Đất hiếm biển sâu: Một mảnh ghép trong bài toán an ninh khoáng sản của Nhật Bản

Minh Nhật
Theo nghiên cứu viên cao cấp Jane Nakano của Chương trình An ninh Năng lượng và Biến đổi Khí hậu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Nhật Bản đang tận dụng biển sâu để bảo đảm an ninh nguồn cung khoáng sản của nước này.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Nhật Bản tận dụng một kho báu dưới biển để bảo đảm an ninh nguồn cung khoáng sản
Nhật Bản được cho là đang tận dụng một 'kho báu đất hiếm dưới biển' để bảo đảm an ninh nguồn cung khoáng sản. (Nguồn: EAF)

“Nhu cầu là mẹ của sáng tạo” là câu châm ngôn phù hợp để mô tả nỗ lực của Nhật Bản trong việc khai thác khoáng sản kim loại màu ở biển sâu nhằm khắc phục thiếu hụt tài nguyên trên đất liền.

Tháng 2/2026, Nhật Bản đã chứng minh tính khả thi về mặt kỹ thuật trong việc bơm liên tục bùn chứa đất hiếm từ đáy biển ở độ sâu khoảng 6.000m, gần đảo Minamitorishima của nước này.

Cơ quan Khoa học - Công nghệ Biển và Trái đất Nhật Bản (JAMSTEC) dự kiến tiến hành thử nghiệm khai thác quy mô đầy đủ vào tháng 2/2027. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi về việc theo đuổi đất hiếm biển sâu có thực sự là bước tiến hướng tới an ninh nguồn cung khoáng sản, hay chỉ là một lối rẽ tốn kém.

Ngã rẽ nào cho Nhật Bản?

Hiện tại, câu trả lời có lẽ nằm đâu đó ở giữa, khi nhiều hệ quả và thách thức then chốt cho thấy điều này.

Thành tựu kỹ thuật giúp Nhật Bản tiến gần hơn tới mục tiêu giảm thiểu sức ép kinh tế từ nguồn nhập khẩu đất hiếm lớn nhất là Trung Quốc. Đất hiếm đã trở thành công cụ đòn bẩy địa chính trị được nền kinh tế lớn thứ hai thế giới sử dụng, khi Bắc Kinh chi phối nguồn cung toàn cầu của các khoáng sản then chốt.

Tháng 1/2026, Trung Quốc siết chặt các hạn chế xuất khẩu đối với những mặt hàng được coi là “lưỡng dụng có tiềm năng ứng dụng quân sự”, bao gồm đất hiếm nặng và các loại nam châm mạnh chứa đất hiếm.

Dù loại bỏ hoàn toàn sự phụ thuộc vào đất hiếm của Trung Quốc là điều khó khả thi đối với Nhật Bản và các quốc gia khác, việc đa dạng hóa nguồn cung sẽ giúp củng cố an ninh chuỗi cung ứng.

Trong khi các hạn chế xuất khẩu của Trung Quốc tạo nên bối cảnh địa chính trị, nỗ lực khai thác tiềm năng đất hiếm biển sâu là một phần trong chiến lược khoa học - công nghệ rộng lớn hơn của Nhật Bản. Từ những năm 1970, đất nước Mặt trời mọc đã bắt đầu thăm dò khoáng sản kim loại màu dưới đáy biển trước những gián đoạn trong nguồn cung kim loại cobalt.

Ngày nay, việc xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm trong nước thông qua phát triển tài nguyên dưới đáy biển là một phần của nỗ lực liên ngành, thuộc Chương trình Thúc đẩy Đổi mới Chiến lược. Đây là công cụ chủ chốt để hiện thực hóa tầm nhìn “Xã hội 5.0” của Nhật Bản vào năm 2050, trong đó các thách thức xã hội được giải quyết bằng khoa học - công nghệ tiên tiến. Thử nghiệm tháng 2 vừa qua không chỉ là cột mốc trong hành trình bảo đảm an ninh khoáng sản, mà còn trong việc theo đuổi tầm nhìn xã hội này.

Các doanh nghiệp Mỹ phải vật lộn ra sao với chi phí khi giá nhôm tăng vọt?

Sự tăng vọt của giá nhôm lên mức cao nhất trong nhiều năm qua sau căng thẳng ở Trung Đông đang tạo ra áp lực ...

