‘Nữ tướng’ Vũ Thị Mai và hành trình giữ hồn xuân làng nghề Đồng Kỵ

Mỗi độ xuân về, làng nghề Đồng Kỵ (Bắc Ninh) lại rộn ràng trong mùi gỗ mới, tiếng đục chạm vang lên hòa cùng nhịp sống tất bật cuối năm. Giữa không gian ấy, hình ảnh doanh nhân Vũ Thị Mai - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Đồ gỗ mỹ nghệ Hướng Mai vẫn quen thuộc như một phần nhịp thở của làng nghề. Với nhiều người thợ, chị không chỉ là người đứng đầu một doanh nghiệp, mà còn là người giữ lửa, giữ nghề, giữ cả “hồn xuân” cho một làng nghề truyền thống đã đi qua bao thăng trầm.

Doanh nghiệp Việt Nam cùng hành động thúc đẩy chuỗi cung ứng có trách nhiệm, lắng nghe tiếng nói người lao động di cư Công nghiệp văn hóa không chỉ là những sân khấu rực sáng

Doanh nhân Vũ Thị Mai - “nữ tướng” làng nghề Đồng Kỵ, gắn bó với nghề gỗ truyền thống.

Bước sang những ngày đầu xuân năm mới, khi làng nghề Đồng Kỵ còn vương mùi trầm xuân và các xưởng gỗ vừa khép lại nhịp làm việc của mùa cũ, hành trình giữ nghề của “nữ tướng” Vũ Thị Mai lại hiện lên rõ nét hơn bao giờ hết. Trong sắc xuân khởi đầu năm mới, câu chuyện về người phụ nữ bền bỉ gắn bó với đồ gỗ mỹ nghệ Hướng Mai vì thế không chỉ là câu chuyện kinh doanh, mà còn là hành trình gìn giữ hồn nghề, hồn làng qua nhiều mùa Tết nối tiếp.

Bén duyên với nghề từ những ngày rất sớm

Sinh ra và lớn lên tại Đồng Kỵ, cái nôi của nghề gỗ mỹ nghệ nổi tiếng cả nước, doanh nhân Vũ Thị Mai sớm quen với tiếng cưa, tiếng đục, mùi gỗ lim, gỗ gụ từ thuở nhỏ. Nghề gỗ với bà không phải là sự lựa chọn nhất thời, mà là mạch nguồn chảy âm thầm qua nhiều thế hệ trong gia đình, trong từng nếp sinh hoạt của làng quê. Khi trưởng thành, giữa nhiều ngã rẽ nghề nghiệp, bà Mai vẫn chọn quay về với nghề truyền thống. Động lực lớn nhất với bà khi ấy không chỉ là kế sinh nhai, mà là mong muốn được tiếp nối giá trị cha ông, gìn giữ một nghề tinh xảo đang đứng trước không ít thử thách của thời cuộc. “Nếu mình không làm, không giữ, thì ai sẽ làm?”, suy nghĩ ấy đã theo bà suốt hơn ba thập kỷ gắn bó với nghề gỗ.

Doanh nhân Vũ Thị Mai là người kết nối tinh hoa nghề gỗ truyền thống với tư duy quản trị hiện đại.

Những ngày đầu khởi nghiệp, bà Mai cùng gia đình bắt đầu từ một xưởng sản xuất nhỏ tại làng Đồng Kỵ. Thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm thị trường, đầu ra bấp bênh, mọi thứ đều phải tự xoay xở. Có những giai đoạn tưởng chừng không thể trụ vững khi đơn hàng ít, nguyên liệu đắt đỏ, thị trường biến động.

Trên thương trường, bà cũng từng trải qua những cú vấp lớn. Có thời điểm, trước sức ép của thị trường, Hướng Mai từng chuyển hướng sang gia công số lượng lớn với giá rẻ. Sự chạy theo sản lượng đã khiến doanh nghiệp phải đối mặt với những tổn thất về tiền bạc, áp lực cạnh tranh gay gắt về chất lượng, giá thành và cả những khó khăn về nguồn nhân lực, khi giá trị tinh xảo và hồn cốt lâu đời của gỗ Đồng Kỵ bị đặt trước nhiều thách thức.

Nhìn lại chặng đường gian khó, bà Mai cho rằng điều quan trọng nhất khi làm nghề là giữ được đam mê và sự kiên định với con đường đã chọn. Những năm tháng đó đã dạy bà bài học về sự thận trọng, chữ tín và khả năng đọc thị trường, những yếu tố sau này trở thành cốt lõi để bà chèo lái doanh nghiệp vững vàng hơn.

Từ xưởng gỗ nhỏ ban đầu, Công ty TNHH Đồ gỗ mỹ nghệ Hướng Mai từng bước được hình thành và phát triển. Cái tên “Hướng Mai” không chỉ mang dấu ấn gia đình, mà còn thể hiện khát vọng vươn lên, hướng tới những giá trị tốt đẹp và bền vững. Trong quá trình xây dựng thương hiệu, bà Mai kiên định với một nguyên tắc, giữ bằng được sự tinh xảo của nghề thủ công truyền thống. Giữa làn sóng cơ giới hóa, sản xuất hàng loạt, Hướng Mai vẫn đặt trọng tâm vào tay nghề của nghệ nhân, vào từng đường nét chạm khắc, từng chi tiết đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn.

Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường, doanh nhân Vũ Thị Mai chủ động đổi mới mẫu mã, cải tiến quy trình, nhưng không làm mất đi “hồn cốt” của đồ gỗ Đồng Kỵ.

Sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại đã giúp sản phẩm Hướng Mai chinh phục không chỉ khách hàng trong nước mà còn từng bước tiếp cận thị trường quốc tế.

Đưa làng nghề trở thành điểm đến văn hóa

Không chỉ dừng lại ở sản xuất kinh doanh, doanh nhân Vũ Thị Mai còn sớm nhìn ra hướng đi mới cho làng nghề kết hợp sản xuất với du lịch trải nghiệm. Theo bà, mỗi sản phẩm gỗ không chỉ có giá trị sử dụng, mà còn chứa đựng câu chuyện văn hóa, lịch sử của một làng nghề. Từ ý tưởng ấy, bà tích cực tham gia quảng bá làng nghề Đồng Kỵ, đón tiếp các đoàn khách trong và ngoài nước tới tham quan xưởng, tìm hiểu quy trình chế tác đồ gỗ truyền thống. Những chuyến tham quan, trải nghiệm đã góp phần đưa hình ảnh Đồng Kỵ và đồ gỗ Hướng Mai lan tỏa rộng rãi hơn, biến làng nghề không chỉ là nơi sản xuất mà còn là điểm đến văn hóa giàu bản sắc.

Với bà Mai, Tết truyền thống mang ý nghĩa đặc biệt. Đó là thời điểm làng nghề bước vào cao điểm sản xuất, đơn hàng nhiều, nhịp làm việc hối hả. Nhưng cũng chính trong guồng quay ấy, bà luôn nhắc mình và nhắc thợ giữ gìn “hồn Tết”.

Tại Hướng Mai, những ngày giáp Tết không chỉ là chạy tiến độ đơn hàng, mà còn là lúc chăm lo đời sống tinh thần cho người lao động. Bà quan tâm từ bữa cơm tất niên, phần quà Tết, cho đến việc tạo không khí sum vầy, ấm áp để người thợ cảm nhận được sự gắn bó như trong một gia đình lớn.

Doanh nhân Vũ Thị Mai cùng chồng xây dựng thương hiệu Hướng Mai thành một trong những doanh nghiệp hàng đầu tại Đồng Kỵ, tạo việc làm cho hàng trăm lao động.

So với những cái Tết thuở mới khởi nghiệp, khi nghề gỗ còn nhiều gian khó, thu nhập bấp bênh Tết ở Đồng Kỵ hôm nay đã đổi khác. Làng nghề khởi sắc, đời sống người thợ ổn định hơn, niềm vui đón xuân vì thế cũng trọn vẹn hơn. Trong sự đổi thay ấy, bà Mai tự hào vì mình đã góp một phần nhỏ giữ cho nghề không bị đứt gãy.

Theo doanh nhân Vũ Thị Mai, “hồn xuân” không chỉ nằm ở mâm cỗ ngày Tết hay không khí lễ hội, mà còn ở cách con người đối đãi với nhau. Trong doanh nghiệp Hướng Mai, bà xây dựng văn hóa đề cao sự tôn trọng, sẻ chia và trách nhiệm. Người thợ không chỉ là lao động, mà là người cùng giữ nghề, cùng gìn giữ danh tiếng của làng. Chính văn hóa ấy giúp Hướng Mai duy trì được đội ngũ nghệ nhân gắn bó lâu dài, điều không dễ trong bối cảnh nhiều lao động trẻ rời làng nghề để tìm kiếm công việc khác. Với bà, giữ được người thợ cũng chính là giữ được nghề.

Doanh nhân Vũ Thị Mai nhận bằng Tiến sĩ danh dư tại Orange County University.

Nhìn về tương lai, bà Mai kỳ vọng đồ gỗ truyền thống Đồng Kỵ sẽ tiếp tục phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Bà mong muốn các làng nghề không chỉ bán sản phẩm, mà còn bán được giá trị văn hóa, bản sắc riêng mà không nơi nào có thể thay thế. Bà cũng dành nhiều tâm huyết cho việc truyền nghề cho thế hệ trẻ, để những kỹ thuật chạm khắc tinh xảo không bị mai một. Theo bà, nếu có sự chung tay của doanh nghiệp, nghệ nhân và chính quyền, làng nghề Đồng Kỵ hoàn toàn có thể vừa giữ được truyền thống, vừa phát triển theo hướng hiện đại.

Nhân dịp xuân mới, doanh nhân Vũ Thị Mai gửi lời chúc sức khỏe, bình an và một năm nhiều khởi sắc tới người thợ làng Đồng Kỵ, đối tác, khách hàng và cộng đồng doanh nghiệp. Bà tin rằng, với sự đồng lòng và bền bỉ, làng nghề truyền thống Việt Nam sẽ tiếp tục vươn xa, giữ được bản sắc giữa dòng chảy của thời đại. Giữa sắc xuân lan tỏa khắp làng nghề, hình ảnh “nữ tướng” Vũ Thị Mai vẫn miệt mài với từng sản phẩm, từng người thợ. Hành trình hơn ba thập kỷ của bà không chỉ là câu chuyện làm kinh tế, mà còn là hành trình giữ hồn xuân cho Đồng Kỵ, giữ nghề, giữ người và giữ những giá trị văn hóa đã làm nên tên tuổi của một làng nghề trăm năm tuổi.