Việt Nam vươn lên thành đối tác số hai của Nhật Bản về phần mềm

Chiều 4/2, Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (VINASA), Ủy ban Hợp tác CNTT Việt Nam – Nhật Bản (VJC), Tổ chức Xúc tiến Ngoại thương Nhật Bản (JETRO), Hiệp hội Công nghiệp Dịch vụ CNTT Nhật Bản (JISA) chính thức khai mạc Japan ICT Day 2026.

Sự kiện được sự bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ, quy tụ hơn 200 đại biểu cấp cao, bao gồm Lãnh đạo bộ, ngành, Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam, các Hiệp hội, cùng các tập đoàn công nghệ, doanh nghiệp sản xuất lớn của Việt Nam và Nhật Bản như NTT East, ABeam Consulting, Luvina, Viettel, Fujinet, GMO Z.Com Runsystem, Rabiloo, Ekotek, Aris…

Đây là lần thứ 19 sự kiện được tổ chức, cũng là một dấu mốc đặc biệt, đánh dấu sự khởi đầu của một giai đoạn hợp tác mới chuyển dịch từ kỷ nguyên “thuê ngoài nhân sự” để bước sang giai đoạn “Đối tác đồng sáng tạo”, tập trung giải quyết bài toán “Vách đá số” bằng năng lực trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và những công nghệ số chiến lược.

Bối cảnh mới: Áp lực tăng trưởng và giải quyết thách thức số

Japan ICT Day 2026 diễn ra trong bối cảnh đặc biệt khi cả hai nền kinh tế đang đứng trước những áp lực tăng trưởng và tái cấu trúc mạnh mẽ. Theo báo cáo từ Cục Công nghiệp CNTT (Bộ KH&CN), năm 2025, doanh thu ngành công nghiệp công nghệ số Việt Nam đã thiết lập kỷ lục 198 tỷ USD, đóng góp quan trọng vào GDP quốc gia.

Với sự ra đời của Luật Công nghiệp Công nghệ số, Việt Nam đã hoàn thiện hành lang pháp lý để đón nhận làn sóng công nghệ lõi. Đây đang được xem là động lực quan trọng để Việt Nam đạt mục tiêu tăng trưởng GPP 2 con số, liên tục trong những năm tới.

Ở chiều ngược lại, Nhật Bản đang đối mặt với thách thức kép. Theo JISA, năng lực cạnh tranh kỹ thuật số của nước này đang sụt giảm liên tục từ vị trí số 1 năm từ thập niên 90 đến vị trí số 38 hiện tại, đồng thời đối mặt với sự thiếu hụt trầm trọng 800.000 kỹ sư vào năm 2030.

Phát biểu khai mạc sự kiện, đại diện VINASA, ông Lê Quang Lương, Chủ tịch Ủy ban Hợp tác CNTT Việt Nam - Nhật Bản đã chia sẻ về bước phát triển mạnh mẽ trong hợp tác CNTT của hai nước thời gian qua: Năm 2007, doanh thu phần mềm xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản còn khiêm tốn và câu chuyện chủ yếu xoay quanh việc “làm quen”, “gia công giá rẻ”.

“Đến nay, Việt Nam đã vươn lên trở thành đối tác số hai của Nhật Bản về phần mềm, với hàng trăm ngàn kỹ sư Việt Nam đang ngày đêm vận hành các hệ thống mạch máu của nền kinh tế Nhật Bản”, ông Lê Quang Lương nhấn mạnh.

Khảo sát năm 2024 của JETRO chỉ ra rằng 56,1% doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam có kế hoạch mở rộng kinh doanh trong 1-2 năm tới – tỷ lệ cao nhất trong khối ASEAN.

Sự cộng hưởng giữa “Thị trường và Công nghệ nguồn Nhật Bản” với “Năng lực công nghệ, nguồn nhân lực trẻ và tốc độ Việt Nam” có thể được xem là chìa khóa vàng cho bài toán tăng trưởng bền vững của cả hai quốc gia dựa trên công nghệ số. Điều này được cụ thể hoá thông qua những xu hướng hợp tác mới.

Từ Đối tác uỷ thác sang Đối tác đồng sáng tạo (Co-Creators)

Trao đổi tại sự kiện, ông Trần Anh Tú, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp CNTT (Bộ KH&CN) nhận định, sau gần hai thập kỷ được tổ chức, đến nay Japan ICT Day đã trở thành điểm hẹn quan trọng của cộng đồng doanh nghiệp công nghệ Việt Nam - Nhật Bản.

Đây cũng là nơi hai hệ sinh thái công nghệ gặp gỡ, đối thoại, cùng chia sẻ tầm nhìn, xây dựng niềm tin và tìm kiếm những mô hình hợp tác dài hạn, bền vững và thực chất.

Cũng theo ông Trần Anh Tú, qua chặng đường hợp tác vừa qua, các doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam đã có sự hiện diện ngày càng sâu và chất lượng hơn; cộng đồng doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam cũng đã có sự trưởng thành rõ nét khi tham gia thị trường Nhật Bản.

Các doanh nghiệp Việt Nam trong những năm gần đây không chỉ nhận đơn đặt hàng từ Tokyo, mà đang trực tiếp tư vấn giải pháp Chuyển đổi số (DX) cho các tập đoàn lớn của Nhật Bản. Ngược lại, hàng trăm doanh nghiệp công nghệ Nhật Bản đã chọn Việt Nam không chỉ để đặt văn phòng, mà để tìm kiếm đối tác, xây dựng các Trung tâm Nghiên cứu & Phát triển (R&D) chiến lược.

