 |
| Chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu hoàn thiện thể chế theo hướng lấy dữ liệu làm nền tảng quản trị, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm để nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công, thúc đẩy phát triển kinh tế số. (Nguồn: lsvn.vn) |
Trong kỷ nguyên dữ liệu, chuyển đổi số không chỉ là việc ứng dụng công nghệ vào quản lý nhà nước, mà còn là quá trình hoàn thiện thể chế để phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn. Khi dữ liệu trở thành nền tảng của quản trị quốc gia, pháp luật cần tạo khuôn khổ để thu thập, kết nối, chia sẻ, khai thác và bảo vệ dữ liệu một cách an toàn, minh bạch, hiệu quả.
Nếu trước đây cải cách hành chính tập trung vào việc giảm thủ tục, giảm giấy tờ, thì hiện nay, chuyển đổi số đòi hỏi phải tái thiết kế phương thức phục vụ, lấy người dân làm trung tâm.
Vì vậy, nhiệm vụ của lập pháp hiện nay là cần bảo đảm dịch vụ công thuận tiện hơn, dữ liệu được quản trị tốt hơn để quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp được bảo vệ tốt hơn. Qua đó, thể chế số chỉ thực sự thành công khi người dân cảm nhận được những thay đổi tích cực trong đời sống hằng ngày.
 |
| Dữ liệu ngày càng giữ vai trò nền tảng trong hoạch định chính sách, quản trị nhà nước và phát triển chính phủ số, kinh tế số tại Việt Nam. (Nguồn: Báo Nhân dân) |
Khi dữ liệu trở thành nền tảng mới của quản trị quốc gia
Trong quản trị nhà nước hiện đại, dữ liệu đã trở thành nền tảng cho hoạch định chính sách, cung cấp dịch vụ công, quản lý dân cư, phát triển kinh tế số, xã hội số và xây dựng chính phủ số.
Chính sách tốt cần dựa trên thông tin đầy đủ, kịp thời và chính xác; dịch vụ công hiệu quả cần có khả năng liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan; còn môi trường số an toàn đòi hỏi những nguyên tắc quản trị dữ liệu rõ ràng, có trách nhiệm và hướng tới việc bảo vệ người dùng.
Tuy nhiên, dữ liệu chỉ thực sự trở thành nguồn lực phát triển khi được đặt trong một khuôn khổ pháp lý phù hợp.
| More from WVR |
 Hà Nội đẩy mạnh chiến dịch chuyển đổi số trong 100 ngày |
Trong bối cảnh đó, vai trò của Quốc hội và hoạt động lập pháp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hiện nay, Quốc hội đã và đang dần định hình các giá trị nền tảng của quá trình chuyển đổi số như lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.
Nghị quyết số 57-NQ/TW năm 2024 đã xác định, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Đặc biệt, yêu cầu này càng đặt ra trách nhiệm hoàn thiện pháp luật kịp thời, đồng bộ và có tầm nhìn dài hạn. Có thể thấy, thể chế số chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi người dân cảm nhận được sự thay đổi trong những việc gần gũi hằng ngày.
Từ những trải nghiệm cụ thể ấy, niềm tin của người dân vào chuyển đổi số được bồi đắp và pháp luật cũng trở nên gần gũi hơn, như một công cụ thiết thực để bảo vệ quyền lợi của người dân và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia.
 |
| Việc mở rộng dịch vụ công trực tuyến và kết nối dữ liệu liên thông được kỳ vọng giúp người dân giảm giấy tờ, tiết kiệm thời gian khi thực hiện thủ tục hành chính. (Nguồn: Báo Pháp luật Việt Nam) |
Từ số hóa thủ tục đến chuyển đổi số vì người dân
Một trong những thay đổi dễ nhận thấy trong đời sống hiện nay là sự phát triển của dịch vụ công trực tuyến. Việc nộp hồ sơ, thanh toán trực tuyến, tra cứu tình trạng giải quyết thủ tục, nhận kết quả điện tử đã góp phần giảm thời gian, chi phí và công sức cho người dân, doanh nghiệp. Thông qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, người dân có thể tiếp cận, đăng ký và thực hiện nhiều thủ tục hành chính như đổi giấy phép lái xe, nộp thuế điện tử, cấp lại thẻ bảo hiểm y tế (BHYT) và nhiều dịch vụ thiết yếu khác.
