Báo chí 'dẫn dắt niềm tin' trong kỷ nguyên số

PGS. TS. Phạm Chiến Thắng cho rằng, các cơ quan báo chí cần tận dụng sự hỗ trợ của AI để hướng đến độc giả hiện đại. (Ảnh NVCC)

Đó là quan điểm của PGS. TS. Phạm Chiến Thắng, Trưởng Khoa Báo chí – Truyền thông, Trường Đại học Khoa học, Đại học Thái Nguyên liên quan Dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi).

Thách thức trong xây dựng thương hiệu

Hiện nay, cơ quan báo chí vừa phải giữ gìn thương hiệu, vừa phải cạnh tranh với truyền thông “lá cải”, chống lại truyền thông giả mạo, lừa đảo, độc hại, vừa phải tự chủ tài chính. Theo ông, đâu là cách để một cơ quan báo chí có thể cân bằng những áp lực này?

Theo tôi, để cân bằng giữa áp lực giữ gìn bản sắc, cạnh tranh thông tin và tự chủ tài chính, các cơ quan báo chí cần thực hiện một cuộc chuyển dịch căn bản về tư duy lãnh đạo theo hướng lấy công nghệ mới và dữ liệu lớn làm trung tâm để tái định vị giá trị “sản phẩm” tin tức của mình.

Thay vì chạy đua về tốc độ hay sự giật gân với mạng xã hội, báo chí chính thống cần xây dựng thương hiệu dựa trên niềm tin thông qua "Báo chí Kiến tạo" và "Báo chí Giải pháp”. Bằng cách cung cấp các phân tích sâu sắc, đa chiều và hướng tới giải quyết vấn đề thay vì chỉ khai thác sự tiêu cực, báo chí vừa thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị, vừa tạo ra sản phẩm chất lượng để phân biệt mình với tin giả và các luồng thông tin độc hại trên không gian mạng.

Đối với vấn đề kinh tế, sự bền vững của cơ quan báo chí chỉ có thể đạt được khi đa dạng hóa nguồn thu, giảm sự phụ thuộc vào quảng cáo truyền thống. Các mô hình như tổ chức sự kiện giúp tạo doanh thu lớn và quảng bá thương hiệu nhưng cũng không còn là “mảnh đất màu mỡ” cho các cơ quan báo chí.

Do đó, mô hình khai thác nguồn thu từ những bài báo chất lượng cao và hướng tới tính cá nhân hóa trong trải nghiệm nội dung tin tức của công chúng là một hướng tiếp cận khả thi. Để làm được điều này, các cơ quan báo chí cần tận dụng được tối đa sự hỗ trợ của những công nghệ hiện đại như AI, AR, VR để đưa nội dung gần hơn tới công chúng và mang tới những trải nghiệm nội dung đa dạng hơn.

Nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng Luật Báo chí (sửa đổi) cần tạo hành lang pháp lý mạnh mẽ hơn để báo chí phát huy vai trò dẫn dắt thông tin trên không gian mạng. Vậy những cơ chế pháp lý nào cần được bổ sung để bảo đảm báo chí giữ vị trí chủ lực trong dòng chảy thông tin số, theo ông?

Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ như hiện nay, để báo chí có thể phát huy vai trò dẫn dắt thông tin trên không gian mạng, cần những hành lang pháp lý nhằm đảm bảo sự tồn tại và phát triển của cơ quan báo chí như hỗ trợ nguồn lực tài chính, có chính sách thúc đẩy các tác phẩm báo chí chất lượng cao…

Ngoài ra, cần phải có những cơ chế phù hợp để thúc đẩy chuyển đổi số báo chí một cách thực chất. Cụ thể, cho phép các cơ quan báo chí đầu tư công vào hạ tầng số, AI và dữ liệu lớn để báo chí hiện đại hóa quy trình sản xuất, từ đó mang tới những nội dung chất lượng, hướng tới công chúng hiện đại.

Đồng thời, cần có những quy định trách nhiệm cụ thể đối với các thuật toán mạng xã hội trong việc ưu tiên hiển thị thông tin chính thống đã qua kiểm chứng, giúp báo chí tạo lập lợi thế cạnh tranh về khả năng tiếp cận độc giả, dẫn dắt dư luận trước dòng chảy tin tức hỗn loạn trên mạng xã hội.

