Trí thức Việt hiện thực hoá đổi mới sáng tạo – Kỳ I: Tín hiệu từ làn sóng toàn cầu

Cuối tháng 5 vừa qua, tại khuôn viên Đại học Quốc gia Singapore (NUS), hơn 70 nhà khoa học, chuyên gia công nghệ, doanh nhân và nghiên cứu sinh người Việt đang sinh sống, làm việc tại đảo quốc sư tử cùng ngồi lại trong Diễn đàn Trí thức và Đổi mới sáng tạo Việt Nam.

Diễn đàn này cho thấy những cuộc trao đổi không dừng ở câu chuyện học thuật hay thành tựu cá nhân, mà hướng trực tiếp vào các bài toán phát triển của Việt Nam trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học, vật liệu xanh hay kinh tế tuần hoàn…

Đại biểu tham dự Diễn đàn Trí thức và Đổi mới sáng tạo Việt Nam tại Singapore. (Ảnh NVCC)

Chia sẻ với TG&VN về thành công của sự kiện, bà Tạ Thùy Liên, Trưởng Ban Liên lạc cộng đồng người Việt Nam tại Singapore, tin rằng trí thức kiều bào đang trở thành một nguồn lực chiến lược, có khả năng tham gia trực tiếp vào quá trình chuyển giao công nghệ lõi, chia sẻ kinh nghiệm quản trị và kết nối các nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển đất nước.

Từ câu chuyện Singapore nhìn ra các nước, có thể thấy những tín hiệu rất tích cực của một mạng lưới đổi mới sáng tạo mang bản sắc Việt đang dần hình thành trên quy mô toàn cầu…

Sự hiện diện mang dấu ấn bản sắc

Nhiều năm nay, Thung lũng Silicon không còn là khái niệm xa lạ với giới công nghệ Việt Nam. Đây là nơi tập trung đông đảo các chuyên gia gốc Việt đang đảm nhiệm các vị trí quan trọng tại các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới.

Một trong những gương mặt tiêu biểu là TS. Lê Viết Quốc, nhà khoa học nổi tiếng trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, luôn tham gia các diễn đàn công nghệ tại Việt Nam, chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu AI, đào tạo nguồn nhân lực và định hướng phát triển công nghệ lõi. Bên cạnh đó là TS. Lương Minh Thắng đang giữ vị trí nhà khoa học nghiên cứu cấp cao và lãnh đạo kỹ thuật tại phòng thí nghiệm AI hàng đầu Google DeepMind, TS. Nguyễn Duy Lân, chuyên gia cao cấp về an ninh mạng, hay TS. Vũ Duy Thức với các nghiên cứu về robot, nổi bật là robot Ohmni hỗ trợ chăm sóc và kết nối với người cao tuổi.

Đại biểu tham dự Tọa đàm kết nối Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và chuyên gia Việt Nam tại Thung lũng Silicon. (Nguồn: NIC)

Mới đây, tại Thung lũng Silicon đã diễn ra hai sự kiện nổi bật nhằm tăng cường kết nối trí thức Việt toàn cầu với các lĩnh vực công nghệ chiến lược của đất nước. Đó là Tọa đàm kết nối Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và chuyên gia Việt Nam do Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC) phối hợp với Tổng lãnh sự quán Việt Nam tại San Francisco tổ chức và sự kiện ngoại giao công nghệ “Kết nối tri thức, định hình tương lai: Mạng lưới công nghệ Việt thúc đẩy công nghệ chiến lược” do Tổng lãnh sự quán Việt Nam tại San Francisco, Viettel USA và Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp thực hiện.

Những hoạt động này không chỉ mang ý nghĩa kết nối cộng đồng chuyên gia Việt Nam ở Mỹ, mà còn cho thấy một sự chuyển dịch rõ rệt trong tư duy phát triển từ tiếp cận nguồn lực tri thức theo hướng phân tán sang xây dựng các mạng lưới đổi mới sáng tạo có tổ chức, có trọng tâm và gắn với nhu cầu chiến lược của quốc gia.

TS. Huỳnh Thế Du, Chủ tịch Hội Chuyên gia và Sinh viên Việt Nam tại Mỹ (VPS), cũng cho biết VPS đang chuyển sang giai đoạn phát triển mới, tiếp tục sứ mệnh kết nối chuyên gia và sinh viên người Việt, hỗ trợ phát triển nghề nghiệp, thúc đẩy hội nhập. Ông nhấn mạnh, tổ chức hướng tới xây dựng một môi trường kết nối để phát huy năng lực cá nhân, lan tỏa giá trị cộng đồng và tăng cường gắn kết giữa hai quốc gia.

Trong bối cảnh khoa học - công nghệ đang trở thành trục cạnh tranh cốt lõi của thế giới, việc hình thành các điểm nối giữa trí tuệ Việt toàn cầu và hệ sinh thái đổi mới trong nước là nhu cầu cấp thiết.