| More from WVR |
 Nghị quyết 57: Cần sớm tháo điểm nghẽn trong cơ chế thực thi |
Tuy nhiên, số hóa thủ tục mới chỉ là bước đầu. Chuyển đổi số vì người dân đòi hỏi chuyển từ tư duy “cơ quan nào quản lý hồ sơ của cơ quan đó” sang tư duy “dữ liệu được liên thông để phục vụ người dân tốt hơn”; từ tư duy “người dân phải chứng minh thông tin” sang tư duy “cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu hợp pháp để giải quyết thủ tục nhanh hơn”. Đây là bước chuyển quan trọng từ số hóa sang chuyển đổi số.
Thực tiễn thời gian qua cho thấy, việc đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến, kết nối dữ liệu và thanh toán không dùng tiền mặt đang được triển khai với nhiều mục tiêu cụ thể. Cụ thể, Chính phủ đã đặt ra yêu cầu phấn đấu đến hết năm 2025, 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện được cung cấp dưới hình thức dịch vụ công trực tuyến toàn trình, 80% hồ sơ thủ tục hành chính được xử lý trực tuyến, đồng thời đẩy nhanh kết nối, chia sẻ dữ liệu trong các lĩnh vực như dân cư, tư pháp, giáo dục, ngân hàng, thuế, bảo hiểm, doanh nghiệp, đất đai và phương tiện.
Những mục tiêu này chỉ rõ, tiến trình chuyển đổi số hiện nay cần hướng tới phục vụ người dân, doanh nghiệp bằng những tiện ích thiết thực hơn.
 |
| Luật Dữ liệu năm 2024 tạo nền tảng pháp lý cho quản trị dữ liệu, phát triển hạ tầng dữ liệu quốc gia và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số. (Nguồn: Vietnam.vn) |
Luật Dữ liệu năm 2024 và bước chuyển trong tư duy lập pháp
Ngày 30/11/2024, Quốc hội thông qua Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2025), đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tư duy lập pháp về dữ liệu tại Việt Nam. Đây là luật chuyên biệt điều chỉnh các vấn đề liên quan đến việc xây dựng, phát triển, bảo vệ, quản trị, xử lý và sử dụng dữ liệu; đồng thời tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành, vận hành các hạ tầng dữ liệu quan trọng của quốc gia.
Với sự ra đời của bộ luật này, lần đầu tiên dữ liệu được điều chỉnh trong một luật riêng và được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển.
Tuy nhiên, việc khai thác nguồn lực đó phải được đặt trong khuôn khổ quản trị an toàn, minh bạch và có trách nhiệm. Nếu dữ liệu chỉ được coi là tài nguyên để khai thác, pháp luật có thể thiên về thúc đẩy việc sử dụng dữ liệu.
| More from WVR |
 Gần nửa triệu người dân Thái Nguyên tham gia tìm hiểu ứng, dụng trí tuệ nhân tạo |
Song, nếu dữ liệu được nhìn nhận đồng thời là yếu tố gắn với quyền, lợi ích, đời sống riêng tư, hoạt động kinh doanh và sự tin cậy của xã hội, thì lập pháp phải thiết kế một khuôn khổ cân bằng hơn khi vừa cần mở đường cho đổi mới sáng tạo, vừa cần bảo đảm an toàn, trật tự, chất lượng và trách nhiệm trong quản trị dữ liệu.
Luật Dữ liệu năm 2024 cũng góp phần đặt nền móng cho việc khắc phục tình trạng phân tán trong quản lý dữ liệu. Luật điều chỉnh nhiều vấn đề như xây dựng, phát triển, bảo vệ, quản trị, xử lý, sử dụng dữ liệu; ứng dụng khoa học, công nghệ trong xử lý dữ liệu; xác định và quản lý rủi ro phát sinh trong quá trình xử lý dữ liệu. Đây là những nội dung có ý nghĩa trực tiếp đối với việc xây dựng chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.
