Tăng tốc gỡ ‘thẻ vàng’ IUU ngay trong năm 2026

Báo cáo tại phiên họp lần thứ 34 của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU trung tuần tháng 4 vừa qua, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết, qua đợt thanh tra lần thứ 5 hồi tháng 3/2026, Đoàn Thanh tra của EC nhận định Việt Nam đã có sự tiến bộ trong xử lý tàu cá vi phạm khai thác IUU, đặc biệt là xử lý tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài. Từ đó tác động tích cực đến ý thức tuân thủ pháp luật của ngư dân, số lượng tàu cá vi phạm khai thác IUU giảm mạnh, đặc biệt là tàu cá vi phạm khai thác bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài.

Tuy nhiên, EC xác định một số tồn tại chưa được khắc phục triệt để, là nguyên nhân chính chưa gỡ được “thẻ vàng”.

Vì sao chưa gỡ được “thẻ vàng”?

Trong đó, việc đánh dấu tàu cá và viết biển số đăng ký đúng quy định và kiểm soát tàu cá xuất nhập bến, giám sát sản lượng bốc dỡ qua cảng còn chưa triệt để. Việc kiểm soát và truy xuất nguồn gốc nguyên liệu thủy sản khai thác nhập khẩu bằng tàu container chưa được thực hiện chặt chẽ, chưa đồng đều giữa các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu.

Bên cạnh đó, tiến độ xử lý tàu cá vi phạm khai thác IUU còn chậm, chưa đồng bộ giữa các lực lượng, chưa cập nhật đầy đủ trên hệ thống dữ liệu, chưa đáp ứng yêu cầu của EC…

Theo ông Hiệp, nguyên nhân của những tồn tại trên là do năng lực thực thi pháp luật tại các địa phương còn hạn chế, sự lãnh đạo, chỉ đạo, bố trí nguồn lực thực hiện các biện pháp chống khai thác IUU tại một số địa phương còn chưa quyết liệt.

Tăng tốc gỡ ‘thẻ vàng’ IUU ngay trong năm 2026

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng chủ trì phiên họp lần thứ 34 của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU trung tuần tháng 4/2026. (Ảnh: VGP News)

Cùng với đó, cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý còn thiếu đồng bộ, chưa liên thông, công nghệ theo dõi, giám sát thực thi pháp luật còn hạn chế. Hạ tầng cảng cá, công nghệ, nguồn lực quản lý hoạt động khai thác thủy sản tại các địa phương còn thiếu và yếu…

Phát biểu chỉ đạo Hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng thẳng thắn nhìn nhận, qua nhiều đợt làm việc với phía EC, Việt Nam vẫn còn tồn tại những sai phạm lặp lại, là nguyên nhân chính khiến việc gỡ “thẻ vàng” chưa đạt kết quả như mong muốn.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, điều này đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong cách tổ chức thực hiện, từ chỉ đạo đến hành động cụ thể. Hệ thống văn bản chỉ đạo không thiếu, vấn đề nằm ở khâu thực thi. Do đó các bộ, ngành, địa phương phải xác định rõ trách nhiệm, tăng cường kiểm tra, đôn đốc.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần hoàn thiện để trình ban hành ngay nghị định thay thế Nghị định số 38/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản, theo hướng tăng mức xử phạt để nâng cao tính răn đe. Đồng thời, rà soát toàn diện hệ thống pháp luật, quy trình quản lý liên quan đến khai thác thủy sản, từ kiểm soát đội tàu, truy xuất nguồn gốc đến nhập khẩu nguyên liệu.

Địa phương quyết liệt “vào cuộc”

Ông Vũ Duyên Hải - Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: “Về cơ bản, các tiêu chí gỡ ‘thẻ vàng’ IUU đã được triển khai đồng bộ và quyết liệt từ Trung ương đến địa phương. Tuy nhiên, năng lực thực thi pháp luật tại các địa phương còn hạn chế, sự lãnh đạo, chỉ đạo, bố trí nguồn lực thực hiện các biện pháp chống khai thác IUU tại một số địa phương còn chưa quyết liệt.

