![]() |
| Với người từng có các đợt trầm cảm theo mùa, việc theo dõi sức khỏe tinh thần có ý nghĩa quan trọng. (Ảnh minh họa: TL) |
Ngày ngắn, ít ánh sáng và sự thay đổi nhịp sinh học vào mùa lạnh có thể ảnh hưởng đến tâm trạng, giấc ngủ và hành vi. Với một số người, những thay đổi này có thể dẫn đến rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD), thường được gọi là trầm cảm mùa Đông. Nhận biết sớm các biểu hiện và chủ động chăm sóc sức khỏe tinh thần giúp người bệnh được hỗ trợ, điều trị kịp thời.
1. Trầm cảm mùa Đông không chỉ là cảm giác buồn bã nhất thời
Rối loạn cảm xúc theo mùa là một dạng trầm cảm có tính chất tái diễn theo mùa, thường xuất hiện vào mùa Thu - Đông và thuyên giảm khi thời tiết chuyển sang mùa Xuân - Hè. Tình trạng này thường gặp ở những khu vực có sự thay đổi rõ rệt về thời gian chiếu sáng giữa các mùa. Các triệu chứng có thể kéo dài nhiều tháng, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, công việc và các mối quan hệ của người mắc.
Trầm cảm không đơn thuần là cảm giác buồn bã hoặc chán nản thoáng qua. Người bệnh có thể thường xuyên cảm thấy buồn, mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích, giảm năng lượng và dễ mệt mỏi. Ngay cả những công việc nhẹ nhàng cũng có thể trở nên khó khăn, đòi hỏi nhiều nỗ lực và sự tập trung hơn bình thường.
Các biểu hiện trầm cảm thường kéo dài ít nhất 2 tuần, gây ảnh hưởng đến khả năng học tập, làm việc và sinh hoạt hằng ngày. Với rối loạn cảm xúc theo mùa, những triệu chứng này có xu hướng xuất hiện vào một thời điểm nhất định trong năm và lặp lại qua nhiều năm. Vì vậy, không nên nhầm lẫn trầm cảm theo mùa với tâm trạng buồn hoặc uể oải thông thường khi thời tiết chuyển lạnh.
2. Những dấu hiệu cảnh báo trầm cảm theo mùa
Người mắc rối loạn cảm xúc theo mùa có thể xuất hiện các triệu chứng trầm cảm điển hình như: Cảm thấy buồn bã, chán nản trong phần lớn thời gian của ngày và kéo dài nhiều ngày; mất hứng thú hoặc không còn cảm thấy vui vẻ với những hoạt động từng yêu thích; thay đổi khẩu vị, cân nặng; rối loạn giấc ngủ, ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ; cảm thấy mệt mỏi, thiếu năng lượng, giảm hoạt động; khó tập trung, khó đưa ra quyết định; có cảm giác vô vọng, vô giá trị hoặc tự trách bản thân; thường xuyên nghĩ về cái chết hoặc có ý nghĩ tự sát.
Ở người mắc rối loạn cảm xúc theo mùa kiểu mùa Đông, một số biểu hiện thường gặp hơn là ngủ nhiều, thèm ăn, đặc biệt là các thực phẩm giàu carbohydrate như bánh mì, cơm, đồ ngọt và tinh bột. Người bệnh có thể tăng cân, ngại giao tiếp, thu mình và hạn chế tham gia các hoạt động xã hội.
Điều đáng lưu ý là các triệu chứng không giống nhau ở tất cả mọi người. Nếu tâm trạng buồn bã, mất hứng thú, mệt mỏi hoặc rối loạn giấc ngủ kéo dài từ 2 tuần trở lên, đặc biệt khi ảnh hưởng đến cuộc sống thường ngày, người dân nên đi khám chuyên khoa tâm thần để được đánh giá. Không nên tự chẩn đoán bệnh chỉ dựa trên một vài biểu hiện đơn lẻ.