Sự chuyển dịch này không chỉ là minh chứng rõ nhất cho sự trưởng thành của doanh nghiệp công nghệ Việt Nam và sự tin cậy ngày càng cao từ phía các bạn Nhật Bản, mà còn đang đánh dấu cho giai đoạn hợp tác mời từ Đối tác uỷ thác sang mới: Đối tác Đồng sáng tạo. Giai đoạn hợp tác này đã được triển khai mạnh mẽ.

Thứ nhất: Chuyển dịch mô hình: Từ “sức người” (Man-month) sang “Năng suất AI” (GenAI-type) để giải quyết vấn đề thiếu hụt nhân lực.

Ông Junya Kawamoto, Phó Chủ tịch Ủy ban Quốc tế, JISA khẳng định: “Ngành dịch vụ CNTT Nhật Bản đang cần một sự thay đổi thế hệ (Next-generation shift). Chúng tôi không tìm kiếm nhân công giá rẻ nữa. Chúng tôi cần Việt Nam như một đối tác để cùng ứng dụng Generative AI, giúp Nhật Bản vượt qua khủng hoảng thiếu hụt 800.000 nhân sự vào năm 2030”.

Nhiều doanh nghiệp công nghệ hai nước đang cùng nhau xây dựng nhiều AI Agents, giúp tự động hoá nhiều quy trình nghiệp vụ, sản xuất, kinh doanh giới thiệu tại sự kiện như NTT e-MOI, GMO Z.Com Runsystem…

Thứ hai, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị: Từ “Coding” sang “Consulting” (Tư vấn) vượt qua “Vách đá số”. Luvina Software đang tư vấn, đảm nhận hiện đại hoá và vận hành các hệ thống “Mission Critical” (Trọng yếu) cho ngành Ngân hàng, Bảo hiểm Nhật Bản, đạt chứng chỉ bảo mật ISO 27001, chứng minh độ tin cậy tuyệt đối của kỹ sư Việt. Hay ABeam Consulting Vietnam với đội ngũ 170 chuyên gia tại 3 miền, hiện cung cấp dịch vụ từ tư vấn chiến lược, triển khai và quản trị dữ liệu cho các tập đoàn đa quốc gia của Nhật”…

Đây là những ví dụ tiêu biểu cho việc các doanh nghiệp Việt Nam khẳng định năng lực tham gia vào khâu thượng nguồn (Upstream), tư vấn chiến lược và đồng sáng tạo để giải quyết các bài toán hệ thống lõi đang lạc hậu nhanh chóng của các doanh nghiệp Nhật Bản.

Khai phá thị trường “Ngay tại Việt Nam” (On-site DX)

Theo báo cáo của JETRO, 56,1% doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam có kế hoạch mở rộng kinh doanh – tỷ lệ cao nhất ASEAN, đứng thứ 4 thế giới. Đây là một thị trường khổng lồ ngay tại Việt Nam. Các doanh nghiệp như FPT, Luvina, VTI, ABeam Consulting đã chứng minh rằng: Các giải pháp tư vấn chiến lược, ERP, quản lý nhà máy thông minh (Smart Factory) do đội ngũ tại Việt Nam triển khai hoàn toàn đạt chuẩn Nhật Bản với chi phí tối ưu hơn nhiều.

Sự kết hợp giữa “Sức mạnh sản xuất Nhật Bản” và “Năng lực số Việt Nam” sẽ tạo ra những mô hình tăng trưởng kiểu mẫu trong thời gian tới. Doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam đang chủ động tiếp cận hàng nghìn doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (FDI) Nhật Bản này.

Liên minh toàn cầu

Một sáng kiến trong năm 2026 là việc hình thành các Liên danh thầu giữa doanh nghiệp Nhật (sở hữu Thương hiệu & Công nghệ nguồn) và Doanh nghiệp Việt (sở hữu Năng lực triển khai & Tốc độ). Liên minh này hướng tới việc cùng nhau chinh phục các dự án quy mô lớn tại thị trường thứ ba như ASEAN, Mỹ và châu Âu.

Phát biểu tại sự kiện, ông Haruhiko Ozasa, Trưởng đại diện JETRO Hà Nội cho biết: “Để thúc đẩy đổi mới sáng tạo mở quốc tế giữa các công ty Nhật Bản và các công ty khởi nghiệp nước ngoài, JETRO đã ra mắt nền tảng kinh doanh J-Bridge, thúc đẩy việc thiết lập các quan hệ đối tác như vậy, bao gồm cả liên minh kinh doanh và công nghệ.

Văn phòng cập nhật thông tin hàng ngày về các công ty khởi nghiệp Việt Nam quan tâm hợp tác với các công ty Nhật Bản. Khi các công ty Việt Nam tiên tiến về công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển trong tương lai, các công ty Nhật Bản sẽ có thêm nhiều đối tác đáng tin cậy để hợp tác”.

Ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghiệp Công nghệ thông tin, Bộ Khoa học và Công nghệ chia sẻ: “Nhật Bản và Việt Nam sẽ là những người bạn đồng hành hoàn hảo với 4 điểm chạm để thúc đẩy các mô hình hợp tác mới bao gồm: Mở rộng hợp tác phát triển sản phẩm công nghệ mới (New Tech), Đầu tư chung vào R&D (Joint Labs), Thúc đẩy đổi mới sáng tạo mở (Open Innovation) – đưa Startup Việt vào chuỗi giá trị Nhật; và trao đổi nhân lực trình độ cao.

Chính phủ Việt Nam cam kết tạo mọi điều kiện về hạ tầng, pháp lý và ưu đãi để doanh nghiệp hai nước hợp tác sâu rộng trong các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn và AI, với hỗ trợ trực tiếp cho R&D và sản xuất thử nghiệm”.