Thúc đẩy hợp tác chuyển dịch năng lượng xanh của Việt Nam

Chương trình ENTICE do Liên minh Năng lượng Toàn cầu ứng dụng AI vào quản lý vận hành hệ thống BESS. (Ảnh: Minh Nguyễn)

Thỏa thuận khẳng định cam kết chung của hai bên trong việc thúc đẩy năng lượng tái tạo, hiện đại hóa hệ thống điện và nâng cao năng lực kỹ thuật cần thiết để xây dựng một tương lai năng lượng bền vững và có khả năng chống chịu tốt hơn.

Giải bài toán nghẽn mạch và áp lực đỉnh tải lịch sử

MoU được ký kết trong bối cảnh nhu cầu điện của Việt Nam liên tục lập phá kỷ lục, với mức công suất tiêu thụ gần đây nhất của hệ thống điện quốc gia vượt mốc 58.000 MW vào đợt nắng nóng cuối tháng 6/2026. Sự gia tăng đột biến của nhu cầu làm mát đã đặt ra áp lực chưa từng có lên hạ tầng lưới điện hiện hữu.

Mặc dù Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ các nguồn năng lượng tái tạo trong những năm gần đây, những hạn chế về năng lực truyền tải đang gây ra tình trạng nghẽn mạch cục bộ. Điều này dẫn đến nghịch lý là hệ thống buộc phải cắt giảm công suất điện Mặt trời và điện gió vào những thời điểm phát điện tốt nhất trong ngày, nhưng lại đối mặt với thách thức lớn về nguồn cung vào các khung giờ cao điểm buổi tối.

Do đó, việc giải quyết bài toán cơ sở hạ tầng thông qua hiện đại hóa lưới điện và đầu tư vào hệ thống lưu trữ không chỉ phục vụ các mục tiêu khí hậu dài hạn, mà còn là giải pháp kỹ thuật cấp bách nhằm bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đặc biệt trong các tháng cao điểm mùa khô.

Các nguồn linh hoạt như hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) sẽ giúp tích trữ lượng năng lượng tái tạo dư thừa vào ban ngày để phát lên lưới vào giờ cao điểm, qua đó tối ưu hóa nguồn tài nguyên, chống quá tải lưới điện và duy trì sự ổn định của toàn hệ thống.

Biên bản thiết lập khuôn khổ hợp tác giữa hai bên thông qua các hoạt động hợp tác kỹ thuật, trao đổi kiến thức, nghiên cứu và nâng cao năng lực.

Trên nền tảng quan hệ hợp tác hiện có, MoU thể hiện quyết tâm chung trong việc hỗ trợ các ưu tiên năng lượng sạch của Việt Nam, đồng thời đóng góp vào các mục tiêu tăng cường an ninh năng lượng, mở rộng quy mô năng lượng tái tạo và đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Hướng tới mục tiêu mới

Trong khuôn khổ MoU, Liên minh Năng lượng Toàn cầu và Cục Điện lực sẽ cùng nghiên cứu các cơ hội hợp tác trong một số lĩnh vực chiến lược có ý nghĩa quan trọng đối với ngành năng lượng đang chuyển đổi của Việt Nam.

Các lĩnh vực này bao gồm: hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng công bằng và toàn diện; thúc đẩy phát triển hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) nhằm hiện thực hóa mục tiêu đạt quy mô lưu trữ lên tới 16,3 GW vào năm 2030 theo Quy hoạch điện VIII, đồng thời tạo nền tảng lưới điện linh hoạt cho việc triển khai cơ chế Mua bán điện trực tiếp (DPPA); đẩy mạnh hiện đại hóa và số hóa lưới điện; tăng tốc tích hợp năng lượng tái tạo; đồng thời củng cố năng lực thể chế và kỹ thuật thông qua trao đổi kiến thức và hợp tác.

Bên cạnh việc phát triển BESS, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ số hiện cũng là một điểm cốt lõi của chiến lược hiện đại hóa lưới điện tại những nền kinh tế mới nổi khác trong khu vực châu Á. Các nền tảng phân tích ứng dụng AI cho phép dự báo nhu cầu phụ tải theo thời gian thực, tối ưu hóa việc phân bổ năng lượng từ hệ thống lưu trữ (BESS) và chủ động phát hiện các điểm nghẽn truyền tải.

Theo Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (IRENA), các thuật toán AI giúp giảm tới 45% sai số dự báo nhu cầu năng lượng tái tạo, đồng thời rút ngắn 30-50% thời gian xảy ra sự cố trên hệ thống lưới điện.

