"Phép màu" tăng trưởng kinh tế Ireland: Không phải mọi thứ lấp lánh đều là vàng

“Phép màu” kinh tế Ireland: Tăng trưởng bùng nổ hay ảo ảnh thống kê?

Quang cảnh Ireland về đêm. (Nguồn: GPS My City)

Đằng sau con số gây sốc

Năm 2025, Ireland ghi nhận mức tăng trưởng GDP lên tới 12,3%, một con số đủ để làm dấy lên những lời ca ngợi về một “phép màu kinh tế” mới giữa bối cảnh tăng trưởng trì trệ tại châu Âu và bất ổn địa chính trị gia tăng.

Đối với một nền kinh tế phát triển, tăng trưởng hai chữ số không chỉ hiếm gặp, mà còn gần như bất thường. Tuy nhiên, chỉ vài tháng sau, bức tranh đã đảo chiều khi Cơ quan Thống kê Trung ương Ireland công bố số liệu sơ bộ quý I/2026 cho thấy GDP giảm 2% so với cùng kỳ, chủ yếu do sự sụt giảm trong khu vực công nghiệp do các tập đoàn đa quốc gia chi phối.

Sự tương phản đột ngột này không phải là dấu hiệu của một chu kỳ kinh tế thông thường, mà phản ánh bản chất đặc thù của mô hình tăng trưởng Ireland, nơi các chỉ số vĩ mô, đặc biệt là GDP, thường bị bóp méo bởi hoạt động của các tập đoàn đa quốc gia. Điều này đặt ra câu hỏi cốt lõi: liệu tăng trưởng ấn tượng của Ireland có thực sự phản ánh năng lực nội tại của nền kinh tế, hay chỉ là “ảo ảnh thống kê”?

Khái niệm “Leprechaun Economics” do nhà kinh tế đoạt giải Nobel Paul Krugman đưa ra từ năm 2016 vẫn còn nguyên giá trị. Khi đó, GDP của Ireland bất ngờ tăng 26,3% sau khi các tập đoàn công nghệ, tiêu biểu là Apple, chuyển tài sản sở hữu trí tuệ về nước này để tối ưu hóa thuế. Cơ chế năm 2025 có thể khác về hình thức, nhưng bản chất vẫn tương tự.

Các tập đoàn đa quốc gia, đặc biệt trong lĩnh vực dược phẩm và công nghệ, đánh giá Ireland như một trung tâm thuế và sản xuất toàn cầu. Các hoạt động như chuyển giao tài sản sở hữu trí tuệ, sản xuất theo hợp đồng ở nước ngoài hay cho thuê máy bay đều được ghi nhận vào GDP, dù giá trị gia tăng thực sự trong nước có thể rất hạn chế.

Do đó, các cơ quan như Bộ Tài chính và Ngân hàng Trung ương Ireland thường sử dụng các chỉ số thay thế, tiêu biểu là chỉ số Nhu cầu nội địa điều chỉnh (MDD) để phản ánh chính xác hơn tình hình kinh tế. Năm 2025, trong khi GDP tăng 12,3%, MDD chỉ tăng 4,9%, một mức tăng trưởng mạnh nhưng hoàn toàn khác về quy mô.

Nhà kinh tế độc lập David W. Higgins nhận định: “Khoảng cách giữa GDP thực và chỉ số MDD của Ireland chủ yếu bắt nguồn từ vai trò chi phối của các tập đoàn đa quốc gia, cũng như tác động của các tài sản vô hình”.

Một thập kỷ Brexit: Cổ phiếu và đồng Bảng Anh 'hụt hơi' so với Phố Wall và châu Âu

Theo Euronews, gần một thập kỷ sau khi cử tri Anh chọn rời Liên minh châu Âu (EU), chỉ số FTSE 100 đã tụt lại ...

