 |
| Mỹ nới lỏng một số biện pháp trừng phạt, qua đó, tạo điều kiện để Iran gia tăng xuất khẩu dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ tinh chế.(Nguồn: Anadolu Agency) |
Trước khi căng thẳng quân sự leo thang, nền kinh tế Iran đã chịu sức ép lớn từ nhiều năm bị áp đặt các lệnh trừng phạt và tình trạng cô lập quốc tế liên quan đến chương trình hạt nhân. Các biện pháp này khiến xuất khẩu dầu mỏ - nguồn thu chủ lực của nước này - suy giảm đáng kể.
Hỗ trợ kinh tế tức thời cho Iran
Nền kinh tế Iran hiện đối mặt với lạm phát ở mức cao (trên 50%), trong khi nguồn cung nhiều mặt hàng thiết yếu bị ảnh hưởng. Theo đánh giá của một số chuyên gia, xung đột đã làm gia tăng áp lực lên nền kinh tế, gây thiệt hại đối với cơ sở hạ tầng và làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu dầu mỏ.
| More from WVR |
 Kinh tế Mỹ thế nào sau khi đạt thoả thuận hoà bình với Iran? |
Bản ghi nhớ (MOU) dài 14 điểm được Mỹ và Iran ký kết ngày 17/6 cung cấp cho Tehran những biện pháp cứu trợ kinh tế trước mắt.
Washington nới lỏng một số biện pháp trừng phạt, qua đó, tạo điều kiện để Tehran gia tăng xuất khẩu dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ tinh chế.
Thỏa thuận tạm thời và lộ trình hòa bình giữa hai bên thiết lập thời hạn miễn trừ kéo dài 60 ngày, nới lỏng các lệnh trừng phạt thứ cấp đối với lĩnh vực như vận tải, bảo hiểm, giao dịch ngân hàng, giúp Iran cải thiện khả năng tiếp cận các hoạt động thương mại và tài chính quốc tế.
Ông Ali Vaez, Giám đốc Dự án Iran tại International Crisis Group nhận định, bản ghi nhớ có thể mang lại cho Iran một mức độ hỗ trợ kinh tế tức thời trong bối cảnh nước này đang cần nguồn lực để ổn định nền kinh tế.
Sau khi MOU được ký kết, Iran có thể đảm bảo giá dầu tốt hơn.
Ông Richard Nephew tại Đại học Columbia nhấn mạnh: "Sau MOU, Iran có thể tạo ra nguồn thu đáng kể và nhiều khả năng sẽ tiếp cận được nguồn tiền đó".
Ông ước tính, Iran có khả năng thu về 8 tỷ USD trong hai tháng đầu thực hiện thỏa thuận.
Vướng mắc với khoản tiền 24 tỷ USD
Tuy nhiên, các nội dung khác của thỏa thuận - bao gồm việc giải phóng các tài sản bị phong tỏa, đề xuất thành lập quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD - vẫn phụ thuộc vào nhiều điều kiện và có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, để được triển khai.
Theo bản ghi nhớ, Tehran đang tìm cách tiếp cận một phần trong hơn 100 tỷ USD tài sản của Iran bị phong tỏa do các lệnh trừng phạt quốc tế. Phần lớn số tài sản này hiện được nắm giữ tại các ngân hàng ở Trung Quốc, Qatar, Ấn Độ, Iraq và Nhật Bản.
Phía Iran đề nghị giải ngân ngay 24 tỷ USD. Tuy nhiên, tài liệu thỏa thuận nêu rõ, các khoản tiền bị phong tỏa sẽ chỉ được giải ngân đầy đủ theo lộ trình thực hiện đã thống nhất. Mỹ và các đối tác nhấn mạnh nguyên tắc "trả tiền hiệu quả", chỉ chuyển tiền theo từng giai đoạn và gắn liền với mức độ tuân thủ các cam kết thực tế của Iran.
Dù toàn bộ số tiền bị phong tỏa sẽ được giải ngân, nhiều chuyên gia nhận định, tác động đối với nền kinh tế Iran có thể vẫn ở mức hạn chế, đặc biệt trong bối cảnh nước này phải đối mặt với những thiệt hại lớn sau xung đột.
Ông Ali Vaez cho rằng, ngay cả khoản tiền 24 tỷ USD cũng khó có thể tạo ra bước ngoặt đáng kể trong quá trình phục hồi của Iran.
"Thật khó để hình dung rằng 24 tỷ USD, hoặc bất kỳ khoản tiền nào ở quy mô tương tự, có thể giúp Iran phục hồi hoàn toàn sau cuộc xung đột này", ông Vaez nhận định.
 |
| Người dân Iran đang phải vật lộn với việc giá một số mặt hàng tạp hóa tăng gấp đôi. (Nguồn: Anadolu Agency) |
Quỹ tái thiết 300 tỷ USD và những điều kiện đi kèm
Bên cạnh các biện pháp hỗ trợ kinh tế ngắn hạn, đề xuất thành lập quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD được xem là nội dung tham vọng nhất trong lộ trình hỗ trợ Iran sau xung đột.