Đặc biệt, Luật Dữ liệu năm 2024 tạo tiền đề cho việc xây dựng Trung tâm dữ liệu quốc gia và Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia. Đây là một trong những thiết chế hạ tầng quan trọng nhằm hỗ trợ kết nối, chia sẻ, tổng hợp và khai thác dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công, phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Tuy nhiên, giá trị của các thiết chế này nằm ở khả năng phục vụ người dân. Khi dữ liệu được quản lý tập trung, thống nhất hơn, được kết nối và chia sẻ theo quy định của pháp luật, người dân sẽ được hưởng lợi từ thủ tục nhanh hơn, dịch vụ công thông minh hơn, giảm yêu cầu nộp giấy tờ và tăng khả năng tiếp cận thông tin.
Từ góc nhìn lập pháp, Luật Dữ liệu năm 2024 thể hiện một bước chuyển từ tư duy quản lý hành chính truyền thống sang tư duy quản trị dựa trên dữ liệu. Nhà nước đã từng bước quản lý dựa trên dữ liệu được chuẩn hóa, liên thông và cập nhật. Đây là điều kiện cần để các chính sách công trở nên chính xác hơn, phản ứng nhanh hơn với nhu cầu xã hội và phục vụ người dân tốt hơn.
 |
| Hoàn thiện thể chế số theo hướng minh bạch, an toàn và lấy người dân làm trung tâm được xem là điều kiện để chuyển đổi số mang lại lợi ích thiết thực cho xã hội. (Nguồn: Tạp chí Kinh tế - Tài chính Online) |
Để thể chế số thực sự phục vụ người dân
Để thể chế số thực sự phục vụ người dân, cần tiếp tục hoàn thiện pháp luật và tổ chức thi hành theo một số định hướng sau đây:
Lấy trải nghiệm của người dân làm tiêu chí đánh giá chính sách số. Một chính sách số tốt cần trả lời được các câu hỏi rất cụ thể: người dân có phải kê khai ít hơn không, có tiết kiệm thời gian hơn không, có dễ theo dõi hồ sơ hơn không, có được hướng dẫn rõ ràng hơn không, có được bảo vệ dữ liệu tốt hơn không. Việc đánh giá chính sách theo trải nghiệm người dân sẽ giúp chuyển đổi số tránh rơi vào tình trạng nặng về chỉ tiêu kỹ thuật mà chưa phản ánh đầy đủ chất lượng phục vụ.
Tăng tính minh bạch trong việc cung cấp dịch vụ công. Người dân cần biết dữ liệu nào của mình được thu thập, mục đích sử dụng là gì, được chia sẻ cho cơ quan nào, được lưu giữ trong bao lâu và có thể yêu cầu chỉnh sửa, cập nhật khi thông tin chưa chính xác bằng cách nào. Minh bạch hóa dữ liệu sẽ giúp người dân yên tâm hơn khi sử dụng dịch vụ số. Trong các thủ tục hành chính trực tuyến, cần thiết kế thông tin giải thích ngắn gọn, dễ hiểu, dễ tiếp cận về việc xử lý dữ liệu cá nhân, thay vì chỉ đưa ra các thông báo pháp lý dài dòng và khó đọc.
Thúc đẩy liên thông dữ liệu để giảm giấy tờ. Một trong những kỳ vọng lớn nhất của người dân đối với chuyển đổi số là không phải nộp lại nhiều loại giấy tờ mà cơ quan nhà nước đã có. Để đạt được điều này, cần tiếp tục hoàn thiện quy định và hạ tầng kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính. Liên thông dữ liệu phải đi cùng với chuẩn hóa dữ liệu, bảo đảm chất lượng dữ liệu, phân định rõ trách nhiệm cập nhật, xác thực và sử dụng dữ liệu. Khi dữ liệu được liên thông hiệu quả, người dân sẽ là chủ thể trực tiếp được hưởng lợi từ thủ tục nhanh hơn, đơn giản hơn và ít chi phí hơn.