Xuất khẩu là động lực chủ chốt

Động lực chính đằng sau mức tăng trưởng ấn tượng năm 2025 nằm ở xuất khẩu hàng hoá. Theo CSO, tổng giá trị xuất khẩu hàng hóa của Ireland tăng thêm 36,6 tỷ Euro, đạt mức kỷ lục hơn 260 tỷ Euro.

Đáng chú ý, gần 43% lượng hàng hóa này được xuất sang Mỹ, với mức tăng lên tới 52% so với năm trước. Hà Lan chiếm 9,9% (25,7 tỷ Euro) và Bỉ chiếm 6,1% (15,8 tỷ Euro). Ngược lại, xuất khẩu sang cả Liên minh châu Âu (EU) và Anh đều giảm nhẹ 2%.

Tuy nhiên, điểm mấu chốt không chỉ nằm ở quy mô, mà còn ở thời điểm. Trong ba tháng đầu năm 2025, xuất khẩu sang Mỹ tăng vọt, riêng tháng 3 đạt tới 25,4 tỷ Euro, gần gấp đôi các tháng trước đó (tháng 1 đạt 12,3 tỷ Euro, còn tháng 2 đạt 12,9 tỷ Euro).

Điều này phản ánh một chiến lược rõ ràng của các doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty dược phẩm Mỹ hoạt động tại Ireland, nhằm đẩy nhanh xuất khẩu trước khi các mức thuế mới do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề xuất có hiệu lực.

Đáng chú ý hơn, sự tăng trưởng này có mức độ tập trung cực cao. Theo Ngân hàng Trung ương Ireland, 95% mức tăng xuất khẩu đến từ một nhóm sản phẩm duy nhất: hormone polypeptide - thành phần chính trong các loại thuốc điều trị tiểu đường và giảm cân. Xuất khẩu dược phẩm tăng tới 41%, trong khi các ngành khác gần như không tăng trưởng, thậm chí giảm nhẹ.

Phép màu tăng trưởng kinh tế Ireland: Không phải mọi thứ lấp lánh đều là vàng

Các cuộc biểu tình phản đối giá nhiên liệu tại Ireland. (Nguồn: The Guardian)

Theo nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội (ESRI), khi sử dụng chỉ số Tổng sản phẩm quốc dân ròng (NNP), thước đo thu nhập đã loại trừ các yếu tố như khấu hao, lợi nhuận chuyển ra nước ngoài của các tập đoàn đa quốc gia và các méo mó thống kê khác, bức tranh về tăng trưởng của Ireland trở nên khác biệt đáng kể.

Cụ thể, trong giai đoạn 2013-2018, nguồn thu thuế doanh nghiệp “bất thường” chỉ ở mức trung bình 1,2 tỷ Euro mỗi năm. Tuy nhiên, từ năm 2019 đến 2024, con số này đã tăng lên 8,7 tỷ Euro/năm, trong khi quy mô NNP trung bình đạt khoảng 191 tỷ Euro.

Khi loại bỏ các khoản thu “bất thường” này khỏi tính toán, tốc độ tăng trưởng thu nhập quốc dân thực tế giảm đáng kể, từ 4,8% xuống còn 3,6%. Điều này cho thấy nền kinh tế Ireland thực sự có tăng trưởng, nhưng ở mức khiêm tốn hơn nhiều so với con số GDP chính thức.

Cấu trúc nguồn thu cũng cho thấy mức độ tập trung cao. Theo dữ liệu từ RSM Ireland, hơn một nửa nguồn thu thuế doanh nghiệp đến từ chỉ 10 tập đoàn đa quốc gia, trong khi 20% người lao động đóng góp tới khoảng 80% tổng thu thuế thu nhập cá nhân.

Đất hiếm biển sâu: Một mảnh ghép trong bài toán an ninh khoáng sản của Nhật Bản

Theo nghiên cứu viên cao cấp Jane Nakano của Chương trình An ninh Năng lượng và Biến đổi Khí hậu tại Trung tâm Nghiên cứu ...