Tuy nhiên, sáng kiến này đi kèm nhiều điều kiện nghiêm ngặt, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran và các cáo buộc về việc hỗ trợ những lực lượng vũ trang.
Ban đầu, Iran đề nghị Mỹ bồi thường trực tiếp hàng trăm tỷ USD cho những thiệt hại do chiến tranh gây ra. Nhưng đề xuất này đã bị chính quyền Tổng thống Donald Trump bác bỏ.
Sau đó, các bên đã thảo luận về khả năng thành lập một quỹ tái thiết do khu vực tư nhân bảo trợ, với quy mô khoảng 300 tỷ USD. Theo đề xuất, các quốc gia vùng Vịnh như Qatar, Saudi Arabia và Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) được kỳ vọng sẽ đóng vai trò là những nhà tài trợ chủ chốt.
Trao đổi với podcast The Dip của DW, ông Richard Nephew cho biết, đây không phải là nguồn tiền mà Iran có thể sử dụng tùy ý.
Theo ông, các khoản giải ngân sẽ gắn với những dự án cụ thể, chẳng hạn xây dựng nhà máy khử mặn hoặc khôi phục cơ sở hạ tầng cảng biển.
Dù vậy, quỹ tái thiết được đề xuất trong giai đoạn hai của bản ghi nhớ hiện vẫn bị nhiều chuyên gia đánh giá là khó trở thành hiện thực trong ngắn hạn do còn nhiều vấn đề chưa được giải quyết.
Ông Ali Vaez cho rằng, nếu các bên có thể tiến tới giai đoạn hai của thỏa thuận, các nước vùng Vịnh nhiều khả năng sẽ quan tâm đến việc đầu tư vào Iran.
Hiện, cả Washington và Tehran đều coi giai đoạn đầu của bản ghi nhớ là phép thử quan trọng đối với triển vọng của toàn bộ tiến trình đàm phán. Nhiều chuyên gia cảnh báo, thỏa thuận có thể đổ vỡ bất cứ lúc nào nếu các cam kết ban đầu không được thực hiện.
"Phía Iran muốn đánh giá liệu Tổng thống Trump có thực hiện cam kết nới lỏng các lệnh trừng phạt và hạn chế nguy cơ leo thang căng thẳng với Israel hay không. Nếu những cam kết này không được đáp ứng, việc đàm phán một thỏa thuận toàn diện hơn sẽ khó có cơ sở để tiếp tục", ông Ali Vaez nêu rõ.
Ông Richard Nephew cũng cho rằng, bản ghi nhớ chưa chắc đã mở toang mọi cánh cửa cho nền kinh tế Iran.
Về phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araghchi khẳng định, thỏa thuận với Mỹ sẽ mang lại nhiều lợi ích kinh tế, song lưu ý, Tehran sẽ không dựa hoàn toàn vào những nguồn lợi đó để đáp ứng mọi nhu cầu của đất nước.
| Tổng thống Iran thăm Pakistan: Khẳng định không bao giờ đàm phán với Mỹ về chương trình tên lửa, đưa ra đề xuất mới về an ninh Trung Đông Ngày 23/6, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã tới Pakistan trong chuyến thăm một ngày nhằm trao đổi với Thủ tướng Shehbaz Sharif về quan ... |
| Thượng viện Mỹ lần đầu thông qua nghị quyết buộc Tổng thống Trump rút quân khỏi xung đột với Iran Thượng viện Mỹ ngày 23/6 đã lần đầu tiên thông qua một nghị quyết yêu cầu Tổng thống Donald Trump rút lực lượng Mỹ khỏi ... |
| Đàm phán Mỹ-Iran: Ấn định ngày nối lại đối thoại, IAEA xác nhận kế hoạch thanh sát hạt nhân Pakistan cho biết, các cuộc đàm phán kỹ thuật giữa Mỹ và Iran sẽ được nối lại vào ngày 30/6, trong khi Cơ quan Năng ... |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ thất vọng với nhiều đồng minh NATO Ngày 24/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã công khai bày tỏ sự không hài lòng với một số đồng minh Tổ chức Hiệp ước ... |
| Mỹ tăng tốc trấn an vùng Vịnh, Ngoại trưởng Rubio mang thỏa thuận Iran tới một đồng minh Trung Đông Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 25/6 đã có mặt tại Bahrain trong chặng cuối chuyến công du Trung Đông, với mục tiêu chính là ... |