Mảnh ghép không thể thiếu

Việc theo đuổi khai thác tài nguyên biển sâu với mức độ an toàn vận hành và tiêu chuẩn quản lý cao, như JAMSTEC cam kết, cũng sẽ ảnh hưởng tới tốc độ và phạm vi khai thác biển sâu trên toàn cầu.

Kể từ năm 2022, gần 40 quốc gia đã áp đặt lệnh tạm dừng hoặc cấm khai thác biển sâu, trong khi Cơ quan Quyền lực Đáy biển Quốc tế đang xây dựng các quy định ngoài phạm vi tài phán quốc gia khi lợi ích của các nước thành viên trong thăm dò và khai thác ngày càng gia tăng.

Với số lượng hợp đồng thăm dò lớn nhất, Trung Quốc đang nổi lên như một bên liên quan trong quản trị tài nguyên dưới đáy biển. Các thử nghiệm của Nhật Bản diễn ra trong vùng đặc quyền kinh tế của nước này, song kết quả có thể góp phần hình thành các quy định quốc tế hiệu quả và định hình địa chính trị quản trị tài nguyên biển sâu theo hướng minh bạch hơn và giảm sự chi phối của bất kỳ quốc gia đơn lẻ nào.

Tuy nhiên, tính khả thi về kinh tế là thách thức lớn. Mục tiêu đưa sản xuất đất hiếm biển sâu đạt hiệu quả thương mại của Nhật Bản chưa được bảo đảm. JAMSTEC đặt mục tiêu khai thác 350 tấn bùn chứa đất hiếm mỗi ngày trong thử nghiệm quy mô đầy đủ để đánh giá tính thương mại của dự án.

Nhật Bản cũng thận trọng trong việc công bố ước tính lượng đất hiếm có thể thu hồi hoặc tỷ lệ nhu cầu đất hiếm trong nước có thể được đáp ứng từ nguồn biển sâu.

Kể từ năm 2018, dự án đã chi 40 tỷ Yen (tương đương 250 triệu USD) và có thể cần thêm 340 tỷ Yen (2,1 tỷ USD) để xây dựng chuỗi cung ứng trong nước, bao gồm khai thác và tinh luyện. Độ sâu đáy biển và khoảng cách xa đất liền khiến hoạt động gần đảo Minamitorishima trở nên tốn kém. Đất hiếm khai thác tại đây có thể đắt gấp 20 lần so với nguồn cung từ Trung Quốc.

Tuy nhiên, chỉ riêng khai thác là chưa đủ để tạo ra khả năng chống chịu cho chuỗi cung ứng trong nước, còn cần năng lực tinh luyện và chế biến. Và điểm mạnh của Trung Quốc nằm ở chính chỗ đó.

Kế hoạch Phát triển Năng lượng Biển và Tài nguyên Khoáng sản năm 2024 cho thấy Nhật Bản nhận thức rõ quy mô thách thức kinh tế, với việc chính phủ nhấn mạnh cam kết ở cấp cao nhằm tạo điều kiện cho khu vực tư nhân tham gia.

Dù tính thương mại là yếu tố then chốt, tầm quan trọng của đất hiếm đối với hoạt động công nghiệp và năng lực cạnh tranh địa kinh tế khiến Tokyo ưu tiên chủ quyền kinh tế.

Tuy vậy, về lâu dài, riêng nguồn cung đất hiếm biển sâu trong nước sẽ không thể cải thiện đáng kể an ninh chuỗi cung ứng của Nhật Bản, khi Trung Quốc vẫn chi phối chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhật Bản cần tiếp tục theo đuổi đồng thời các biện pháp khác, bao gồm dự trữ chiến lược, các biện pháp thương mại nhằm xử lý thao túng thị trường, nghiên cứu vật liệu thay thế và tái chế, cũng như phát triển tài nguyên ở nước ngoài.

Mức độ mà chương trình biển sâu có thể làm giảm tính dễ tổn thương chiến lược của Nhật Bản cần được theo dõi sát sao, nhưng đây có thể chỉ là một mảnh ghép trong bài toán an ninh khoáng sản của nước này.

Nhật Bản cùng một quốc gia Đông Nam Á thúc đẩy hợp tác quốc phòng

Ngày 5/5, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjiro và người đồng cấp Philippines Gilberto Teodoro Jr. tái khẳng định cam kết tăng cường ...