3. Ai có nguy cơ mắc trầm cảm mùa lạnh?
Rối loạn cảm xúc theo mùa có thể gặp ở nhiều nhóm tuổi, nhưng thường khởi phát từ giai đoạn trưởng thành trẻ tuổi. Tình trạng này được ghi nhận phổ biến hơn ở phụ nữ và những người sống tại khu vực có mùa Đông kéo dài, thời gian ban ngày ngắn.
Những người từng mắc trầm cảm nặng hoặc rối loạn lưỡng cực, đặc biệt là rối loạn lưỡng cực II, cũng có nguy cơ gặp các giai đoạn trầm cảm theo mùa. Ngoài ra, rối loạn cảm xúc theo mùa có thể đi kèm với các vấn đề sức khỏe tâm thần khác như rối loạn lo âu, rối loạn hoảng sợ, rối loạn ăn uống hoặc rối loạn tăng động giảm chú ý.
Yếu tố gia đình cũng có thể đóng vai trò nhất định. Người có người thân mắc trầm cảm hoặc một số rối loạn tâm thần khác có thể có nguy cơ cao hơn. Tuy nhiên, có yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh.
4. Chủ động chăm sóc và hỗ trợ người bệnh
Với người từng có các đợt trầm cảm theo mùa, việc theo dõi sức khỏe tinh thần từ trước thời điểm triệu chứng thường xuất hiện có ý nghĩa quan trọng. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về kế hoạch điều trị phù hợp. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc liệu pháp ánh sáng, tâm lý trị liệu hoặc thuốc điều trị trầm cảm. Không nên tự ý áp dụng hoặc ngừng các phương pháp điều trị.
Trong sinh hoạt hằng ngày, người dân nên duy trì giờ ngủ và thức ổn định, bảo đảm ngủ đủ giấc; tranh thủ tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên vào ban ngày; vận động thể lực phù hợp và duy trì chế độ ăn đa dạng, cân đối. Việc giữ kết nối với gia đình, bạn bè, tham gia các hoạt động yêu thích cũng giúp hạn chế tình trạng thu mình, cô lập.
Đối với người đang điều trị trầm cảm, sự đồng hành của gia đình rất quan trọng. Người thân cần quan tâm, lắng nghe, chia sẻ, tránh trách móc, kỳ thị hoặc cho rằng người bệnh chỉ đang buồn bã, thiếu ý chí. Gia đình nên hỗ trợ người bệnh duy trì sinh hoạt, ăn uống đầy đủ, tái khám đúng hẹn và sử dụng thuốc theo chỉ định. Việc quản lý thuốc và theo dõi diễn biến triệu chứng cũng cần được thực hiện phù hợp với hướng dẫn của bác sĩ.
Đặc biệt, cần chú ý khi người bệnh có biểu hiện tuyệt vọng, nói về cái chết, nhắc đến việc tự làm hại bản thân hoặc có hành vi bất thường. Khi xuất hiện ý nghĩ hay nguy cơ tự sát, không để người bệnh ở một mình; cần đưa đến cơ sở y tế có chuyên khoa tâm thần hoặc cấp cứu ngay để được hỗ trợ.
Tóm lại: Trầm cảm mùa lạnh là vấn đề sức khỏe cần được quan tâm đúng mức. Nhận biết sớm những thay đổi bất thường về tâm trạng, giấc ngủ và hành vi, kết hợp với sự hỗ trợ của gia đình và can thiệp chuyên môn kịp thời sẽ giúp người bệnh kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.
|
| Không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể từ người dưới 18 tuổi sau khi chết não Ngày 21/11, với 415/474 (83,17%) đại biểu tán thành, Quốc hội thông qua dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người ... |
|
| Các hành vi bị nghiêm cấm liên quan đến thuốc lá Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhằm kiểm soát ... |
|
| Chính sách phụ cấp đối với nhân viên y tế theo các nghị định mới Nghị định số 192 và 350 quy định mức phụ cấp trực, phẫu thuật, chống dịch và ưu đãi nghề mới cho nhân viên y ... |