| More from WVR |
 Petrovietnam đẩy mạnh triển khai Nghị quyết 57 |
Bảo vệ dữ liệu cá nhân như nền tảng của niềm tin số. Trong mọi thiết kế thể chế về dữ liệu, cần coi việc bảo vệ dữ liệu cá nhân là yêu cầu xuyên suốt. Dưới lăng kính quyền con người, quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân phải được khẳng định là một quyền hiến định thiết yếu trong không gian số. Do đó, quán triệt sâu sắc nguyên tắc phân quyền cốt lõi tại Điều 10 của Luật số 64/2025/QH15, mọi quy định liên quan đến việc hạn chế quyền con người, quyền công dân trên môi trường số bắt buộc phải do luật của Quốc hội định đoạt, không thể tùy tiện quy định ở các văn bản lập quy dưới luật. Việc giữ vững thẩm quyền lập pháp tối cao này chính là lá chắn vững chắc để bảo vệ tuyệt đối quyền riêng tư và an ninh nhân thân của mỗi công dân, đưa cơ quan dân cử cao nhất thực sự trở thành người giương cao “tấm khiên” bảo vệ Nhân dân trước các rủi ro của kỷ nguyên số
Bảo đảm chuyển đổi số bao trùm, không tạo ra sự cách biệt trong việc tiếp cận dịch vụ. Pháp luật và chính sách cần quan tâm đến các nhóm có điều kiện tiếp cận hạn chế, thông qua việc duy trì các kênh hỗ trợ phù hợp, thiết kế giao diện dễ sử dụng, tăng cường hướng dẫn tại cơ sở, phát triển các điểm hỗ trợ dịch vụ công trực tuyến và bảo đảm khả năng tiếp cận cho người khuyết tật, người cao tuổi, người dân ở khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa. Chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi mọi người dân đều có cơ hội thụ hưởng thành quả của nó.
Từ những định hướng trên, có thể thấy lập pháp trong kỷ nguyên dữ liệu cần là quá trình kiến tạo một môi trường pháp lý mới, trong đó dữ liệu được quản trị như một nguồn lực phát triển, dịch vụ công được thiết kế xoay quanh nhu cầu của người dân, doanh nghiệp, quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể được bảo vệ trong môi trường số.
Đó cũng là đích đến của lập pháp trong kỷ nguyên dữ liệu, khi không phải công nghệ vì công nghệ, mà là công nghệ được dẫn dắt bởi pháp luật, được vận hành bằng trách nhiệm và được định hướng bởi mục tiêu phục vụ người dân.
| AI, dữ liệu và an ninh mạng trở thành nội dung chiến lược mới của hợp tác Pháp-Việt trong chuyển đổi số Từ ngày 29/6-3/7, đoàn chuyên gia cấp cao của Pháp trong các lĩnh vực quản trị dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI) và an ... |
| MB và cơ quan thuế ký kết hợp tác, lấy người nộp thuế làm trung tâm, lấy chuyển đổi số làm nền tảng Ngày 26/6, Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân đội (MB) và Cục Thuế (Bộ Tài chính) cùng 20 Thuế tỉnh, thành phố trên cả ... |
| Bộ Ngoại giao tham dự Hội nghị toàn quốc sơ kết thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW Chiều 1/7, Ban Tuyên giáo và Dân vận Đảng ủy Bộ Ngoại giao tổ chức điểm cầu kết nối Hội nghị toàn quốc sơ kết ... |
| Bộ Ngoại giao phổ biến Quyết định 30/2026/QĐ-TTg: Tạo thuận lợi cho hợp tác quốc tế, đẩy mạnh phân cấp và chuyển đổi số Ngày 7/7, tại Hà Nội, Bộ Ngoại giao tổ chức Hội nghị phổ biến Quyết định số 30/2026/QĐ-TTg ngày 9/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ ... |
| TP. Hồ Chí Minh vận hành thử nghiệm nền tảng HCMCInvest hỗ trợ xúc tiến đầu tư bằng AI và dữ liệu Sáng 9/7, UBND TP. Hồ Chí Minh công bố vận hành thử nghiệm HCMCInvest (Ho Chi Minh City Digital Investment Promotion Infrastructure), hạ tầng xúc ... |