Xu hướng đảo chiều của năm 2026

Bước sang năm 2026, khi hiệu ứng “đẩy trước” thuế quan dần biến mất, nền kinh tế Ireland bắt đầu quay về quỹ đạo thực tế hơn. Dự báo cho thấy GDP sẽ chỉ tăng khoảng 3,1%, trong khi MDD giảm xuống 2,1% trước khi phục hồi nhẹ vào năm 2027.

Tuy nhiên, bối cảnh quốc tế đang tạo thêm áp lực mới. Xung đột tại Trung Đông khiến giá năng lượng tăng mạnh, với giá dầu tăng khoảng 30% và khí đốt tăng gần 60% so với dự báo trước đó. Đối với một quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng như Ireland, đây là cú sốc lớn về điều kiện thương mại.

Tác động của cú sốc này không chỉ dừng ở chi phí năng lượng, mà còn lan sang lạm phát, tiêu dùng và hoạt động sản xuất. Dù chính phủ đã cắt giảm thuế nhiên liệu để giảm áp lực giá cả, nhưng dư địa chính sách không phải là vô hạn.

More from WVR
Các doanh nghiệp Mỹ phải vật lộn ra sao với chi phí khi giá nhôm tăng vọt?

Một rủi ro đáng chú ý khác là lĩnh vực hàng không, đặc biệt là nguồn cung nhiên liệu cho máy bay. Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, hoạt động vận tải và du lịch, những lĩnh vực quan trọng, có thể bị ảnh hưởng đáng kể, kéo theo hệ lụy lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế.

Đánh giá về rủi ro này, nhà kinh tế David W. Higgins cho rằng, xung đột với Iran tuy là một yếu tố bất định đáng kể, nhưng khó có khả năng đẩy Ireland vào suy thoái, khi tăng trưởng cơ bản vẫn được duy trì. Tuy nhiên, ông đặc biệt lưu ý đến biến số nhiên liệu hàng không: nếu khoảng 10-20% chuyến bay bị hủy trong phần còn lại của năm, tác động tiêu cực đến tăng trưởng sẽ trở nên rõ rệt.

Dẫn chứng từ thực tế thị trường, CEO của Ryanair, Michael O'Leary, đã lùi dự báo về khả năng đảm bảo nguồn cung nhiên liệu từ giữa tháng 5 sang cuối tháng 6, một tín hiệu cho thấy các hãng hàng không đang phải thích ứng với những gián đoạn nguồn cung. Theo Higgins, chừng nào nhiên liệu máy bay vẫn được duy trì ổn định, nguy cơ suy thoái đối với Ireland sẽ vẫn ở mức thấp.

Câu chuyện kinh tế Ireland trong giai đoạn 2025-2026 cho thấy một thực tế đáng chú ý: không phải mọi con số tăng trưởng đều phản ánh đúng bản chất nền kinh tế.

Mức tăng trưởng 12,3% của năm 2025 phần lớn là kết quả của các yếu tố tạm thời, bao gồm hoạt động của các tập đoàn đa quốc gia và chiến lược xuất khẩu trước thuế quan. Sự suy giảm trong năm 2026 không phải là dấu hiệu của khủng hoảng, mà là sự điều chỉnh cần thiết khi các yếu tố này biến mất.

Điều còn lại là một nền kinh tế vẫn tăng trưởng, nhưng ở tốc độ vừa phải hơn và với những rủi ro đáng kể. Sự phụ thuộc vào một số ít ngành, một số ít doanh nghiệp và các dòng vốn quốc tế khiến Ireland dễ bị tổn thương trước những thay đổi trong chính sách toàn cầu, đặc biệt là từ Mỹ.

Trong bối cảnh đó, thách thức lớn nhất đối với Ireland không phải là duy trì tốc độ tăng trưởng cao, mà là xây dựng một mô hình tăng trưởng bền vững và ít phụ thuộc hơn vào các yếu tố bên ngoài.

Giống như bài học từ năm 2025 đã cho thấy: “Không phải mọi thứ lấp lánh đều là vàng”.