| Trẻ em hiện nay tiếp xúc Internet từ sớm trong khi tâm sinh lý đang phát triển. (Nguồn: Báo Đại đoàn kết) |
UBND TP. Hồ Chí Minh vừa có báo cáo sơ kết 5 năm thực hiện Quyết định số 830/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về “Chương trình bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng giai đoạn 2021-2025”.
Nguy cơ xâm hại trẻ đến từ 2 hướng
Theo đó, tỷ lệ trẻ em sử dụng Internet của thành phố rất cao, với 89% trẻ từ 10-15 tuổi sử dụng thường xuyên và 87% trẻ em trong nhóm 12-17 tuổi truy cập Internet trung bình từ 5-7 giờ/ngày.
Trẻ em tiếp xúc Internet từ sớm trong khi tâm sinh lý đang phát triển, đã trở thành đích đến của loại tội phạm nhắm. Theo chính quyền thành phố, tình hình tội phạm liên quan đến xâm hại trẻ em trên không gian mạng vẫn còn diễn biến phức tạp, tội phạm ngày càng trẻ hóa, tinh vi và khó phát hiện.
Qua thực tiễn công tác bảo vệ và hỗ trợ trẻ em trên không gian mạng, UBND TP. Hồ Chí Minh nhận thấy nguy cơ xâm hại trẻ đến từ 2 hướng.
Một là, nguy cơ từ nguồn thông tin độc hại, xấu độc, tiêu cực trên không gian mạng.
Hai là, nguy cơ đến từ các loại tội phạm cụ thể. Điển hình là tội phạm xâm hại tình dục trẻ em. Các đối tượng làm quen trẻ qua các nền tảng mạng xã hội (Facebook, Zalo, Instagram...), ứng dụng hẹn hò (Tinder, Limatch), phòng chat “ảo”, game online (Liên quân Mobile, PUBG...), từ đó phát sinh các vụ xâm hại.
Đáng lưu ý, các vụ xâm hại tình dục trẻ em đa phần đều có sự đồng thuận của bị hại do xuất phát từ tình cảm yêu đương, lối sống buông thả, thiếu sự quản lý của gia đình.
Điển hình khác là tội phạm cưỡng đoạt tài sản. Trẻ bị dụ dỗ cung cấp, chia sẻ, trao đổi qua hình ảnh, video nhạy cảm để đe dọa, phát tán lên mạng xã hội, khống chế ép buộc để cưỡng đoạt tài sản. Riêng tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản với thủ đoạn “bắt cóc online” chưa ghi nhận nạn nhân là trẻ em dưới 16 tuổi trên địa bàn thành phố.
Kiến nghị biện pháp trong ngành giáo dục
Ban Chỉ đạo 138 TP. Hồ Chí Minh đã phát hiện, xác minh, xử lý 172 vụ việc liên quan xâm hại, gây nguy hại cho trẻ em trên môi trường mạng. Trong đó, cơ quan chức năng đã xử lý hình sự khởi tố 157 vụ với 173 bị can và 148 nạn nhân. Đồng thời, các lực lượng đang giải quyết 15 tin báo liên quan. Hiện không phát hiện các vụ việc trẻ em tự gây thương tổn sức khỏe, tính mạng trên môi trường mạng.
UBND thành phố đánh giá nhận thức của một bộ phận cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh và học sinh về nguy cơ và tác động của môi trường mạng còn chưa thật sự đầy đủ, chưa kịp thời đánh giá, phát hiện các dấu hiệu, cũng như thiếu kỹ năng cần thiết để xử lý nhanh các tình huống phát sinh trên môi trường mạng.
Các đối tượng tội phạm sử dụng triệt để tính ẩn danh của môi trường số để tìm kiếm, thao túng và khai thác nạn nhân là trẻ em và thanh thiếu niên. Nhiều phụ huynh, học sinh còn thiếu cảnh giác, ý thức bảo mật trong việc chia sẻ thông tin cá nhân của trẻ trên không gian mạng, tạo điều kiện cho các đối tượng thu thập, sử dụng vào mục đích phạm tội.
Quy mô “độ phủ” thông tin tuyên truyền về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng chưa tương xứng với quy mô người dùng Internet tại Việt Nam. Công tác tuyên truyền chưa bao phủ được đến từng hộ gia đình, đặc biệt là nhóm hộ gia đình, địa bàn nguy cơ cao.
Công tác quản lý, điều tra, xử lý đối tượng vi phạm trên môi trường mạng còn khó khăn. Một số nền tảng mới chưa thiết lập được yêu cầu quản lý, trở thành phương tiện để các đối tượng sử dụng, tiếp cận, xâm hại trẻ em, tán phát thông tin xấu, độc, vi phạm pháp luật.
Vì nhiều nguyên nhân, nên phía người bị hại không trình báo ngay mà kéo dài, trì hoãn, thậm chí từ chối yêu cầu phối hợp với cơ quan điều tra, dẫn đến khó khăn trong quá trình thu thập, xác minh, điều tra.
TP. Hồ Chí Minh kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu, xây dựng nội dung ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong chương trình giáo dục theo hướng có sự phân hóa từng cấp học, từng độ tuổi, nhất là đối với giáo dục mầm non, hạn chế sự tiếp xúc, ảnh hưởng sớm từ thiết bị điện tử, ứng dụng di động đối với trẻ em.