Nhật Bản sửa đổi dự luật tăng cường an ninh kinh tế vì mục tiêu này

Ngày 19/3, Nhật Bản phê chuẩn dự luật sửa đổi nhằm tăng cường an ninh kinh tế thông qua những biện pháp như hỗ trợ ...

Quan hệ Hàn Quốc-châu Phi: Từ ngoại giao viện trợ đến hợp tác khoáng sản chiến lược nhằm bảo đảm an ninh kinh tế

Theo East Asia Forum, quan hệ giữa Hàn Quốc với châu Phi đang chuyển từ ngoại giao viện trợ sang hợp tác khoáng sản chiến ...

Yonhap: Xung đột tại Trung Đông đặt ra thách thức an ninh và kinh tế cho Hàn Quốc

Yonhap đăng bài viết nhìn lại một tháng xung đột tại Trung Đông, trong đó tập hợp đánh giá của nhiều chuyên gia hàng đầu ...

Nhật Bản hướng tới tầm nhìn mới về an ninh năng lượng giữa bối cảnh đứt gãy nguồn cung

Xung đột ở Trung Đông tác động sâu rộng tới nền kinh tế thế giới, đặc biệt tới các quốc gia phụ thuộc lớn vào ...

(theo East Asia Forum)

Đọc thêm

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cao điểm cho Năm APEC 2027, với sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương và sự vào cuộc quyết liệt ...
Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Ngày 21/11, Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ và Canada sẽ sớm đạt được một thỏa thuận thương mại.
Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Thông tin dự báo thời tiết các khu vực trong đêm hôm nay và ngày mai (23/11) từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.
Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Chiều 22/11, Chương trình kết nối doanh nghiệp Việt Nam và Malaysia đã diễn ra với sự tham gia của 41 doanh nghiệp hai nước.
Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Trong khuôn khổ Festival Tôm Cà Mau lần thứ 2 năm 2026, ngày 22/11, đã diễn ra Diễn đàn tôm Việt Nam - Giải pháp phát triển bền vững.
Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Các cuộc tấn công của Nga vào hệ thống năng lượng Ukraine khiến hàng triệu người dân phải đối mặt với nguy cơ thiếu điện, sưởi ấm.
Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cao điểm cho Năm APEC 2027, với sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương và sự vào cuộc quyết liệt của các bộ, ngành, địa ...
Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Trong khuôn khổ Festival Tôm Cà Mau lần thứ 2 năm 2026, ngày 22/11, đã diễn ra Diễn đàn tôm Việt Nam - Giải pháp phát triển bền vững.
Luật sư Trần Diệu Thúy: Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý

Luật sư Trần Diệu Thúy: Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý

Trong bối cảnh môi trường kinh doanh liên tục biến động, yêu cầu tuân thủ pháp luật ngày càng trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Tuy nhiên, ...
Ban hành Chương trình hành động của Chính phủ về Quy hoạch tổng thể quốc gia

Ban hành Chương trình hành động của Chính phủ về Quy hoạch tổng thể quốc gia

Ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 81/2023/QH15 về Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Ban hành Kế hoạch tổng thể quản trị xuất siêu và phòng tránh rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế

Ban hành Kế hoạch tổng thể quản trị xuất siêu và phòng tránh rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế

Kế hoạch tổng thể quản trị xuất siêu và phòng tránh các rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế giai đoạn 2026-2030 ban hành ngày 21/11.
Chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ nổi bật tuần 14-20/11/2026

Chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ nổi bật tuần 14-20/11/2026

Tín dụng ưu đãi hỗ trợ phát triển vùng miền núi; Đề án tổng thể về nền tảng số quốc gia về lưu trữ... là những thông tin chỉ đạo, điều hành nổi bật.
Siam Piwat: Kiến tạo những điểm đến, thúc đẩy động lực tăng trưởng mới

Siam Piwat: Kiến tạo những điểm đến, thúc đẩy động lực tăng trưởng mới

Với di sản tiên phong trong việc xây dựng các công trình nổi tiếng toàn cầu, nhà phát triển bất động sản hàng đầu Thái Lan tiếp tục thách thức các quy ước, tạo ra ...
Mỗi đối tượng chỉ được mua, thuê một căn nhà ở xã hội, hạn chế chuyển nhượng trong 5 năm đầu