Một minh chứng tiêu biểu trong danh mục đầu tư của Liên minh Năng lượng Toàn cầu trong lĩnh vực số hóa này là chương trình Đổi mới Sáng tạo Chuyển dịch Năng lượng (ENTICE) tại Ấn Độ.

Thông qua chương trình, Liên minh đã hỗ trợ phát triển nền tảng AI dự báo nhu cầu siêu cục bộ cho các công ty phân phối điện. Kết hợp với việc triển khai hệ thống BESS quy mô tiện ích tiên phong tại New Delhi, giải pháp công nghệ này đã trực tiếp nâng cao độ ổn định của việc cung cấp điện cho hơn 100.000 người dân. Những bài học kinh nghiệm từ việc ứng dụng AI vào thực tiễn điều độ lưới điện này sẽ là nguồn tham chiếu quan trọng cho quá trình hỗ trợ kỹ thuật tại Việt Nam.

“Quá trình chuyển dịch năng lượng của Việt Nam đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa Chính phủ, các tổ chức và đối tác phát triển, nhằm bảo đảm đất nước có thể tiếp tục đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, đồng thời hiện thực hóa các mục tiêu về năng lượng sạch,” ông Tăng Thế Hùng, Phó Cục trưởng Phó Cục trưởng Cục Điện lực, cho biết.

Quan hệ hợp tác này phát huy thế mạnh bổ trợ của hai tổ chức. Là cơ quan nhà nước có nhiệm vụ tham mưu cho Bộ Công Thương về quản lý và phát triển ngành điện Việt Nam, Cục Điện lực đóng vai trò trung tâm trong việc xây dựng các chính sách và giải pháp kỹ thuật nhằm hỗ trợ phát triển năng lượng tái tạo, cải cách thị trường điện và bảo đảm an ninh năng lượng.

Trong khi đó, Liên minh Năng lượng Toàn cầu đóng góp kinh nghiệm quốc tế trong việc thúc đẩy chuyển dịch năng lượng công bằng thông qua hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng quan hệ đối tác quốc tế và chia sẻ kiến thức tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển.

“Là một trong những quốc gia đi đầu về phát triển năng lượng tái tạo tại Đông Nam Á, những bước tiến của Việt Nam trong việc tích hợp hệ thống lưu trữ và vận hành lưới điện thông minh thông qua thỏa thuận này sẽ tạo ra một mô hình tham chiếu quan trọng cho tiến trình chuyển dịch năng lượng của toàn khu vực”, ông Woochong Um, Tổng Giám đốc Liên minh Năng lượng Toàn cầu vì Con người và Hành tinh, chia sẻ.

“Quan hệ hợp tác giữa chúng tôi và Cục Điện lực Việt Nam phản ánh tinh thần hợp tác cần thiết để vừa đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, vừa thúc đẩy mục tiêu phát thải ròng bằng 0 của quốc gia. Xây dựng lưới điện của tương lai thông qua củng cố cơ sở hạ tầng, phát triển hệ thống pin lưu trữ có khả năng chống chịu cao và đẩy mạnh số hóa lưới điện sẽ là yếu tố thiết yếu để tạo dựng một hệ thống điện tin cậy hơn, sẵn sàng cho tương lai. Chúng tôi mong muốn hợp tác cùng Cục Điện lực Việt Nam để chuyển hóa khuôn khổ này thành những tiến triển cụ thể trong thực tiễn, góp phần kiến tạo một tương lai năng lượng sạch hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn cho Việt Nam”, ông Woochong Um nêu rõ.

MoU là khuôn khổ không mang tính ràng buộc cho các hoạt động hợp tác trong tương lai. Từng sáng kiến cụ thể sẽ được xây dựng riêng, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của mỗi tổ chức cũng như pháp luật và quy định hiện hành của Việt Nam. Biên bản cũng tái khẳng định cam kết của hai bên trong việc duy trì một nền tảng mở cho đối thoại và hợp tác kỹ thuật, trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục đẩy nhanh quá trình chuyển dịch năng lượng.

Thông qua việc tiếp tục hợp tác trong các lĩnh vực hỗ trợ kỹ thuật, nâng cao năng lực và trao đổi kiến thức, Liên minh Năng lượng Toàn cầu và Cục Điện lực Việt Nam hướng tới củng cố nền tảng cho một hệ thống năng lượng sạch hơn, có khả năng chống chịu tốt hơn và mang tính bao trùm hơn, qua đó hỗ trợ phát triển kinh tế dài hạn của Việt Nam, đồng thời góp phần hiện thực hóa các cam kết về khí hậu của quốc gia.