút người xem trên YouTube

Clip quảng bá Việt Nam thu hút người xem trên YouTube

Chỉ sau gần 2 tuần ra mắt, clip quảng bá Việt Nam trên nền tảng số YouTube với chủ đề 'Việt Nam – Điểm đến Văn hóa và Ẩm thực' đã vượt mốc 1 triệu ...
Ảnh hưởng bởi dịch Covid-19, Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương năm 2021 chỉ tổ chức phần lễ

Ảnh hưởng bởi dịch Covid-19, Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương năm 2021 chỉ tổ chức phần lễ

Đây là năm thứ hai, Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương chỉ tổ chức phần lễ, không tổ chức phần hội do những diễn biến phức tạp của đại dịch Covid-19.
Dự án du lịch cho người khuyết tật chiến thắng trong cuộc thi khởi nghiệp của UNWTO

Dự án du lịch cho người khuyết tật chiến thắng trong cuộc thi khởi nghiệp của UNWTO

Cuộc thi khởi nghiệp “SDGs Global Startup Competition” của UNWTO đã tìm ra 25 dự án thắng cuộc.
Đến Hà Nam, ghé thăm ngôi chùa nghìn năm tuổi, tìm cảm giác an yên

Đến Hà Nam, ghé thăm ngôi chùa nghìn năm tuổi, tìm cảm giác an yên

Đặt chân đến ngôi chùa nghìn năm tuổi này, bạn sẽ có cảm giác tự tại như đang lạc bước vào chốn bồng lai tiên cảnh.
Bất chấp chi phí đắt đỏ, tour du lịch vòng quanh thế giới vẫn tuyên bố 'cháy vé'

Bất chấp chi phí đắt đỏ, tour du lịch vòng quanh thế giới vẫn tuyên bố 'cháy vé'

Mới đây, hãng du thuyền tổ chức tour vòng quanh thế giới trong 180 ngày đã tuyên bố bán hết tất cả vé trong ngày đầu tiên, dù chi phí tham gia cao ngất ngưởng.
Ý nghĩa hình tượng con trâu ít người biết trong đời sống văn hóa đại chúng phương Đông

Ý nghĩa hình tượng con trâu ít người biết trong đời sống văn hóa đại chúng phương Đông

Trong văn hóa đại chúng phương Đông, hình tượng con trâu phổ biến và gắn bó với cuộc sống lao động của người dân.
Euripidés và các bi kịch cổ Hy Lạp

Euripidés và các bi kịch cổ Hy Lạp

Herakles mainomenos là bi kịch cổ Hy Lạp, có tính chất chính trị, được coi là nơi dung thân của những người khốn cùng và những kẻ lưu vong.
Sokrates - Bậc thầy của triết học cổ Hy Lạp

Sokrates - Bậc thầy của triết học cổ Hy Lạp

Sokrates (470-399 TCN) được coi là bậc thầy của triết học cổ Hy Lạp. Ông cũng là sư phụ của Platon.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Văn học Hy Lạp hiện đại (Kỳ 2)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Văn học Hy Lạp hiện đại (Kỳ 2)

Seferis Giorgos, nhà thơ trào lưu mới; Solomos Dionysios, nhà thơ lớn đầu tiên của văn học Hy Lạp hiện đại; Varnalis Kostas, theo chính kiến phe tả.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Văn học Hy Lạp hiện đại (Kỳ 1)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Văn học Hy Lạp hiện đại (Kỳ 1)

Kazantzakis Nikos (1883-1957) là một nhà văn sáng tạo ra văn học Hy Lạp hiện đại, là một chính khách tiến bộ và nhà triết học.
Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Chấm phá văn học cổ La Mã (Kỳ cuối)

Nhà văn hóa Hữu Ngọc: Chấm phá văn học cổ La Mã (Kỳ cuối)

Văn học cổ đại Hy Lạp-La Mã là nền văn học cổ nhất châu Âu, nó tạo ra nhiều hình thức và thể loại văn học sẽ là khuôn mẫu sau này.
Góc nhìn mới mẻ từ cuốn sách hay ‘Nhà nước khởi tạo’

Góc nhìn mới mẻ từ cuốn sách hay ‘Nhà nước khởi tạo’

‘Nhà nước khởi tạo' của Giáo sư Mariana Mazzucato đang là cuốn sách hay đem tới những góc nhìn mới mẻ về vai trò của Nhà nước trong việc kiến tạo để phát triển.
Học giả Canada đánh giá cao tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chống phân biệt chủng tộc

Học giả Canada đánh giá cao tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chống phân biệt chủng tộc

Ngày 20/2, cuốn sách Hồ Chí Minh: Chủng tộc da đen và các tác phẩm chọn lọc về phân biệt chủng tộc của giáo sư Nguyễn Đài Trang đã ra mắt.
Những cuốn sách hay nên đọc trong mùa Covid-19 năm 2021

Những cuốn sách hay nên đọc trong mùa Covid-19 năm 2021

Có những cuốn sách hay giống như liều thuốc cứu rỗi tâm hồn, động viên con người vượt qua khó khăn trong cuộc sống...
Cuốn sách với những giải mã về mạng lưới và quyền lực trong xã hội

Cuốn sách với những giải mã về mạng lưới và quyền lực trong xã hội

Có nhiều lý do khiến 'Quảng trường và tòa tháp' - cuốn sách mới nhất của Niall Ferguson được bình chọn là cuốn sách bán chạy nhất của New York Times...
Lịch sử chính trị - Bộ sách mang tính bước ngoặt về lịch sử nhà nước hiện đại

Lịch sử chính trị - Bộ sách mang tính bước ngoặt về lịch sử nhà nước hiện đại

Bộ sách bán chạy nhất về lịch sử nhà nước hiện đại và nhận được nhiều lời khen của tác giả Francis Fukuyama vừa được ấn hành tại Việt Nam.
Sức mạnh mềm Ấn Độ: Gợi mở với Việt Nam

Sức mạnh mềm Ấn Độ: Gợi mở với Việt Nam

Nhan đề cuốn sách của PGS.TS. Lê Văn Toan về sức mạnh mềm của Ấn Độ và những hàm ý đối với Việt Nam.
Phiên bản di động