Thêm vào đó, cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý còn thiếu đồng bộ, chưa liên thông, công nghệ theo dõi, giám sát thực thi pháp luật còn hạn chế; hạ tầng cảng cá, công nghệ, nguồn lực quản lý hoạt động khai thác thủy sản tại các địa phương còn thiếu và yếu”. Trình độ ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo của ngư dân còn hạn chế, nhiều tàu cá quy mô nhỏ, ý thức chấp hành của một bộ phận ngư dân còn thấp, thiếu sinh kế thay thế cho ngư dân…

Theo ông Hải, Chính phủ đã xác định năm 2026 là thời điểm bản lề, mang tính quyết định. Thủ tướng Chính phủ yêu cầu toàn bộ hệ thống chính trị, từ Trung ương đến địa phương, phải vào cuộc với tinh thần quyết liệt hơn, coi việc gỡ “thẻ vàng” IUU là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách.

Đây là tinh thần chỉ đạo xuyên suốt là không làm theo kiểu đối phó, không chạy theo hình thức, mà phải xử lý dứt điểm các tồn tại. Trách nhiệm người đứng đầu các địa phương ven biển được đặt ra rõ ràng hơn, gắn với kết quả thực hiện nhiệm vụ chống IUU.

Hiểu rõ tinh thần đó, cùng với cả nước, nhiều địa phương đã nhanh chóng “vào cuộc”, nỗ lực thực hiện nhiều biện pháp chống khai thác IUU để sớm gỡ “thẻ vàng” của EC.

Hướng tới mục tiêu gỡ “thẻ vàng” trong thời gian sớm nhất, TP. Hồ Chí Minh đang hoàn thiện các chính sách hỗ trợ phát triển thủy sản bền vững (chuyển đổi nghề, giải bản tàu cá không còn nhu cầu hoạt động, hỗ trợ lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) và triển khai nhật ký khai thác điện tử) bảo đảm hoàn thành trong Quý II/2026.

Hiểu rõ tinh thần đó, cùng với cả nước, nhiều địa phương đã nhanh chóng “vào cuộc”, nỗ lực thực hiện nhiều biện pháp chống khai thác IUU để sớm gỡ “thẻ vàng” của EC. (Nguồn: VnEconomy)

Bên cạnh đó, thành phố sẽ xem xét phục hồi đăng ký đối với các tàu đủ điều kiện, siết chặt quản lý, kiên quyết không cho các tàu không đủ điều kiện tham gia khai thác. Song song đó, thành phố tăng cường phối hợp liên tỉnh như Lâm Đồng, Đà Nẵng, Quảng Trị, Ninh Bình kiểm soát chặt chẽ hoạt động tàu cá và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, nhất là vi phạm liên quan đến thiết bị giám sát hành trình.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, toàn thành phố có 4.445 tàu cá, trong đó, 100% đã được cấp số đăng ký và cập nhật vào hệ thống dữ liệu quốc gia Vnfishbase; còn 398 tàu chưa đủ điều kiện hoạt động khai thác.

Tại tỉnh Quảng Ninh, nếu như giai đoạn trước, tỉnh tập trung “chuẩn hóa, siết chặt quản lý”, năm 2026 được địa phương xác định là năm “hành động quyết liệt, không để phát sinh vi phạm”. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Văn Công cho biết, việc triển khai nhật ký khai thác điện tử eCDT tiếp tục được tỉnh mở rộng với 2.489 tàu cá tham gia (đạt trên 60%), kiểm soát hơn 7.200 lượt tàu ra, vào cảng. Đây là bước tiến quan trọng trong minh bạch hóa chuỗi khai thác, tiêu thụ, nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc thủy sản, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế.

Ngày 25/4, Thủ tướng Chính phủ đã có Công điện về việc khắc phục triệt để các tồn tại, hạn chế trong chống khai thác IUU. Nội dung nêu rõ: Người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương chịu trách nhiệm toàn diện trước Thủ tướng Chính phủ nếu tiếp tục để xảy ra các tồn tại, hạn chế trong chống khai thác IUU, ảnh hưởng đến nỗ lực gỡ cảnh báo “thẻ vàng”.

Chính phủ cũng yêu cầu khẩn trương hoàn thiện khung pháp lý, trong đó hoàn thiện, trình Chính phủ ban hành Nghị định thay thế Nghị định số 38/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản.

Rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật quản lý ngành thủy sản và đề xuất điều chỉnh, bổ sung đảm bảo chống khai thác IUU hiệu quả, phát triển ngành thủy sản bền vững, có trách nhiệm và hội nhập quốc tế.