Mỗi đối tượng chỉ được mua, thuê một căn nhà ở xã hội, hạn chế chuyển nhượng trong 5 năm đầu

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Hồng Vinh thông tin, dự kiến đến hết năm 2026, cả nước sẽ hoàn thành 87.601 căn nhà ở xã hội, đạt 90% so với kế hoạch đề ra.
Capital Square Đà Nẵng - Tổ hợp căn hộ ven sông Hàn tại phường An Hải

Capital Square Đà Nẵng - Tổ hợp căn hộ ven sông Hàn tại phường An Hải

Capital Square Đà Nẵng là tổ hợp căn hộ và thương mại dịch vụ nằm tại phường An Hải, bờ đông sông Hàn. Tổ hợp thuộc hệ sinh thái phát triển của BRG, với sự ...
Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi): Đề xuất cắt giảm 7 điều kiện kinh doanh, tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương

Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi): Đề xuất cắt giảm 7 điều kiện kinh doanh, tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương

Bộ Xây dựng đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023, trong đó dự kiến cắt giảm 7 điều kiện đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục ...
Penthouse The Nelson Private Residences: Chốn riêng tư – Đặc quyền xa xỉ

Penthouse The Nelson Private Residences: Chốn riêng tư – Đặc quyền xa xỉ

Giữa nhịp sống sôi động của Hà Nội, khi sự riêng tư và chất lượng sống ngày càng trở thành những tiêu chí quan trọng của giới thượng lưu, Penthouse không đơn thuần là một ...
Phân khu Vịnh Mây tại Vinhomes Hải Vân Bay có gì đặc biệt?

Phân khu Vịnh Mây tại Vinhomes Hải Vân Bay có gì đặc biệt?

Vinhomes Hải Vân Bay, Làng Vân Đà Nẵng, thu hút sự quan tâm nhờ định hướng phát triển không gian sống gắn liền với thiên nhiên và cảnh quan ven biển Đà Nẵng. Trong đó, ...
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 20/11: Đồng USD tăng nhẹ so với rổ các đồng tiền chủ chốt

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 20/11: Đồng USD tăng nhẹ so với rổ các đồng tiền chủ chốt

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 20/11 ghi nhận đồng USD tăng nhẹ so với rổ các đồng tiền chủ chốt khác.
MB - Ngân hàng Việt Nam duy nhất vào Top 10 thương hiệu tăng trưởng nhanh nhất ASEAN (2023 – 2026)

MB - Ngân hàng Việt Nam duy nhất vào Top 10 thương hiệu tăng trưởng nhanh nhất ASEAN (2023 – 2026)

Với giá trị thương hiệu tăng trưởng 152% trong giai đoạn 2023-2026, MB là đại diện duy nhất ngành Ngân hàng Việt Nam và đứng thứ 8 trong danh sách 10 thương hiệu tăng trưởng ...
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 19/11: Đồng USD chạm mức cao mới trong vòng 19 tháng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 19/11: Đồng USD chạm mức cao mới trong vòng 19 tháng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 19/11 cho thấy đồng USD đã chạm mức cao mới trong vòng 19 tháng.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11: Đà giảm của đồng USD chưa cho thấy xu hướng suy yếu trên diện rộng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11: Đà giảm của đồng USD chưa cho thấy xu hướng suy yếu trên diện rộng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11 cho thấy đà giảm của đồng USD chưa phải dấu hiệu khởi đầu cho một xu hướng suy yếu trên diện rộng.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11: Kinh tế Mỹ tăng trưởng tốt giúp đồng USD duy trì sức hấp dẫn

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11: Kinh tế Mỹ tăng trưởng tốt giúp đồng USD duy trì sức hấp dẫn

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11 cho thấy tăng trưởng kinh tế Mỹ và thị trường chứng khoán khởi sắc giúp khôi phục sức hấp dẫn của đồng USD.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11: Kỳ vọng Fed tăng lãi suất trở thành động lực hỗ trợ đồng USD

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11: Kỳ vọng Fed tăng lãi suất trở thành động lực hỗ trợ đồng USD

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11 cho thấy kỳ vọng Fed tăng lãi suất trong tháng 12 đang trở thành động lực hỗ trợ đồng USD.
Phiên bản di động