Hiện tượng tin giả, cạnh tranh không lành mạnh và các nội dung độc hại trên mạng xã hội đang ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của báo chí chính thống. Dự thảo Luật nên bổ sung những công cụ pháp lý nào để bảo vệ thương hiệu, bản quyền và chất lượng nội dung của cơ quan báo chí, theo ông?

Để bảo vệ uy tín và vị thế của báo chí chính thống trước vấn nạn tin giả và cạnh tranh không lành mạnh, dự thảo Luật Báo chí (sửa đổi) cần thiết lập một “lá chắn” pháp lý chi tiết, bắt đầu bằng việc luật hóa những trách nhiệm liên quan tới bản quyền nội dung tin tức báo chí để buộc các nền tảng mạng xã hội, đặc biệt là những nền tảng của nước ngoài chia sẻ doanh thu và thực thi cơ chế gỡ bỏ nội dung vi phạm bản quyền.

Song song đó, cần quy định trách nhiệm pháp lý của mạng xã hội trong việc định danh tài khoản chính chủ để giảm thiểu nạn mạo danh thương hiệu các cơ quan báo chí. Đồng thời, yêu cầu minh bạch hóa thuật toán nhằm ưu tiên hiển thị các nguồn tin đã được xác thực. Qua đó, loại bỏ các nội dung kém chất lượng và tạo lập trật tự thông tin trên không gian mạng.

Đa dạng hóa nguồn thu và hỗ trợ báo chí

Trong bối cảnh kinh tế báo chí trở thành xu hướng tất yếu, Luật Báo chí (sửa đổi) cần bổ sung gì để cơ quan báo chí vừa tự chủ bền vững, vừa không xa rời tôn chỉ, mục đích?

Để giải quyết hài hòa bài toán giữa tự chủ tài chính và thực hiện nghiêm tôn chỉ mục đích của tòa soạn, Luật Báo chí (sửa đổi) cần kiến tạo một hành lang pháp lý linh hoạt. Chuyển dịch căn bản từ cơ chế "cấp phát" sang "Nhà nước đặt hàng" với các định mức, tiêu chí cụ thể về nội dung và hoạt động báo chí, đảm bảo nguồn lực ổn định cho nhiệm vụ chính trị mà cơ quan báo chí phải thực hiện.

Cùng với đó, luật phải "cởi trói", cho phép cơ quan báo chí đa dạng hóa nguồn thu thông qua các hoạt động kinh tế hợp pháp (như tổ chức sự kiện, cung cấp giải pháp truyền thông…); hưởng các ưu đãi thuế đặc thù, tạo dựng nền tảng tài chính vững chắc để tái đầu tư cho hoạt động nghiệp vụ. Từ đó, giúp báo chí thoát khỏi áp lực chạy theo thị hiếu và tập trung thực hiện sứ mệnh dẫn dắt thông tin.

Khi yêu cầu tự chủ, cạnh tranh và đổi mới ngày càng lớn, theo ông, các cơ quan báo chí cần được hỗ trợ như thế nào để thực sự trở thành lực lượng nòng cốt trên không gian mạng, góp phần bảo vệ thông tin chính thống và củng cố niềm tin xã hội?

Để báo chí thực sự trở thành lực lượng nòng cốt trên không gian mạng, khung pháp lý cần có tính "kiến tạo mở", cho phép thí điểm các mô hình kinh tế báo chí mới và luật hóa quyền tiếp cận dữ liệu quốc gia. Đồng thời, thiết lập chế tài bảo vệ nhà báo trước các mối đe dọa trực tuyến. Những cơ chế hỗ trợ đầu tư công cho hạ tầng số và cung cấp các công cụ AI chuyên dụng, giúp các tòa soạn tiết kiệm nguồn lực và làm chủ tốc độ trong cuộc đua thông tin số.

Bên cạnh đó, yếu tố con người đóng vai trò quyết định sự thành bại. Báo chí cần cơ chế đãi ngộ đặc thù, như gỡ bỏ trần lương để thu hút và giữ chân nhân tài, kết hợp với chiến lược đào tạo đội ngũ phóng viên đa nhiệm, vừa chắc về nghiệp vụ vừa am hiểu về công nghệ mới và dữ liệu lớn. Tổng hòa ba trụ cột này sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp, giúp báo chí không chỉ tồn tại mà còn dẫn dắt và củng cố vững chắc niềm tin xã hội trong kỷ nguyên số.