Tại châu Âu, Tổ chức Khoa học và Chuyên gia Việt Nam toàn cầu (AVSE Global) đã triển khai hàng loạt chương trình tư vấn chính sách, hỗ trợ đổi mới sáng tạo, kết nối khởi nghiệp và đào tạo nhân lực. Từ những diễn đàn ban đầu quy mô nhỏ, AVSE Global dần trở thành một trong những tổ chức kết nối trí thức Việt có ảnh hưởng rộng trong cộng đồng chuyên gia quốc tế.

Ở Nhật Bản, Hội Trí thức Việt Nam cũng thường xuyên tổ chức các hội thảo khoa học, kết nối nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Không ít thành viên của hội hiện đang làm việc trong các lĩnh vực công nghệ cao như robot, tự động hóa, vật liệu mới và bán dẫn.

Trong khi đó, tại Hàn Quốc, Đức, Đan Mạch hay Canada, các hội đoàn người Việt đang duy trì nhiều hoạt động kết nối tri thức, hỗ trợ chuyển giao công nghệ và thúc đẩy hợp tác nghiên cứu. Đây là các mạng lưới chuyên nghiệp, có định hướng rõ ràng và gắn với những lĩnh vực chiến lược mà Việt Nam đang ưu tiên phát triển như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, năng lượng mới, công nghệ sinh học hay chuyển đổi số.

Kiến tạo nguồn năng lượng quý giá

Khi Mạng lưới Đổi mới sáng tạo Việt Nam (Vietnam Innovation Network - VIN) được thành lập vào năm 2018 dưới sự bảo trợ của Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính), nhiều người xem đây là một thử nghiệm mới. Trước thời điểm đó, các chuyên gia người Việt đang làm việc tại Google, Meta, NVIDIA, Intel, Amazon, Microsoft hay các trường đại học hàng đầu thế giới hầu hết hoạt động độc lập. Họ gặt hái được nhiều thành tựu cá nhân đáng nể nhưng chưa có nhiều cơ hội kết nối với nhau cũng như hợp tác với các cơ quan, doanh nghiệp trong nước.

Từ những cuộc gặp gỡ đầu tiên tại Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia hay Mỹ, đến nay mạng lưới đổi mới sáng tạo đã có mặt tại hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ với hơn 2.000 chuyên gia tham gia cùng trên 30 hội đoàn trí thức, chuyên gia người Việt đang hoạt động tại nhiều địa bàn trên thế giới. Con số ấy có thể chưa lớn nếu so với cộng đồng khoa học quốc tế, nhưng phản ánh một xu hướng thay vì hoạt động riêng lẻ, ngày càng nhiều trí thức Việt muốn kiến tạo chung cho quê hương.

AVSE Global tổ chức Hội thảo quốc tế lần thứ 4 về khởi nghiệp, tài chính và đổi mới sáng tạo vào 7/2025 tại Việt Nam. (Ảnh NVCC)

Việt Nam đang đứng trước một cơ hội hiếm có khi nhu cầu phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo của đất nước gặp đúng thời điểm cộng đồng trí thức người Việt ở nước ngoài ngày càng lớn mạnh cả về số lượng lẫn chất lượng. Hàng loạt chính sách, chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục như Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đã tạo thêm động lực và niềm tin cho cộng đồng trí thức Việt Nam ở nước ngoài.

Mặc dù những rào cản về cơ chế, môi trường nghiên cứu, khả năng tiếp nhận công nghệ hay kết nối nguồn lực vẫn cần tiếp tục được tháo gỡ và khơi thông, trong hành trình hiện thực hóa khát vọng đổi mới và phát triển đất nước, làn sóng ấy đang mang theo nguồn năng lượng quý giá của trí tuệ Việt từ khắp năm châu.

Kỳ II: Mở đường cho chất xám hồi hương

Bác Hồ trong đời sống tinh thần của người Việt tại Thái Lan Gần một thế kỷ đã trôi qua kể từ những năm tháng Chủ tịch Hồ Chí Minh hoạt động cách mạng tại Thái Lan, nhưng ...

Người Việt tại Singapore góp sức cho tương lai quan hệ hai nước Cộng đồng người Việt Nam tại Singapore ngày càng khẳng định vai trò là cầu nối chiến lược về tri thức, văn hóa và đổi ...

Kyushu rộn ràng ngày hội tiếng Việt: Vinh danh thiếu nhi, giáo viên và cộng đồng kiều bào Chương trình "Vui học tiếng Việt, nhớ ơn Bác Hồ" kết hợp Ngày Quốc tế Thiếu nhi 1/6 đã được tổ chức tại Fukuoka với ...

Đại lễ Phật đản 2026 và Lễ nhập tự chùa Đại Ân Tokyo: Dấu ấn tâm linh, lan tỏa giá trị Việt nơi xa xứ Ngày 31/5, tại Chùa Đại Ân (quận Adachi, Tokyo, Nhật Bản), Đại lễ Phật đản Phật lịch 2569 kết hợp Lễ nhập tự đã được ...

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm biểu dương những nỗ lực của cộng đồng người Việt tại Philippines Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm biểu dương những nỗ lực của cộng đồng người Việt tại Philippines trong việc hòa nhập vào ...